Search

    Language Settings
    Select Website Language

    GDPR Compliance

    We use cookies to ensure you get the best experience on our website. By continuing to use our site, you accept our use of cookies, Privacy Policy, and Terms of Service.

    BijnorNews
    Bijnor news

    દંતેશ્વરી, બસ્તરની લોકશક્તિનું રૂપ:બ્રાહ્મણ નહીં, ધાકડ સમાજના પૂજારી કરે છે પૂજા; દશેરાએ આદિવાસીઓ જંગલમાં છુપાવે છે દેવીનો રથ

    10 hours ago

    છત્તીસગઢના દંતેવાડામાં દેવી દંતેશ્વરીની છ હાથવાળી મહિષાસુરમર્દિની પ્રતિમા છે. અહીં મુખ્ય પૂજા બ્રાહ્મણ નહીં, ધાકડ સમાજના જીયા પરિવારના પૂજારી કરે છે. નવરાત્રિની પંચમી પર રાત્રે મંદિરના કપાટ બંધ કરીને ગુપ્ત પૂજા થાય છે. આમાં દેવીને કોળાની પ્રતીકાત્મક બલિ આપવામાં આવે છે. આ બસ્તર રાજપરિવારની કુળદેવીનું પ્રમુખ મંદિર છે. સ્થાનિક ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, અહીં દેવી સતીનો એક દાંત પડ્યો હતો. આ જ કારણે દેવીને દંતેશ્વરી અને આ સ્થાનને દંતેવાડા કહેવામાં આવે છે. મંદિરને શક્તિપીઠ માનવામાં આવે છે. બ્રાહ્મણોને બદલે જીયા પરિવારને પૂજાનો અધિકાર, 12 પારંપરિક સેવકોની અલગ જવાબદારી દંતેશ્વરી મંદિરમાં મુખ્ય પૂજાનો અધિકાર ધાકડ સમાજના જીયા પરિવાર પાસે છે. આ પરિવારના લોકો પોતાને ક્ષત્રિય પરંપરા સાથે જોડે છે. આ પૂજારી પદ પેઢીઓથી આ જ પરિવારમાં ચાલ્યું આવે છે. દંતેશ્વરી દેવી દુર્ગાનું રૂપ છે. મંદિરમાં બલિની જૂની પરંપરાના કારણે બ્રાહ્મણ પૂજારી નથી રાખવામાં આવતા. પરિવારની ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, દેવીએ પોતે ક્ષત્રિય પૂજારી પસંદ કર્યા હતા. મંદિરની સેવાઓમાં 12 પ્રકારના પારંપરિક સેવાભાવીઓ છે. આ બધાને 'બારહ લંકવાર' કહે છે. આમાં નાઈક, સમરત, કતયાર, ગાયતા, ભંડારી, ચાલકી અને બીજા પદો સામેલ છે. દરેક પદની જવાબદારી અલગ છે. જેમ કે, ભંડારી દેવીની સામે ચામર ઢોળે છે. કતયાર અને સમરત ફાગણ મડઈમાં પ્રાણીઓના શિકાર સાથે જોડાયેલા પારંપરિક નૃત્યની જવાબદારી નિભાવે છે. આ વ્યવસ્થાના કારણે બસ્તરનો સ્થાનિક સમાજ મંદિરની પૂજા સાથે સીધો જોડાયેલો છે. પંચમીની રાત્રે બંધ કપાટમાં કોળાની બલિ, કેટલાક જ લોકોને આપવામાં આવે છે પ્રસાદ દંતેવાડા મંદિરમાં દર વર્ષે શારદીય નવરાત્રિની પંચમીની રાત્રે કપાટ બંધ કરીને દેવીની ગુપ્ત પૂજા થાય છે. આમાં બહારના શ્રદ્ધાળુઓનો પ્રવેશ નથી હોતો. પૂજારી દૂધ, દહીં અને મધથી દેવીનો અભિષેક કરે છે. પછી નવા વસ્ત્ર અને ફૂલોથી શ્રૃંગાર કરી કોળાની પ્રતીકાત્મક બલિ આપે છે. પ્રસાદ પણ કેટલાક નક્કી કરેલા લોકોને જ મળે છે. આ વર્ષે 19 ઓક્ટોબરે મહાનવમી પર સવારે 8 વાગ્યાથી ચંડીપાઠ, હવન, પૂર્ણાહુતિ, નવ કન્યાઓની પૂજા અને ભંડારો થશે. આ પછી જ્યોતિ કળશનું વિસર્જન થશે. મહાઅષ્ટમી: રાત્રે દેવીની ડોલી ખમેશ્વરી મંદિરે જાય છે, વર્ષમાં એક વાર ખુલે છે મંદિર, ખંડિત પ્રતિમાની પૂજા થાય છે બસ્તર દશેરામાં મહાઅષ્ટમીની રાત્રે જગદલપુરમાં નિશા જાત્રા થાય છે. આ વર્ષે આ વિધિ 19 ઓક્ટોબરે છે. આમાં પૂજારી અને રાજગુરુ દેવીની ડોલી લઈને ઈતવારી બજાર પાસે ખમેશ્વરી મંદિરે પહોંચે છે. આ સ્થાનિક દેવીનું મંદિર છે. આ મંદિર વર્ષમાં માત્ર આ જ અનુષ્ઠાન માટે ખુલે છે. અહીં દેવીની ખંડિત પ્રતિમાની પૂજા થાય છે. માન્યતા છે કે અહીં ખમેશ્વરી સાથે દંતેશ્વરી અને માણિકેશ્વરીનો પણ વાસ છે. બાઘનપાલના રાજપુરોહિત પરિવારે બનાવેલો ભોગ માટીના મટકાઓમાં કાવડથી લાવવામાં આવે છે. પૂજા પછી મંદિરની બહાર બકરાઓની બલિ આપવામાં આવે છે. માછલી અને કોળું પણ ચઢે છે. 1224ના શિલાલેખમાં દેવીનું નામ માણિકેશ્વરી, મંદિરને દાનમાં મળ્યા હતા 144 ગામો દંતેશ્વરી મંદિરનો ઇતિહાસ બસ્તરના છિંદક નાગવંશી રાજાઓ સાથે જોડાયેલો છે. અહીં જતનપાલ ગામમાં મળેલા 1224 ઈસવીના શિલાલેખમાં રાજા નરસિંહ જગદેક ભૂષણના આરાધ્ય દેવીનું નામ માણિકેશ્વરી છે. ભૈરમગઢના અભિલેખમાં પણ આ નામનો ઉલ્લેખ છે. માણિકેશ્વરીને દંતેશ્વરીના જૂના સ્વરૂપ સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. મંદિરની મૂળ સંરચના 11મી-12મી સદીની છે. ચૌદમી સદીમાં વારંગલથી આવેલા અન્નમદેવે આનો જીર્ણોદ્ધાર કરાવ્યો. પછીથી બસ્તર રાજપરિવારે પણ મંદિરનો વિસ્તાર કરાવ્યો. બસ્તરના જૂના રાજાઓની પરંપરામાં દેવીના દર્શનના પ્રસંગે મંદિરને ગામ દાન કરવાનો ઉલ્લેખ છે. આવા ગામોમાંથી મળતા સંસાધનો મંદિરની પૂજા અને વ્યવસ્થાઓ માટે વપરાતા હતા. 1909 સુધી મંદિરને દાનમાં મળેલા ગામોની સંખ્યા 144 થઈ ચૂકી હતી. આઠ પૈડાંનો રથ જંગલમાં છુપાવે છે આદિવાસીઓ, નવા ડાંગરની ખીર ખાધા પછી પાછો મોકલે છે બસ્તર દશેરામાં દેવી માટે પહેલાં 12 પૈડાંનો એક રથ હતો. પછીથી ચાર પૈડાંનો ફૂલ રથ અને આઠ પૈડાંનો વિજય રથ બનાવવામાં આવવા લાગ્યો. વિજય રથ પર દેવીનું છત્ર અને તલવાર રાખીને નગર પરિક્રમા થાય છે. જેને ખેંચવાનો અધિકાર કોડેનાર-કિલેપાલ વિસ્તારના માડિયા આદિવાસીઓને છે. પરિક્રમા પછી રાત્રે તેઓ રથને ત્રણ કિમી દૂર કુમહડાકોટના જંગલમાં છુપાવી દે છે. આ વિધિને 'ભીતર રૈની' કહે છે. પછીના દિવસે રાજપરિવાર રથ લેવા જંગલમાં પહોંચે છે. ત્યાં નવા ડાંગર અને ગાયના દૂધથી ખીર બને છે. પહેલાં દેવીને ભોગ લાગે છે. પછી રાજપરિવાર ગ્રામજનો સાથે ખીર ખાય છે. આને 'નવાખાઈ' કહે છે. આ પછી આદિવાસીઓ રથ પાછો જગદલપુર લાવે છે. આ વિધિને 'બહાર રૈની' કહે છે. આ વર્ષે બંને વિધિઓ 21 અને 22 ઓક્ટોબરે નિર્ધારિત છે.
    Click here to Read More
    Previous Article
    આવતીકાલે દશેરાથી જુઓ નવી સિરીઝ ‘રાવણ’:મહાજ્ઞાની અને શિવભક્ત રાવણે કેવી રીતે અહંકારથી પોતાનો અંત નોતર્યો? દરરોજ જુઓ નવા રોમાંચક એપિસોડ્સ
    Next Article
    નવરાત્રિમાં સૂર્યનું રાશિ પરિવર્તન:ધન-મકર રાશિનું ભાગ્ય ચમકશે, કર્ક, કન્યા ને કુંભ રાશિના લોકો લપેટામાં લેવાશે; જાણો તમામ 12 રાશિઓ પર કેવી અસર રહેશે

    Related Religion Updates:

    Are you sure? You want to delete this comment..! Remove Cancel

    Comments (0)

      Leave a comment