જ્ઞાનેશ કુમારને સસ્પેન્ડ કરવાનો સુપ્રીમ કોર્ટનો ઇનકાર:SIR અંગે ચૂંટણી પંચને પૂછ્યું- શું નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવામાં આવ્યા હતા; એકતરફી નિર્ણય લેવાનો આરોપ

સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે CEC જ્ઞાનેશ કુમારને નોટિસ જારી કરીને જવાબ માંગ્યો છે. આ સાથે જ કોર્ટે જ્ઞાનેશ કુમારને સસ્પેન્ડ કરવાનો આદેશ આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે. જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ આ અરજીઓ સ્પેશલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) સાથે સંબંધિત નિર્ણયો અંગે કરવામાં આવી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટ 5 ઑક્ટોબરે CEC જ્ઞાનેશ કુમાર સામે કરવામાં આવેલી બે અરજીઓ પર સુનાવણી કરી. આરોપ છે કે SIR સાથે સંબંધિત આશરે 14 નિર્ણયો અન્ય બે ચૂંટણી કમિશનરોની સંમતિ વિના લેવામાં આવ્યા હતા. અરજદારોએ આ નિર્ણયો રદ કરવાની, જ્ઞાનેશ કુમાર સામે કેસ ચલાવવાની અને SIR દરમિયાન મતદારોના નામ દૂર કરવાના મામલે SIT તપાસની માંગ કરી હતી. સાથે જ અંતિમ નિર્ણય આવે ત્યાં સુધી CECને પદની કામગીરીથી દૂર રાખવાની પણ માંગ કરવામાં આવી હતી. અખબારનો અહેવાલ 100 ટકા સાચો, આંશિક રીતે સાચો અથવા સંપૂર્ણપણે ખોટો હોઈ શકે છે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધની અરજીઓ પર સુનાવણી દરમિયાન સોમવારે સુપ્રીમ કોર્ટે મોટી ટિપ્પણી કરી છે. સીજેઆઈ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી.મોહનાની બેન્ચે કહ્યું છે કે ચૂંટણી પંચના નિર્ણયોમાં જો સર્વસંમતિ ન હોય તો તેના પર રોક લગાવવામાં આવે. સીજેઆઈએ કહ્યું કે ચૂંટણી પંચને લઈને અખબારનો અહેવાલ 100 ટકા સાચો, આંશિક રીતે સાચો અથવા સંપૂર્ણપણે ખોટો હોઈ શકે છે. આજે માત્ર તે અહેવાલના આધારે કોર્ટ કોઈ આદેશ આપી શકે નહીં. કોર્ટ ચૂંટણી પંચનો જવાબ જાણવા માગશે. અરજીઓમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે SIR દરમિયાન 30 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાંથી 13 કરોડ નામ હટાવવામાં આવ્યાં હતાં. કોર્ટ રૂમ LIVE… CJI સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની બેન્ચે આ મામલાની સુનાવણી કરી. અરજદારના વકીલ: CECને તાત્કાલિક સસ્પેન્ડ કરવામાં આવે અથવા તેમની સત્તાઓ મર્યાદિત કરવામાં આવે. જસ્ટિસ બાગચી: પછી ચૂંટણી કોણ કરાવશે? CJI સૂર્યકાંત: જો રેકોર્ડ પરથી જાણવા મળે કે કોઈ નિર્ણય કાયદા અનુસાર લેવામાં આવ્યો ન હતો, તો કોર્ટ તે નિર્ણયને રદ કરી શકે છે. અત્યારે મીડિયા અહેવાલોના આધારે એવું માની શકાય નહીં કે તમામ નિર્ણયો એકતરફી રીતે લેવામાં આવ્યા હતા. તેથી ચૂંટણી પંચ પાસેથી સ્પષ્ટ અને પારદર્શક જવાબ માંગવામાં આવ્યો છે. અરજદારના વકીલ: ચૂંટણી પંચની વિશ્વસનીયતાને લઈને લોકોમાં ચિંતા ઊભી થઈ છે. તેમણે તો અહીં સુધી કહ્યું કે આ દેશ સળગી ઉઠશે. CJI સૂર્યકાંત: પહેલાં મામલાની નક્કર માહિતી સામે આવવા દો. કોર્ટ પાસે પછીથી કોઈ નિર્ણયને રદ કરવાનો અધિકાર છે. સુપ્રીમ કોર્ટ CECને સસ્પેન્ડ કરી શકતી નથી બંધારણમાં સુપ્રીમ કોર્ટને CECને સસ્પેન્ડ કરવાની કોઈ સ્પષ્ટ અથવા વિશેષ સત્તા આપવામાં આવી નથી. આર્ટિકલ 324 હેઠળ ચૂંટણી યોજવાની અને તેની દેખરેખ રાખવાની જવાબદારી ચૂંટણી પંચની છે, પરંતુ પંચના નિર્ણયોની કોર્ટમાં તપાસ થઈ શકે છે. જો કોઈ નિર્ણય કાયદા અથવા બંધારણની વિરુદ્ધ જણાય, તો સુપ્રીમ કોર્ટ તેના પર રોક લગાવી શકે છે અથવા તેને રદ કરી શકે છે. CECને હટાવવાની રીત પણ અલગ છે, આર્ટિકલ 324(5) હેઠળ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને સુપ્રીમ કોર્ટના જજની જેમ જ મહાભિયોગ દ્વારા હટાવી શકાય છે, જ્યારે અન્ય ચૂંટણી કમિશનરોને CECની ભલામણ પર હટાવી શકાય છે. પ્રથમ અરજીની માંગણીઓ બીજી અરજીની માંગણીઓ જ્ઞાનેશ કુમાર સિવાય અન્ય અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી કરવાની માંગ અરજીમાં સક્ષમ સત્તાધિકારીને જનપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950ની કલમ 32 હેઠળ ફરિયાદ નોંધવા અને કેસ શરૂ કરવાનો નિર્દેશ આપવાની માંગ કરવામાં આવી છે. આ કાર્યવાહી જ્ઞાનેશ કુમાર, સિનિયર ડેપ્યુટી ઇલેક્શન કમિશનર મનીષ ગર્ગ, ડાયરેક્ટર જનરલ (IT) સીમા ખન્ના અને જવાબદાર ઠરનારા અન્ય અધિકારીઓ સામે કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. અરજીમાં કલમ 32નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આ જોગવાઈમાં મતદાર યાદી તૈયાર કરવા, તેમાં સુધારા અથવા સુધારણા સાથે જોડાયેલી સરકારી ફરજના ઉલ્લંઘન બદલ સજાની જોગવાઈ છે. ફોર્મ 6 અને મતદાર ડેટાને લઈને પણ આરોપો અરજદારે એવો પણ આરોપ લગાવ્યો છે કે Form 6માં મંજુરી વિના ફેરફાર કરવામાં આવ્યો. આ ઉપરાંત, મતદાર યાદીના ડેટાબેઝને કેન્દ્રીયકૃત કરવાનો પણ આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે. અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ECINet સિસ્ટમ દ્વારા પાત્ર મતદારોનાં નામ ફરીથી સામેલ કરવામાં આવ્યાં નથી. તેમાં ECIના નામે દર્શાવવામાં આવેલા મતદારોને સામેલ કરવાના નિર્ણયને પડકારતાં પશ્ચિમ બંગાળમાં 16.10 લાખ અપીલો કરવામાં આવી હોવાનો પણ ઉલ્લેખ છે. એક મીડિયા અહેવાલ બાદ જ્ઞાનેશ કુમારને લઈને વિવાદ શરૂ થયો આ સમગ્ર મામલાની શરૂઆત ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના એક અહેવાલથી થઈ હતી, જેમાં SIRને લઈને ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓ વચ્ચેના મતભેદોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. અહેવાલ મુજબ, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ ચૂંટણી પેનલની અંદર SIR પ્રક્રિયાને લઈને વારંવાર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. રિપોર્ટ મુજબ, SIR પ્રક્રિયાની દેખરેખ ત્રણેય અધિકારીઓએ રાખી છે, પરંતુ સંધૂ અને જોશીએ છેલ્લા 10 મહિનામાં ઓછામાં ઓછા 14 વખત સત્તાવાર રીતે વાંધાઓ નોંધાવ્યા છે. આમાંથી 4 વાંધાઓ એક જ દિવસે નોંધાવવામાં આવ્યા હતા. રિપોર્ટમાં એ પણ જણાવાયું છે કે આ વાંધાઓ એવા નિર્ણયો અને આદેશોને લઈને હતા, જે સંધૂ અને જોશીની જાણકારી વિના જારી કરવામાં આવ્યા હતા. વિપક્ષ આગામી સત્રમાં મહાભિયોગ લાવવાની તૈયારીમાં વિપક્ષ ફરી એકવાર જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ લાવવાની યોજના બનાવી રહ્યો છે. એપ્રિલ 2026માં પણ વિપક્ષે જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ મહાભિયોગની નોટિસ આપી હતી, પરંતુ લોકસભામાં તે પ્રસ્તાવ ફગાવી દેવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે રાજ્યસભામાં તે હજુ પણ પેન્ડિંગ છે. સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, આ વખતે પણ મહાભિયોગ પ્રસ્તાવનું નેતૃત્વ કોંગ્રેસ જ કરી રહી છે. કોંગ્રેસે આ મુદ્દે વિપક્ષી પક્ષો સાથે વાતચીત કરી છે. શક્યતા છે કે તેને આગામી 2 અઠવાડિયાની અંદર રજૂ કરવામાં આવશે. એક વધુ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં પણ પહોંચ્યો છે, જ્યાં એક વકીલે ભારતના એટર્ની જનરલને પત્ર લખીને જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ અવમાનનાની કાર્યવાહી ચલાવવાની માગ કરી છે. જ્ઞાનેશ કુમાર પર કાર્યવાહી થશે કે નહીં, 3 સંભાવનાઓ 1. કાર્યકાળ દરમિયાન લેવાયેલા નિર્ણયોને લઈને પોલીસ કાર્યવાહી થઈ શકે નહીં: જ્ઞાનેશ કુમારને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનરો (નિયુક્તિ, સેવાની શરતો અને કાર્યકાળ) અધિનિયમ, 2023ની કલમ 16 હેઠળ સુરક્ષા મળી છે. એટલે કે, કલમ 16 તેમને સુરક્ષા આપે છે કે "તેમની સત્તાવાર ફરજોના નિર્વહન દરમિયાન કરવામાં આવેલા કોઈપણ કાર્ય અથવા નિર્ણય" માટે તેમની વિરુદ્ધ કોઈ દીવાની અથવા ફોજદારી કાર્યવાહી ચલાવી શકાય નહીં. કાનૂની નિષ્ણાતો મુજબ, જ્યાં સુધી આ જોગવાઈ અસ્તિત્વમાં છે, ત્યાં સુધી તેમને માત્ર પોલીસ કાર્યવાહી અથવા ધરપકડ દ્વારા હટાવવા અને તેમના પર કેસ ચલાવવો કાયદાકીય રીતે ખૂબ જ પડકારજનક છે. 2. ભાજપે તમામ આરોપોને સખત શબ્દોમાં ફગાવી દીધા: જ્ઞાનેશ કુમારનો કાર્યકાળ જાન્યુઆરી 2029 સુધીનો છે, એટલે કે હજુ ઓછામાં ઓછા 2 વર્ષ સુધી જ્ઞાનેશ પોતાના પદ પર રહેશે. સત્તારૂઢ ભારતીય જનતા પાર્ટીએ તમામ આરોપોને સખત શબ્દોમાં ફગાવી દીધા છે. પાર્ટીનું માનવું છે કે આ આરોપો પાયાવિહોણા છે. સંધૂ અને જોશીના વાંધા અંગેના કોઈ ગેરરીતિનો પુરાવો નથી, પરંતુ કાર્યરત લોકશાહીનું સૂચક છે. એટલે કે તે તેમના વિરુદ્ધ કોઈ કાર્યવાહી કરવાના મૂડમાં નથી. 3. છેલ્લો રસ્તો મહાભિયોગ, પરંતુ વિપક્ષ પાસે બહુમતી શક્ય નથી: અનુચ્છેદ 324 (5) મુજબ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને માત્ર મહાભિયોગ હેઠળ જ હટાવી શકાય છે. મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ રજૂ કરવા માટે લોકસભામાં 100 અને રાજ્યસભામાં 50 સાંસદોના સમર્થનની જરૂર પડે છે. લોકસભામાં સ્પીકર અને રાજ્યસભામાં અધ્યક્ષે નક્કી કરવાનું હોય છે કે તેને સ્વીકારવો કે નહીં. હાલની પરિસ્થિતિમાં વિપક્ષને મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ પસાર કરાવવા માટે સંસદના બંને ગૃહોમાં 2/3 બહુમતીની જરૂર પડશે. એટલે કે લોકસભામાં 362 સાંસદો અને રાજ્યસભામાં 164 સાંસદોનું સમર્થન હોવું જોઈએ. વિપક્ષ પાસે સંસદમાં અત્યારે આટલું મોટું સમર્થન નથી. ----------------------