₹2,000 થી વધુ UPI પેમેન્ટ પર ચાર્જ લાગશે:કોઈપણ ટ્રાન્ઝેક્શન પર ₹300 થી વધુ ચાર્જ લઈ શકશે નહીં; નિયમ 15 ઓક્ટોબરથી લાગુ

UPIથી ₹2,000 થી વધુના પેમેન્ટ પર 0.4% ચાર્જ લાગશે. ફીની મહત્તમ મર્યાદા 300 રૂપિયા સુધી કરવામાં આવી છે. આ રકમ અલગ-અલગ ટ્રાન્ઝેક્શન પર નિર્ભર કરશે. આ શુલ્ક ગ્રાહકો પાસેથી નહીં, પરંતુ વેપારીઓ પાસેથી લેવામાં આવશે. જોકે, ₹2,000 સુધીનું પેમેન્ટ કરવા પર ગ્રાહક અને વેપારી બંને પાસેથી કોઈ ફી લેવામાં આવશે નહીં. નાણા મંત્રાલયે સોમવારે નોટિફિકેશન બહાર પાડીને આ સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી હતી. RuPay ડેબિટ કાર્ડ દ્વારા થતા પેમેન્ટને પણ આ છૂટમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું છે. ઓગસ્ટમાં સંસદમાંથી ટેક્સેશન એન્ડ અધર લોઝ (એમેન્ડમેન્ટ) એક્ટ, 2026 પસાર થયા પછી UPI પેમેન્ટ પર ચાર્જને લઈને ચર્ચા શરૂ થઈ હતી. સરકારે નાના દુકાનદારો માટે પ્રોત્સાહન યોજના શરૂ કરી હતી સરકારે UPIને પ્રોત્સાહન આપવા અને મફત રાખવા માટે 2021-22થી પ્રોત્સાહન યોજના શરૂ કરી હતી. આ અંતર્ગત ગ્રાહક દ્વારા નાના દુકાનદારને થતા ₹2,000 સુધીના UPI પેમેન્ટ પર 0.15% ઇન્સેન્ટિવ આપવામાં આવતું હતું. 2024-25 સુધીમાં તેના પર ₹8,276 કરોડનું ઇન્સેન્ટિવ આપવામાં આવ્યું. દેશમાં જૂન 2026 સુધીમાં લગભગ 55.5 કરોડ UPI યુઝર્સ હતા. પ્રશ્ન-જવાબમાં સમજો આખો મામલો… પ્રશ્ન: શું ₹2,000 UPI પેમેન્ટની નવી લિમિટ છે? જવાબ: ના. ₹2,000 કોઈ નવી પેમેન્ટ લિમિટ નથી. UPIથી આનાથી વધુ રકમ મોકલી શકાય છે. આ ફક્ત તે રકમની મર્યાદા છે, જેના પર હાલમાં ફી લગાવી શકાતી નથી. પ્રશ્ન: જો મારે ₹2,500, ₹5,000 કે ₹10,000 નું પેમેન્ટ કરવું હોય તો શું ફી લાગશે? જવાબ: હજુ સુધી આવી કોઈ ફી લાગુ થઈ નથી. ₹2,000 થી વધુના પેમેન્ટ પર ફી લગાવવા માટે આગળ સરકારે અલગથી નિયમો અને દર નક્કી કરવા પડશે. પ્રશ્ન: ₹2,000 થી વધુના પેમેન્ટને લઈને આટલી ચર્ચા કેમ છે? જવાબ: તેનું મુખ્ય કારણ મોટા વ્યાપારી પેમેન્ટ છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં દુકાનદારોને કરવામાં આવેલા યુપીઆઈ પેમેન્ટમાં માત્ર લગભગ 4% ટ્રાન્ઝેક્શન ₹2,000 થી વધુના હતા, પરંતુ કુલ રકમમાં તેમનો હિસ્સો લગભગ બે-તૃતીયાંશ હતો. એટલે કે, આવા પેમેન્ટની સંખ્યા ઓછી છે, પરંતુ તેમાં ઘણી મોટી રકમ જાય છે. પ્રશ્ન: શું ₹2,000 થી વધુનું પેમેન્ટ કરવા પર બેંક જાતે ફી લેવાનું શરૂ કરી શકે છે? જવાબ: ના. માત્ર એટલા માટે કે પેમેન્ટ ₹2,000 થી વધુ છે, બેંક કે પેમેન્ટ સિસ્ટમ પ્રોવાઈડર મનસ્વી રીતે ફી લગાવી શકતા નથી. આ માટે સરકાર દ્વારા આગળ નિયમો નક્કી કરવા જરૂરી રહેશે. પ્રશ્ન: જો હું મિત્ર કે પરિવારના કોઈ સભ્યને ₹5,000 કે ₹10,000 મોકલું તો શું ફી લાગશે? જવાબ: ના. એક વ્યક્તિથી બીજી વ્યક્તિને મોકલવામાં આવતા એટલે કે P2P પેમેન્ટ મફત રહેશે. સરકારે પણ કહ્યું છે કે સામાન્ય યુઝર પાસેથી આવા પેમેન્ટ માટે ફી લેવામાં આવશે નહીં. પ્રશ્ન: તો પછી ફીની ચર્ચા કયા પેમેન્ટને લઈને છે? જવાબ: મુખ્ય ચર્ચા દુકાનદારો અને વેપારીઓને કરવામાં આવતા મોટા પેમેન્ટને લઈને છે. એટલે કે જ્યારે તમે કોઈ દુકાન, વેપારી કે સેવા આપનારને UPI દ્વારા મોટી રકમનું પેમેન્ટ કરો છો, ત્યારે આવા મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર ફી એટલે કે મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લાગુ કરવાની વ્યવસ્થા બનવાની સંભાવના છે. પ્રશ્ન: જો આગળ MDR લાગુ થશે તો કોના પર લાગશે? જવાબ: સરકારના મતે, જો MDR લાગુ કરવામાં આવે છે તો તે એક નિશ્ચિત રકમથી વધુના પસંદગીના મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર જ લાગુ કરવામાં આવશે. સાથે જ મોટાભાગના નાના અને સામાન્ય મર્ચન્ટ પેમેન્ટને મફત રાખવાની વાત કહેવામાં આવી છે. પ્રશ્ન: MDR શું હોય છે? જવાબ: MDR એટલે મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ. સરળ ભાષામાં, આ ડિજિટલ પેમેન્ટ લેવાની સુવિધાના બદલામાં દુકાનદાર કે વેપારી પાસેથી લેવામાં આવતો ચાર્જ છે. કાર્ડ પેમેન્ટમાં આ પ્રકારનો ચાર્જ પહેલેથી જ ઉપલબ્ધ છે. પ્રશ્ન: જો MDR લાગુ પડશે તો તેની ફી કેટલી હશે? જવાબ: હજુ દર નક્કી થયો નથી. સરકારે માત્ર એટલું જ કહ્યું છે કે જો MDR લાગુ કરવામાં આવશે તો તેનો દર ખૂબ જ નજીવો હશે અને ડેબિટ કે ક્રેડિટ કાર્ડ પર લાગતા MDR કરતાં ઘણો ઓછો હશે. પ્રશ્ન: જો MDR લાગુ પડશે તો શું ગ્રાહકના ખિસ્સામાંથી પણ પૈસા કપાશે? જવાબ: હાલમાં આવો કોઈ નિયમ નથી. MDRની ચર્ચા મુખ્યત્વે વેપારી એટલે કે દુકાનદાર કે કારોબારી સાથે સંકળાયેલા ચાર્જ તરીકે થઈ રહી છે. ગ્રાહક પાસેથી સીધી કોઈ ફી લેવામાં આવશે કે નહીં, તે આગળની વ્યવસ્થાથી સ્પષ્ટ થશે. પ્રશ્ન: સરકારે કાયદામાં ફેરફાર શા માટે કર્યો? જવાબ: સરકારનું કહેવું છે કે UPIનો ઉપયોગ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. તેને ચલાવતી સિસ્ટમને સુરક્ષિત રાખવા, સાયબર ફ્રોડ રોકવા, ટેકનોલોજીને અપગ્રેડ કરવા અને પેમેન્ટ સિસ્ટમને મજબૂત જાળવી રાખવામાં સતત ખર્ચ થાય છે. કાયદામાં ફેરફારને આ લાંબા સમયની જરૂરિયાત સાથે જોડીને જોવામાં આવી રહ્યો છે. પ્રશ્ન: શું સરકારનો હેતુ UPIને મોંઘું કરવાનો છે? જવાબ: સરકારે આવું કહ્યું નથી. તેનું કહેવું છે કે સામાન્ય યુઝર માટે UPI પેમેન્ટ મફત રાખવાની નીતિ પહેલાની જેમ ચાલુ રહેશે. ફેરફારનો હેતુ એવી વ્યવસ્થા તૈયાર કરવાનો છે, જેથી UPIની સિસ્ટમ લાંબા સમય સુધી મજબૂત રીતે ચાલતી રહે. પ્રશ્ન: UPIમાં ₹2,000ની મર્યાદાની સામાન્ય લોકો પર શું અસર પડશે? જવાબ: રોજિંદા નાના પેમેન્ટ કરનારાઓ પર તેની સીધી અસર નહીં પડે. જ્યારે, મોટા વેપારી પેમેન્ટ કરનારાઓ માટે આગળની વ્યવસ્થા પર નજર રાખવી જરૂરી રહેશે, કારણ કે ₹2,000થી ઉપરના મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર સરકાર આગળ શું નિયમો બનાવે છે, તે હજુ નક્કી થવાનું બાકી છે. પ્રશ્ન: તો અત્યારે સામાન્ય યુઝરે સૌથી અગત્યનું શું યાદ રાખવું જોઈએ? જવાબ: હાલમાં ₹2,000 સુધીના UPI પેમેન્ટ પર ફી લાગી શકે નહીં. P2P પેમેન્ટ પણ મફત રહેશે. ₹2,000 થી વધુના પેમેન્ટ પર હજુ કોઈ નવી ફી શરૂ થઈ નથી. આગળ જો મોટા મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર MDR લાગુ કરવામાં આવે છે, તો તેની મર્યાદા અને દર સરકારના આગામી નિયમોથી સ્પષ્ટ થશે. UPI કેવી રીતે કામ કરે છે? UPI સર્વિસ માટે તમારે એક વર્ચ્યુઅલ પેમેન્ટ એડ્રેસ તૈયાર કરવું પડે છે. ત્યારબાદ તેને બેંક એકાઉન્ટ સાથે લિંક કરવું પડશે. ત્યારબાદ તમારે તમારો બેંક એકાઉન્ટ નંબર, બેંકનું નામ કે IFSC કોડ વગેરે યાદ રાખવાની જરૂર નથી રહેતી. પેમેન્ટ કરનાર ફક્ત તમારા મોબાઇલ નંબર મુજબ પેમેન્ટ રિક્વેસ્ટ પ્રોસેસ કરે છે. જો તમારી પાસે તેની UPI ID (ઈ-મેલ ID, મોબાઇલ નંબર કે આધાર નંબર) હોય તો તમે તમારા સ્માર્ટફોન દ્વારા સરળતાથી પૈસા મોકલી શકો છો. ફક્ત પૈસા જ નહીં, પરંતુ યુટિલિટી બિલ પેમેન્ટ, ઓનલાઈન શોપિંગ, ખરીદી વગેરે માટે નેટ બેન્કિંગ, ક્રેડિટ કે ડેબિટ કાર્ડની પણ જરૂર નહીં પડે. આ બધા કામ તમે યુનિફાઇડ પેમેન્ટ ઇન્ટરફેસ સિસ્ટમથી કરી શકો છો. રાહુલ બોલ્યા- સરકારે ચૂપચાપ UPI પર ફીનો રસ્તો ખોલ્યો, BJPનો જવાબ- ખોટો આરોપ રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે સરકારે ચૂપચાપ UPI પર ફી લગાવવાનો રસ્તો ખોલી દીધો છે. સરકાર કહે છે કે કોઈ ફી લેવામાં આવશે નહીં, પરંતુ દુકાનદાર પર લાગતી ફી આખરે ક્યાંથી આવશે? ગ્રાહકના ખિસ્સામાંથી આવશે. ભાજપ નેતા અમિત માલવીયાએ કહ્યું કે કોંગ્રેસનો દાવો ખોટો છે. ભારતમાં UPIનું નેટવર્ક કેટલું મોટું છે? જુલાઈ 2026 સુધીમાં 741 બેંકો UPI સાથે જોડાઈ હતી. માત્ર જુલાઈમાં લગભગ 2,366 કરોડ UPI ટ્રાન્ઝેક્શન થયા, જેની કુલ રકમ લગભગ ₹29.88 લાખ કરોડ રહી. નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં દેશના કુલ ડિજિટલ પેમેન્ટમાં UPIનો હિસ્સો લગભગ 84% રહ્યો. એટલે કે, નાની દુકાનોથી લઈને ઓનલાઈન શોપિંગ અને મોટા પેમેન્ટ સુધી, UPI રોજિંદા ડિજિટલ પેમેન્ટનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ બની ગયું છે.