'ભારતને લઈને મોદી અને મારી વિચારસરણી અલગ છે':સોનિયા ગાંધીએ કહ્યું- રાજીવ સાથે મુલાકાતના 60 વર્ષ બાદ પણ હું એ જ વ્યક્તિ છું, બસ પહેલાં જેટલું હસતી નથી

સોનિયા ગાંધીએ પોતાના નવી પુસ્તક ‘બિલોન્ગિંગ: એ જર્ની ઓફ લવ’ દ્વારા પહેલીવાર પોતાના અંગત જીવન, રાજીવ ગાંધી સાથેના સંબંધો અને ભારતીય રાજકારણની સફર વિશે ખુલ્લેઆમ વાત કરી છે. પૂર્વ કોંગ્રેસ અધ્યક્ષનું આ પુસ્તક 10 નવેમ્બરે લોન્ચ થઈ રહ્યું છે. સોનિયાએ ‘ધ હિંદુ’ને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં જણાવ્યું કે ઇટાલીથી ભારત આવ્યા બાદ તેમનું જીવન કેવી રીતે બદલાયું અને તેમણે ઇન્દિરા-રાજીવ ગાંધી પાસેથી શું શીખ્યું. સોનિયાએ 2004માં વડાપ્રધાન પદ ઠુકરાવવાથી લઈને ઇમરજન્સી, કોંગ્રેસની વર્તમાન સ્થિતિ અને BJP-RSSની રાજનીતિ અંગે પણ પોતાનો મત વ્યક્ત કર્યો. તેમણે કહ્યું કે છેલ્લા 12 વર્ષમાં દેશના લોકતંત્ર અને સંસ્થાઓને ઘણું નુકસાન થયું છે. જોકે, તેમને વિશ્વાસ છે કે દેશના લોકો સુશાસનની વાપસીનું સ્વાગત કરશે. ભારતને લઈને મોદી અને મારી વિચારસરણી અલગ છે. રાજીવ સાથે મુલાકાત થયાના 60 વર્ષ બાદ પણ હું એ જ વ્યક્તિ છું, ફક્ત પહેલાં જેટલું હસતી નથી. સવાલ: તમે X પર લખ્યું હતું- ‘બીજા લોકો દાયકાઓથી મારી કહાની કહેતા રહ્યા છે, હવે મારો વારો છે.’ AIની મદદથી જાણવા મળ્યું કે તમારા જીવન પર ઓછામાં ઓછા 75 પુસ્તકો લખાઈ ચૂક્યા છે. શું તમે તેમાંથી કેટલા વાંચ્યા છે અથવા ક્યારેય એ જાણવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે બીજા લોકો તમારી કહાનીને કેવી રીતે જુએ છે? જવાબ: મને તો અંદાજો જ નહોતો કે આટલી બધા પુસ્તકો છે! પરંતુ મેં ક્યારેય પોતાના વિશે લખાયેલા પુસ્તકો વાંચવાની ઇચ્છા અનુભવી નથી. ઘણા સમય પહેલાં રાજીવ અને મેં સમજી લીધું હતું કે અમારા વિશે જે કંઈ લખાઈ રહ્યું છે, તે વાંચતા રહેવું વ્યર્થ છે. પરંતુ જેમ કે મેં મારી પુસ્તકમાં પણ કહ્યું છે, એક સમય એવો આવ્યો જ્યારે મને લાગ્યું કે હવે મારે મારી કહાની જાતે કહેવી જોઈએ. સવાલ: પુસ્તક લખવામાં કુલ કેટલો સમય લાગ્યો? જવાબ: આટલો લાંબો સમય વીતી ગયો છે કે હવે બરાબર યાદ પણ નથી કે તેની શરૂઆત ક્યારે થઈ હતી. એટલું ચોક્કસ કહી શકું છું કે મેં પહેલી વાર કંઈક લખવાનું એક દાયકાથી પણ પહેલાં શરૂ કર્યું હતું. જોકે, ગંભીરતાથી લખવાનું લગભગ પાંચ વર્ષ પહેલાં જ શરૂ કર્યું. આ સિલસિલો સતત ચાલ્યો નહોતો. ક્યારેક એવું બનતું કે શબ્દો અને વિચારો આપોઆપ આવતાં જતા, તો ક્યારેક કંઈપણ લખવું મુશ્કેલ બની જતું. આવા પ્રસંગોએ હું નિરાશ થઈને હાથ ઊંચા કરી દેતી હતી. સવાલ: તમે ‘બિલોન્ગિંગ’ને વ્યક્તિગત સંસ્મરણ ગણાવ્યું છે, પરંતુ તેના કેન્દ્રમાં રાજીવ ગાંધી સાથેની તમારી પ્રેમકથા પણ છે. શું આ સફર કોઈ ફિલ્મી સ્ટોરી જેવી લાગે છે? જવાબ: હા! આ જ એક કારણ હતું કે આટલા લાંબા સમય સુધી મારી આ સ્ટોરી વિશે વાત કરવાની ઇચ્છા થઈ નહોતી. આ માત્ર અમારા બંનેની પ્રેમકથા નથી. આ એ વાતની કહાની પણ છે કે કેવી રીતે મને રાજીવના પરિવાર અને તેઓ જે દેશ સાથે જોડાયેલા હતા, તે દેશ સાથે પ્રેમ થયો. ધીમે-ધીમે હું પણ તે પરિવાર અને દેશનો એક ભાગ બની ગઈ. આ વાત એ પણ કહે છે કે આ જ પ્રેમે મને જાહેર જીવનમાં આવવા માટે પ્રેરિત કરી. જ્યારે મને લાગ્યું કે એ લોકોના તમામ બલિદાનોનો હેતુ જોખમમાં મુકાઈ રહ્યો છે અને પક્ષ નબળો પડી રહ્યો છે, ત્યારે લાગ્યું કે મારે કંઈક કરવું જ પડશે. સવાલ: તમારું બાળપણ ઇટાલીના એક નાના શહેરમાં વીત્યું. છેલ્લા છ દાયકાથી તમે ભારતમાં રહી રહ્યાં છો. એ યુવાન ઇટાલિયન યુવતીના કયા સંસ્કારો અને ગુણો આજે પણ તમારા વ્યક્તિત્વમાં મોજૂદ છે? જવાબ: મને લાગે છે કે આ બાબતોમાં હું આજે પણ એ જ વ્યક્તિ છું, જેને રાજીવ 60 વર્ષ પહેલાં મળ્યા હતા. જોકે, તે સમયે હું આજની સરખામણીએ ઘણી વધારે સ્મિત કરતી અને હસતી હતી. સવાલ: રાજીવ ગાંધી, જે તમારા જીવનનો પ્રેમ હતા, અને ઈન્દિરા ગાંધી, જેમની સાથે તમારો અત્યંત નજીકનો સંબંધ હતો, તમારી કહાનીના બે મુખ્ય પાત્રો છે. આ બંનેએ તમારા જીવન અને વિચારોને કેવી રીતે પ્રભાવિત કર્યા? જવાબ: જ્યારે હું દુલ્હન તરીકે ભારતમાં આવી, ત્યારે મને આ દેશ વિશે જરાય ખબર નહોતી. આજે હું જે કંઈ છું અને ભારત વિશે જે કંઈ જાણું છું, તે બધું મેં એ બંને પાસેથી શીખ્યું છે. તેમની હિંમત, અન્યો પ્રત્યેની સંવેદનશીલતા, ધર્મનિરપેક્ષ અને લોકતાંત્રિક ભારત પ્રત્યેનો વિશ્વાસ અને સૌથી વધીને પોતાની જવાબદારીઓ નિભાવવાની ભાવના મને હંમેશાં પ્રેરિત કરતી રહી. બંને માટે કર્તવ્ય સૌથી વધુ મહત્વપૂર્ણ હતું. આ જ ગુણોએ મુશ્કેલ અને શંકાભર્યા સમયગાળામાં પણ મને મજબૂતીથી અડગ રહેવાની શક્તિ આપી. સવાલ: તમે લખ્યું છે કે રાજીવ ગાંધી કટોકટી દરમિયાન થઈ રહેલા અત્યાચારોની ફરિયાદો ઇન્દિરા ગાંધી સુધી પહોંચાડતા હતા. શું તમને લાગે છે કે કટોકટીના અત્યાચારોને રોકી શકાયા હોત? જવાબ: આ માટે માત્ર સંજય ગાંધી જવાબદાર નહોતા, જોકે સામાન્ય લોકોની નજરમાં ઘણી વાર તેમનું નામ કટોકટીનું પર્યાય બની ગયું છે. ઇન્દિરા ગાંધી પર તેમના કેટલાક વરિષ્ઠ સહયોગીઓનું પણ ઘણું દબાણ હતું. સવાલ: તમે તમારા પુસ્તકમાં કટોકટી દરમિયાન બનેલી અનેક ઘટનાઓ પ્રત્યે અસહમતિ વ્યક્ત કરી છે. જવાબ: કટોકટી દરમિયાન ખરેખર શું-શું થઈ રહ્યું હતું અને તેની ગંભીરતા કેટલી હતી, તેની જાણ મને કટોકટી પૂરી થયા પછી જ થઈ. હા, તે દરમિયાન લોકશાહી અધિકારો પર અંકુશ મૂકવામાં આવ્યો હતો અને હેબિયસ કોર્પસના અધિકારને સ્થગિત કરી દેવામાં આવ્યો હતો. જોકે, આ બધું બંધારણીય રીતે કરવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ જ્યારે હું પોતાને એ સમયગાળામાં લઈ જઈને શ્રીમતી ગાંધીના દૃષ્ટિકોણથી પરિસ્થિતિને જોવાનો પ્રયાસ કરું છું, ત્યારે મને લાગે છે કે તેઓ ઝડપથી વણસી રહેલી પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યાં હતાં. આપણે એ ભૂલવું ન જોઈએ કે ખુદ ઇન્દિરા ગાંધીએ જ અંતે પરિસ્થિતિને સમજી અને માર્ચ 1977માં ચૂંટણી યોજવાનો નિર્ણય લીધો હતો. તમે સારી રીતે જાણો છો કે બાદમાં તેમણે જાહેરમાં કટોકટી દરમિયાન થયેલા અતિચારો પર ખેદ પણ વ્યક્ત કર્યો હતો અને તેના માટે માફી પણ માંગી હતી. સવાલ: તમે તમારી પુસ્તકમાં RSS, BJP અને સંઘ પરિવારને લોકશાહી, બિનસાંપ્રદાયિકતા અને બંધુત્વ જેવા બંધારણીય મૂલ્યો માટે પડકાર ગણાવ્યો છે. જવાબ: બિલકુલ! હું માનું છું કે પાર્ટીની અંદર કેટલાક એવા લોકો રહ્યા છે, જેઓ માનતા હતા કે બિનસાંપ્રદાયિકતાના મુદ્દે આપણે એટલું સ્પષ્ટ અને નિખાલસ વલણ અપનાવવું જોઈએ નહીં. પરંતુ આ પાર્ટીનું સત્તાવાર વલણ નથી. મને લાગે છે કે પોતાની નીતિઓ અને કાર્યો દ્વારા અમે સતત આ વાત પર અડગ રહ્યા છીએ કે દેશના દરેક નાગરિકને કોઈપણ ભય વિના પોતાના ધર્મ અને આસ્થાને માનવાનો તથા તેનું પાલન કરવાનો બંધારણીય અધિકાર છે. સવાલ: તમે લખ્યું છે કે મોદી અને ભારતને લઈને તમારી વિચારસરણી અલગ છે, પરંતુ તમે તેમના સામાન્ય સામાજિક પરિવેશમાંથી નીકળીને સત્તા સુધી પહોંચવાની વાત પણ સ્વીકારી છે. જવાબ: આ સાચું છે કે મોદી એકદમ અલગ વૈચારિક દુનિયામાંથી આવે છે. પરંતુ રાજકારણમાં સફળતા મેળવવાના અનેક માર્ગો હોય છે. કોંગ્રેસ પાર્ટીની અંદર જ ઉદાહરણ તરીકે ડૉ.મનમોહન સિંહ અને કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેને જોઈ શકાય છે. મને નથી લાગતું કે આપણે RSS પાસેથી કંઈ શીખવાની જરૂર છે. સવાલ: 2004માં UPAની જીત બાદ તમે વડાપ્રધાન પદ સ્વીકાર્યું નહોતું. તમારા પુસ્તક અનુસાર, રાહુલ-પ્રિયંકા પણ તેના પક્ષમાં નહોતા. ત્યાર બાદ ડૉ.મનમોહન સિંહ વડાપ્રધાન બન્યા. શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જો તમે વડાપ્રધાન બન્યાં હોત, તો UPA સરકારની નીતિઓ અને કોંગ્રેસની વ્યૂહરચના અલગ હોત? જવાબ: ના, બિલકુલ નહીં. આ સવાલ ક્યારેય મારા મનમાં આવ્યો જ નથી. અમારો અનુભવ એકંદરે ઘણો સકારાત્મક રહ્યો. અમે એક ટીમ તરીકે કામ કર્યું અને અમારી બંનેની ભૂમિકાઓ સ્પષ્ટપણે અલગ-અલગ હતી. તેઓ સરકારનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા હતા અને હું પક્ષનું નેતૃત્વ કરી રહી હતી. સવાલ: તમારા પુસ્તક ‘બિલોન્ગિંગ’ના લોન્ચિંગના થોડા મહિના પહેલાં પ્રકાશક બદલાઈ ગયો હતો. પેંગ્વિનથી હાર્પરકોલિન્સ સુધીના આ બદલાવને લઈને દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે મોદી, આરએસએસ, સાંપ્રદાયિકતા અને ગલવાન સાથે જોડાયેલા અંશો અંગે મતભેદો હતા. જવાબ: હું આ વિવાદોમાં પોતાને સામેલ કરવાનું પસંદ નહીં કરું. --------------------------- આ સમાચાર પણ વાંચો: 'હું નહોતી ઈચ્છતી કે રાજીવ PM બને':સોનિયા ગાંધીએ કહ્યું- મારું પુસ્તક બહાર પડશે ત્યારે હોબાળો જરૂર થશે, 5 દિવસમાં ત્રીજો VIDEO પોસ્ટ કર્યો સોનિયા ગાંધીએ કહ્યું- જ્યારે રાજીવ ગાંધીને દેશના વડાપ્રધાન બનાવવામાં આવી રહ્યા હતા, ત્યારે હું આ નિર્ણયના વિરોધમાં હતી. હું ક્યારેય ઇચ્છતી નહોતી કે રાજીવ ગાંધી વડાપ્રધાન બને. મારું પુસ્તક બહાર પડશે ત્યારે થોડો ‘હોબાળો’ તો ચોક્કસ થશે. દાયકાઓથી લોકો મારી કહાની કહેતા આવ્યા છે, હવે મારી કહાની કહેવાનો વારો મારો છે. સોનિયા ગાંધી પર લખાયેલું પુસ્તક ‘બિલોન્ગિંગ: અ જર્ની ઓફ લવ’ 10 નવેમ્બરે રિલીઝ થશે. તેમણે મંગળવારે X પર તેનો નવો વીડિયો પોસ્ટ કર્યો. વાંચો સંપૂર્ણ સમાચાર...