પિતાના અંતિમ સંસ્કાર માટે ઉધારી કરવી પડી!:ફિલ્મ ફ્લોપ થતાં પરિવાર થયો કંગાળ, બોલિવૂડની સૌથી મોંઘી ડિરેક્ટર ફરાહ ખાન સંઘર્ષ ગાથા રૂંવાડા ઊભા કરી દેશે

હિન્દી સિનેમાના એક સ્ટંટમેન હતા, નામ છે કામરાન ખાન. તેમના લગ્ન જાવેદ અખ્તરની પહેલી પત્ની હની ઈરાનીની બહેન મેનકા ઈરાની સાથે થયા હતા. આ ફિલ્મી પરિવારમાં 9 જાન્યુઆરી, 1965ના રોજ એક દીકરીનો જન્મ થયો, નામ રાખવામાં આવ્યું ફરાહ ખાન. જે આજે હિન્દી સિનેમાના સૌથી સફળ કોરિયોગ્રાફર, ડિરેક્ટરમાંની એક છે અને હવે યૂટ્યુબર છે. ફરાહ માત્ર 5 વર્ષની હતી ત્યારે તેના પિતા કામરાને "ઐસા ભી હોતા હૈ" ફિલ્મ બનાવવા માટે પોતાની બધી બચત રોકી દીધી. આ ફિલ્મ ખરાબ રીતે ફ્લોપ ગઈ, બધા પૈસા ગુમાવ્યા. નુકસાન ભરપાઈ કરવા માટે, તેના પિતાએ કેટલીક બી-ગ્રેડ ફિલ્મો બનાવી, પરંતુ એક પછી એક, બધી ફ્લોપ થઈ ગઈ. પરિવાર ભારે દેવામાં ડૂબી ગયો. પહેલા, કાર વેચાઈ, પછી મિલકત, પછી ઘરેણાં અને અંતે, ફર્નિચર. દેવાદારોથી છૂટકારો મેળવવા માટે, તેણે ગ્રામોફોન અને ઘરની દરેક વસ્તુ વેચવી પડી. કામરાન, જે એક સમયે ઇમ્પાલા જેવી લક્ઝરી કારમાં ફરતો હતો, તે આ નુકસાન સહન કરી શક્યો નહીં. તેણે દારૂ પીવાનું શરૂ કર્યું. સવારે દારૂ પીવાનું શરૂ થતું, અને સાંજ સુધીમાં, ઘરનું શાંત વાતાવરણ દલીલો અને નાટકમાં ફેરવાઈ જતું. તેની માતા ઘણીવાર ઘરની બહાર નીકળી જતી, અને ક્યારેક, તેના પિતા દારૂના નશામાં, પોતાનો ગુસ્સો કાઢવા માટે તેના બાળકોને માર મારતા. ફરાહ અને તેના નાના ભાઈ સાજિદે તેમનું બાળપણ આ વાતાવરણમાં વિતાવ્યું. ઘરમાં ટીવી કે રેડિયો નહોતું, પણ ફિલ્મી પરિવારમાં જન્મેલી ફરાહને બાળપણથી જ ફિલ્મો અને ડાન્સનો શોખ હતો. માત્ર 3-4 વર્ષની ઉંમરે, મહેમાનો આવવાની ખબર પડતાં જ તે હેલન જેવો પોશાક પહેરીને બધાને નૃત્ય બતાવતી. આનું એક કારણ એ હતું કે મુંબઈની નેહરુ નગર સોસાયટીમાં તે જ્યાં રહેતી હતી તે નાનો ઓરડો મોટાભાગે સંઘર્ષ કરી રહેલા ડિરેક્ટરો, નિર્માતાઓ અને ફ્લોપ સિંગરોથી ભરેલો રહેતો હતો. મુલાકાતીઓની વાતચીત હંમેશા ફિલ્મો સાથે સંબંધિત રહેતી. એક દિવસ, લોકપ્રિય એક્ટર દારા સિંહ તેના ઘરે આવ્યા. તેઓ ફરાહના પિતા કામરાન સાથે એક ફિલ્મમાં કામ કરી ચૂક્યા હતા. ફરાહ તેની સામે નાચતી હતી કે તરત જ દારા સિંહે તેના પિતાને કહ્યું- "કામરાન, તારી દીકરી ખૂબ સારી રીતે નાચે છે, શું તમે તેને ફિલ્મોમાં લાવશો?" પિતાએ કડક શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો, "ક્યારેય નહીં. તે હજુ નાની છે, તેથી હું તેને નાચવા દઉં છું. તે પછીથી નહીં કરે." આવું જ બન્યું. જેમ-જેમ ફરાહ મોટી થતી ગઈ તેમ તેમ તેણે ડાન્સ બંધ કરી દીધો. ઘરનો ગ્રામોફોન વેચાઈ ગયો હતો, જેના કારણે તેની પાસે સંગીત વગાડવા માટે કંઈ નહોતું. જેમ જેમ ફરાહ મોટી થતી ગઈ તેમ તેમ તેના મનોરંજનનો એકમાત્ર સ્ત્રોત ફિલ્મો જોવી રહ્યો. જ્યારે પણ તેની પાસે પૈસા આવતા, તે તેના ભાઈ સાથે ફિલ્મો જોવા જતી. ફરાહ ટીનેજમાં હતી ત્યારે તેના પાડોશી, એક્ટર તેજ સપ્રુને વીડિયો કેસેટ મળી હતી. તેમાંથી એક માઈકલ જેક્સનના ગીત "થ્રિલર" ની વીડિયો કેસેટ હતી. ફરાહ દરરોજ પાડોશીના ઘરે જતી, વીડિયો જોતી અને માઈકલ જેક્સનની નકલ કરતી. તેણે ટૂંક સમયમાં જ આખા ડાન્સની નકલ કરી, અને આનાથી તેણે ડાન્સમાં કારકિર્દી બનાવવાની પ્રેરણા મળી. તે ઘરે જ નાચતી, તેના પિતાથી છુપાઈને. દરમિયાન, તેના દારૂડિયા પિતા અને માતા વચ્ચે તકરાર વધી ગઈ. એક સમયે, તેની માતા, રોજિંદા ઝઘડાઓથી કંટાળીને, ઘર છોડીને તેની બહેન, ડેઝી ઈરાની સાથે રહેવા ગઈ. ફરાહ, તેનો નાનો ભાઈ, સાજિદ અને તેની માતા એક નાનો ઓરડો શેર કરતા હતા. કેટલાક દિવસો તેણે બીજી આન્ટી હની ઈરાનીના ઘરે વિતાવ્યા, જ્યાં તે પિતરાઈ ભાઈઓ ફરહાન અખ્તર અને ઝોયા અખ્તર સાથે રહેતી. આમ, ફરાહનું બાળપણ તેની આન્ટીના ઘર અને તેના પોતાના ઘર વચ્ચે વહેંચાયેલું હતું. સાનિયા મિર્ઝાના પોડકાસ્ટમાં ફરાહે ખુલાસો કર્યો કે- તેના ઘરમાં એક હોલ, એક ઓરડો અને એક રસોડું હતું. સાંજે, તેના પિતાના છ કે સાત મિત્રો પત્તા રમવા માટે હોલમાં ભેગા થતા. રમતી વખતે, કેટલાક પાંચ રૂપિયા છોડી દેતા, કેટલાક દસ. પરિવાર દરરોજ લગભગ ત્રીસ રૂપિયા કમાતા, જે બીજા દિવસનો કરિયાણા, દૂધ અને અન્ય જરૂરી વસ્તુઓ ખરીદવા માટે પૂરતા હતા. જે દિવસોમાં વધુ લોકો આવતા, તે મટન ખરીદતા, જ્યારે જે દિવસોમાં ઓછા લોકો આવતા, તેમને ખર્ચમાં ઘટાડો કરવો પડતો. પિતાના મૃત્યુ સમયે ઘરમાં ફક્ત 30 રૂપિયા હતા ફરાહ માત્ર 17 વર્ષની હતી જ્યારે તેના પિતાનું અવસાન થયું. પરિવારને પૈસાની એટલી જરૂર હતી કે શોક કરવાને બદલે, તે અંતિમ સંસ્કારની તૈયારી કેવી રીતે કરવી તેની ચિંતામાં હતા. જ્યારે તે તેના પિતાના ખિસ્સા શોધ્યા ત્યારે તેમને ફક્ત 30 રૂપિયા જ મળ્યા. તેથી, ફરાહ અને તેનો ભાઈ રિક્ષામાં સંબંધીના ઘર-ઘર ભટક્યાં અને પૈસા ઉછીના માગ્યા. ફરાહ ખાને પોતે કહ્યું હતું કે આ મુશ્કેલ સમયમાં સલમાન ખાનના પિતા સલીમ ખાને તેમના અંતિમ સંસ્કાર માટે પૈસા આપ્યા હતા અને તેમના ઘરમાં ઘણા દિવસો માટે રાશન ખરીદવા માટે પૂરતા પૈસા પણ આપ્યા હતા. હવે, ઘરની સંપૂર્ણ જવાબદારી ફરાહ ખાનના ખભા પર આવી ગઈ. ‘બિગ બોસ 13’ માં દેખાયેલા તેના ભાઈ સાજિદે ખુલાસો કર્યો કે તે ઘણીવાર જુહુ બીચ પર ડાન્સ કરવા જતો હતો, જેનાથી તેને થોડી કમાણી થતી હતી. સમય જતાં, ફરાહ ખાન એક ડાન્સ ગ્રુપમાં જોડાઈ અને હિન્દી ફિલ્મોમાં બેકગ્રાઉન્ડ ડાન્સર તરીકે કામ કરવા લાગી. 1987માં, ફરાહ ખાનને ફિલ્મ જલવામાં ડાન્સર તરીકેની ભૂમિકા મળી. તે ફિલ્મના ગીત "ફીલિંગ હોટ હોટ હોટ" માં લીડ એક્ટ્રેસ અર્ચના પૂરણ સિંહની પાછળ ડાન્સ કરતી જોવા મળી હતી. જ્યારે મને બેકગ્રાઉન્ડ ડાન્સર બનવાની ઓફર મળી, ત્યારે આસિસ્ટન્ટ ડિરેક્ટર બનવાની શરત મૂકી. નાની ફિલ્મોમાં ડાન્સર તરીકે કામ કર્યા પછી, ફરાહ ખાને આસિસ્ટન્ટ ડિરેક્ટર તરીકે પણ કામ કર્યું. તે સેટ પર અન્ય ડાન્સરને રિહર્સલ કરાવતી હતી. એક દિવસ, ‘કયામત સે કયામત તક’ના ડિરેક્ટર મન્સૂર અલી ખાન એક ફિલ્મના સેટ પર પહોંચ્યા. તે તેમની આગામી ફિલ્મ, ‘જો જીતા વોહી સિકંદર’ની તૈયારી કરી રહ્યા હતા. સેટ પર, તેણે એક છોકરીને બધા ડાન્સરને રિહર્સલ કરાવતી જોઈ. તે છોકરી એટલે ફરાહ ખાન હતી. મન્સૂર અલી ખાનને તેમની ફિલ્મ માટે એક બેકગ્રાઉન્ડ ડાન્સરની જરૂર હતી, તેથી તે ફરાહ પાસે ગયો અને પૂછ્યું, શું તમે મારી ફિલ્મમાં ડાન્સર તરીકે કામ કરશો? જવાબમાં, ફરાહે કહ્યું, એક શરત પર કે તમારે મને આસિસ્ટન્ટ ડિરેક્ટર તરીકે પણ રાખવી પડશે. મન્સૂર અલી સંમત થયા, અને ફરાહ ખાન ‘જો જીતા વહી સિકંદર’માં જોડાઈ. આ ફિલ્મમાં આમિર ખાને મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, જેનું ડિરેક્શન તેના કાકા મન્સૂર અલી ખાન દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. સરોજ ખાને ફિલ્મની કોરિયોગ્રાફી કરી હતી. સરોજ ખાન ડાન્સ સ્ટેપ્સ સમજાવતી હતી, અને ફરાહ બધા ડાન્સર્સનું રિહર્સલ કરતી હતી. ફરાહે એક વાર એક ઇન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે- સરોજ ખાનની કોરિયોગ્રાફી જોયા પછી, તે વારંવાર વિચારતી હતી કે, "હું વધુ સારા સ્ટેપ્સ બનાવી શકું છું." ફરાહની ઇચ્છા ટૂંક સમયમાં સાચી પડી. શરૂઆતમાં, ફિલ્મની લીડ એક્ટ્રેસ ગિરિજા શેટ્ટર હતી. સરોજ ખાનને 17 દિવસમાં ત્રણ ગીતો શૂટ કરવા માટે રાખવામાં આવ્યા હતા. તે સમયે, સરોજ ખાન એક ફેમસ કોરિયોગ્રાફર હતા જેમની પાસે ઘણીવાર ઘણી ફિલ્મો પેન્ડિંગ રહેતી. ત્રણને બદલે, સરોજ ખાને 17 દિવસમાં લીડ એક્ટ્રેસ ગિરિજા સાથે ફક્ત એક જ ગીત શૂટ કર્યું. આ ફિલ્મ પૂર્ણ કર્યા પછી તરત જ, તેણે જેકી શ્રોફની ફિલ્મ, ‘કિંગ અંકલ’ માટે એક ગીત શૂટ કરવાનું હતું, જેનું શૂટિંગ શિમલામાં થવાનું હતું. આ સમયે, ફિલ્મનું આગામી ગીત, ‘પહલા નશા’ નું શૂટિંગ થવાનું હતું, પરંતુ સરોજ ખાન પાસે સમય નહોતો. ડિરેક્ટર મન્સૂર અલી ખાને તેણીને પગલાં તૈયાર કરવા, તેના સહાયકને ત્યાં છોડીને શિમલા જવાની સલાહ આપી. સરોજ ખાને તેના બે આસિસ્ટન્ટ, ઉપેન્દ્ર અને શીલાને ત્યાં રાખી શિમલા જતાં રહ્યા. જ્યારે તે મુંબઈ પાછા આવ્યા, ત્યારે તેમને ખબર પડી કે ફિલ્મની લીડ એક્ટ્રેસ ગિરિજાએ પ્રોજેક્ટ છોડી દીધો છે અને તેમના સ્થાને આયેશા ઝુલ્કાને કાસ્ટ કરવાની છે, જેના કારણે ફિલ્મનું શૂટિંગ અટકી ગયું. ‘જો જીતા વહી સિકંદર’નું શૂટિંગ બંધ થતાં, સરોજ ખાન બીજી ફિલ્મોમાં વ્યસ્ત થઈ ગઈ. પરંતુ એક દિવસ, તેમને ફોન આવ્યો કે મુખ્ય કલાકારોને બદલે, તેમને ફિલ્મની બીજી હીરોઈન પૂજા બેદી સાથે એક ગીત શૂટ કરવાનું છે. જોકે, તેમણે બીજી ફિલ્મો પર કામ શરૂ કરી દીધું હતું. સરોજે ડિરેક્ટરને કહ્યું કે ગીતનું શૂટિંગ કોઈ અલગ કોરિયોગ્રાફર સાથે કરવામાં આવે, અને તે પાછા આવીને બાકીના ગીતો પૂર્ણ કરશે. તે સમયે, ફરાહ ખાન ફિલ્મમાં ક્લેમ આપવાનું કામ કરતી હતી. સેટ પર ફરાહ એકમાત્ર એવી વ્યક્તિ હતી જે ડાન્સ કેવી રીતે કરવું તે જાણતી હતી, તે જાણીને, મન્સૂર અલી ખાને તેને ડાન્સ શીખવવાનું કામ સોંપ્યું. ફરાહે ઉત્તમ સ્ટેપ્સ આપ્યા, જેના કારણે તેને ફિલ્મ માટે અન્ય ગીતો પણ કોરિયોગ્રાફ કર્યા. આ ફિલ્મમાં ફરાહનું કામ ફિલ્મ ઈન્ડસ્ટ્રી સાથે સંકળાયેલા લોકોને એટલું ગમ્યું કે તેને સતત કોરિયોગ્રાફીની ઓફર મળવા લાગી. થોડા વર્ષોમાં, ફરાહે પોતાની પ્રતિભાથી ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં પોતાનો પગ જમાવી લીધો અને પછી તેની ગણતરી શ્રેષ્ઠ કોરિયોગ્રાફરોમાં થવા લાગી. કોરિયોગ્રાફીમાં સફળતા છતાં, ફરાહે માત્ર 20 વર્ષની ઉંમરે પોતાનું સ્વપ્ન પૂર્ણ કર્યું. તેણે 1985માં આવેલી ફિલ્મ "અર્જુન" જોઈ, જેમાં સની દેઓલ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. તે માત્ર 20 વર્ષની હતી, પરંતુ ફિલ્મ જોયા પછી, તેણે નક્કી કર્યું કે તે એક દિવસ ડિરેક્ટર બનશે. સમય જતાં, ફરાહે પોતાને કોરિયોગ્રાફર તરીકે સ્થાપિત કરી, પરંતુ તેણે આ સ્વપ્નને અધૂરું રહેવા દીધું નહીં. 2004માં તેણે ફિલ્મ ‘મૈં હૂં ના’થી ડિરેક્ટર તરીકે પોતાની બીજી ઇનિંગ શરૂ કરી હતી. ફરાહ ખાનને ફિલ્મ ‘કુછ કુછ હોતા હૈ’ના શૂટિંગ દરમિયાન આ ફિલ્મ બનાવવાનો વિચાર આવ્યો હતો. ખરેખર, 1994માં ફિલ્મ ‘કભી હાં કભી ના’ના શૂટિંગ દરમિયાન ફરાહ અને શાહરુખ સારા મિત્રો બન્યા હતા. પછી બંનેએ ફિલ્મ ‘કુછ કુછ હોતા હૈ’માં સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ કરતી વખતે ફરાહને કોલેજ જીવન પર આધારિત ફિલ્મ બનાવવાનો વિચાર આવ્યો. પરંતુ ‘કુછ કુછ હોતા હૈ’ કરતી વખતે શાહરુખને ચિંતા હતી કે આ ઉંમરે કોઈ તેમને કોલેજ વિદ્યાર્થીના પાત્રમાં નહીં લે. ફરાહે આ વિચાર ત્યાં જ છોડી દીધો. વર્ષો પછી, મોહબ્બતેં ના સેટ પર, તેણે શાહરુખ ખાનને ‘મૈં હૂં ના’ની વાર્તા સંભળાવી. શાહરુખ ખાનને આ વાર્તા એટલી બધી ગમી કે તેણે ફક્ત ફિલ્મમાં અભિનય કરવાની જ નહીં પરંતુ તેનું નિર્માણ કરવાની પણ ઓફર કરી. ફરાહની ડિરેક્ટર તરીકેની શરૂઆત સુપરહિટ રહી અને તેણે અનેક પુરસ્કારો જીત્યા. તેણે ‘ઓમ શાંતિ ઓમ’, ‘તીસ માર ખાન’ અને ‘હેપ્પી ન્યુ યર’ જેવી ફિલ્મોનું ડિરેક્શન કર્યું. આજે, ફરાહ ખાન હિન્દી સિનેમાની સૌથી સફળ મહિલાઓમાંની એક છે, જે ડિરેક્ટર, કોરિયોગ્રાફર અને લેખનમાં નિપુણ છે. ઉપરાંત, ફરાહ ખાને થોડા મહિના પહેલા પોતાની યૂટ્યુબ ચેનલ શરૂ કરી હતી, જે ખૂબ જ લોકપ્રિય બની છે. એક ઇન્ટરવ્યૂમાં, ફરાહ ખાને જણાવ્યું હતું કે તે ફિલ્મો કરતાં યૂટ્યુબથી વધુ કમાણી કરે છે.