પંજાબમાં RSSનો 5 પોઇન્ટર વિજય પ્લાન:બધા માટે એક સ્મશાન, રામ કનેક્શન અને દલિત સંતોનું નેટવર્ક

પંજાબમાં વિધાનસભા ચૂંટણીને આડે લગભગ એક વર્ષ બાકી છે, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)એ પોતાનો ‘પંજાબ વિજય પ્લાન’ લોક કરી દીધો છે. ગૃહમંત્રી અમિત શાહ પણ સ્પષ્ટ કરી ચૂક્યા છે કે BJP પંજાબની તમામ 117 બેઠકો પર એકલા હાથે ચૂંટણી લડશે. 24થી 26 ફેબ્રુઆરી સુધી સરસંઘચાલક મોહન ભાગવત પંજાબના પ્રવાસે રહ્યા હતા. તેમણે 4 વર્ષની કામગીરી નિહાળી અને સ્વયંસેવકોની રણનીતિમાં જરૂરી ફેરફારો કર્યા. આમ તો રણનીતિ પર છેલ્લા 4 વર્ષથી કામ ચાલી રહ્યું છે, પરંતુ ચૂંટણીના વર્ષમાં સ્વયંસેવકો પહેલા કરતા વધુ સક્રિય છે. સંઘના પ્લાનના કેન્દ્રમાં પંજાબની 38% દલિત વસતી છે. તેને સાધવા માટે 5-પોઈન્ટર રણનીતિ બનાવવામાં આવી છે. ભાસ્કરની ટીમે સંઘના પદાધિકારીઓ-કાર્યકર્તાઓ પાસેથી ચૂંટણી રણનીતિ જાણી અને કામ કરવાની પદ્ધતિઓ પર વાત કરી. 5 પોઈન્ટમાં સંઘનો પંજાબ વિજય પ્લાન સમજો… પંજાબમાં દલિતોને તેમના મૂળ સાથે જોડવાનું અને વાળવાનું કામ સ્વયંસેવકોની ટુકડીઓ કરી રહી છે. સંઘના ધર્મજાગરણ મંચના કાર્યકર્તા કહે છે, 'સંઘ એક-બે વર્ષનો ટાર્ગેટ લઈને નથી ચાલતો. અમે છેલ્લા 4 વર્ષથી તેમના સ્વાભિમાન અને સન્માન માટે કામ કરી રહ્યા છીએ. ભેદભાવ મટશે ત્યારે જ તેમનામાં હિન્દુ ધર્મ માટે આસ્થા જાગશે. આ જ અમારો પ્રયાસ છે.' 1. દલિતો અને સવર્ણો માટે એક જ સ્મશાન ધર્મ જાગરણ મંચના એક કાર્યકર્તા જણાવે છે, ‘2025ના અંદાજ મુજબ પંજાબમાં દલિત વસતી 38-40% થઈ ચૂકી છે. એટલે કે દર ત્રીજો-ચોથો મતદાર દલિત છે. આ એક નિર્ણાયક શક્તિ છે. ભાગવતજી તરફથી સ્પષ્ટ નિર્દેશ મળ્યા છે કે એક વર્ષની અંદર દરેક દલિતના માત્ર ઘર સુધી જ નહીં, પણ મન સુધી પહોંચવાનું છે.’ અભિયાનની વિગત જણાવતા પંજાબના ક્ષેત્ર પ્રચારક કહે છે, 'સંઘે અહીં ગયા વર્ષે એક સર્વે કરાવ્યો હતો. જેમાં 23 જિલ્લાના એવા ગામો પસંદ કરવામાં આવ્યા જ્યાં દલિતો અને સવર્ણોના સ્મશાન અલગ-અલગ છે. આવા 250 ગામોની યાદી બની છે. મિશનરીઝના ચર્ચ અહીં કબજો કરી ચૂક્યા છે. અહીં ભેદભાવથી પીડિત 80% અને ક્યાંક તો 100% દલિતો હવે ખ્રિસ્તી બની ગયા છે.' 'આ ગામોમાં સમરસતા અભિયાન ચલાવી રહેલી ટુકડીઓને લોકો વચ્ચેનો ભેદભાવ દૂર કરવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું છે. આગામી એક વર્ષમાં તેમને મોડેલ ગામ તરીકે રજૂ કરવામાં આવશે. ટાર્ગેટ એ છે કે ગામમાં એક જ સ્મશાન હોય અને બીજાને યોગ સેન્ટર કે જીમમાં ફેરવી દેવામાં આવે, જેથી ભેદભાવ ઓછો થાય.' ચૂંટણીના દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ તો પંજાબની 117 વિધાનસભા બેઠકોમાંથી 34 બેઠકો અનામત છે, જ્યાં દલિત વસતી 45-50% છે. આમાં દોઆબા ક્ષેત્રની 23 બેઠકો પર દલિતોનો પ્રભાવ સૌથી વધુ છે. અહીં કોંગ્રેસ અને આમ આદમી પાર્ટીનો દબદબો છે. પંજાબનો માલવા, દલિત વસતી ધરાવતો સૌથી મોટો વિસ્તાર છે. અહીંની 69 બેઠકો પર દલિત વસતી 31-42% છે. અહીં 66 બેઠકો AAP પાસે છે. BJPએ પંજાબમાં તાકાત વધારવા માટે આમાં ગાબડું પાડવું પડશે. 2. દલિતોનું રામ કનેક્શન પંજાબમાં પ્રાંત પ્રચારક સ્તરના કાર્યકર્તાઓ જણાવે છે, 'ધાર્મિક ભેદભાવ પંજાબની સૌથી મોટી સમસ્યા છે. મંદિર અને ગુરુદ્વારા પણ અલગ-અલગ છે. સવર્ણ જ્ઞાતિઓ દલિતોને મંદિરો અને ગુરુદ્વારામાં જવા દેતી નથી. ગુરુદ્વારા સુધી તો અમારી પહોંચ વધારે નથી, પરંતુ મંદિરોમાં ઝડપથી કામ ચાલી રહ્યું છે. અમે દલિતોમાં હિન્દુ ધર્મ પ્રત્યે આસ્થા વધારી રહ્યા છીએ, જે ઘર વાપસીમાં મદદરૂપ થશે.' આસ્થા વધારવા માટે આ 4 કામ કરવામાં આવી રહ્યા છે… રામતીર્થની જગ્યાએ વાલ્મીકિ તીર્થ સ્થળ: કાર્યકર્તાઓ જણાવે છે, 'આની શરૂઆત અમૃતસરથી કરવામાં આવી. 2016માં અહીં રામતીર્થનું નામ બદલીને વાલ્મીકિ તીર્થ કરી દેવામાં આવ્યું. ત્યારે રાજ્યમાં શિરોમણી અકાલી દળ અને BJPના ગઠબંધનવાળી સરકાર હતી. અહીં મહર્ષિ વાલ્મીકિ આશ્રમ છે. આ એ જ જગ્યા છે જ્યાં માતા સીતાએ ફરીથી વનવાસ વિતાવ્યો હતો.' 'દલિત સંત મહર્ષિ વાલ્મીકિએ તેમને આશ્રમમાં આશ્રય આપ્યો હતો. આનાથી દલિતો પણ સન્માનિત અનુભવે છે. આ તેમને સમાનતાનો અહેસાસ કરાવવાનું પહેલું પગલું હતું કે હિન્દુ ધર્મમાં તેઓ હાંસિયામાં નથી, પરંતુ મુખ્યધારામાં છે.' ઘરે-ઘરે વાલ્મીકિ રામાયણ: પ્રાંત પ્રચારક સ્તરના એક પદાધિકારી જણાવે છે કે પંજાબના દરેક ઘરમાં વાલ્મીકિ રામાયણ પહોંચાડવામાં આવી રહી છે. અમે પૂછ્યું કે શું શીખ રામાયણ વાંચે છે? તેઓ જવાબ આપે છે, ‘હા, સંઘ શીખ, જૈન અને પારસીને હિન્દુ જ માને છે. સમાજના નક્કી કરેલા માપદંડો મુજબ પણ પંજાબની કુલ વસતીમાં લગભગ 37-38% હિન્દુ છે. હિન્દુ દલિતો લગભગ 12-13% છે.’ ‘તેથી શીખ હોય કે હિન્દુ, દરેક ઘરમાં વાલ્મીકિ રામાયણ પહોંચશે. તેમાં સવર્ણ અને દલિત જ્ઞાતિઓ બંને હશે, તેથી ભેદભાવ દૂર થશે. દલિત સંતો દ્વારા બ્લોક સ્તર પર અખંડ વાલ્મીકિ રામાયણના પાઠ કરાવવામાં આવી રહ્યા છે. તેમની સંખ્યા વધારવાનો પ્લાન છે.’ રામલીલા માટે વાલ્મીકિ સ્થળથી જ્યોત જશે: વાલ્મીકિ તીર્થ સ્થળ બોર્ડના વડા બાલ જોગી સંત પ્રગટ નાથ જી મહારાજ કહે છે, 'છેલ્લા 4 વર્ષમાં વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ ભારતના ઘણા રાજ્યોમાં રામલીલા માટે અહીંથી જ્યોત લઈ ગઈ છે. જેમાં જમ્મુ-કાશ્મીર, દિલ્હી, યુપી, હરિયાણા અને હિમાચલ પ્રદેશ સહિત અનેક રાજ્યો સામેલ છે. અહીં રામલીલાના મંચન પહેલા ટુકડીઓ આવી અને જ્યોત લઈ ગઈ.' શું આની પંજાબના દલિતો પર કોઈ અસર પડી છે? બાલ જોગી કહે છે, 'હા, આ હાંસિયામાં ધકેલાયેલા સમુદાયમાં સન્માનની ભાવના પેદા કરે છે. હું પોતે દલિત છું, તેથી વધુ સારી રીતે અનુભવી શકું છું.' 3. સંત રવિદાસની 650મી જન્મજયંતિ પર આખું વર્ષ ઉત્સવ પંજાબમાં સંઘના પ્રચાર વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, સંત રવિદાસ જયંતિ આ વર્ષે જૂનથી આવતા વર્ષે જૂન સુધી ઉજવવામાં આવશે. બ્લોક સ્તરે જયંતિ ઉત્સવ યોજાશે. સંઘ દરેક મંદિરમાં વાલ્મીકિ અને રવિદાસની મૂર્તિ કે ફોટો લગાવવાનું અભિયાન ચલાવી રહ્યો છે. 4. છેલ્લા 4 વર્ષમાં દલિત સંતોનું નેટવર્ક તૈયાર થઈ રહ્યું છે ગુરદાસપુરની દલિત કોમ્યુનિટીમાંથી આવતા સંઘના કાર્યકર્તા કહે છે, ‘સંઘ, દલિત કોમ્યુનિટીના સંતોનું નેટવર્ક બનાવી રહ્યો છે. તેમનું કામ રામકથા અને લવકુશ કથા સંભળાવવાનું છે. લવકુશના વંશજ પંજાબમાં બેદી અને સોઢી છે. લવકુશના વંશજો પંજાબમાં હોવાનો સીધો અર્થ એ છે કે શીખ હિન્દુ છે.’ તો પછી આ તો સવર્ણ જ્ઞાતિના શીખ થયા?, જવાબ મળ્યો- ‘હા, પહેલી વાત એ કે શીખ હિન્દુ છે. બીજી વાત, જ્યારે દલિત સંત લવકુશની કથા સંભળાવશે, ત્યારે જ દલિતોને પોતીકાપણું અનુભવાશે. તેઓ એમ પણ જણાવશે કે લવકુશનો જન્મ દલિત સંત વાલ્મીકિના આશ્રમમાં થયો હતો એટલે કે હિન્દુ ધર્મમાં કોઈ ભેદભાવ નથી.’ ‘આનાથી એ દલિત શીખોનું સન્માન અને સ્વાભિમાન પરત આવશે, જેમણે મજબૂરી, ભેદભાવ અને લાલચને કારણે ધર્મ પરિવર્તન કરી લીધું હતું. તેઓ પોતાના ધર્મ તરફ પણ પાછા ફરશે.’ ‘દલિત સંતો જણાવશે કે કબીરદાસ, રૈદાસ (રવિદાસ) અને વાલ્મીકિ જેવા ન જાણે કેટલાય સંતો હિન્દુ ધર્મનો ભાગ છે. સંત રવિદાસ પંજાબના દલિત શીખો અને દલિત હિન્દુઓ વચ્ચે સૌથી વધુ સ્વીકૃત છે. રવિદાસ કોમ્યુનિટી સાથે જોડાયેલા ડેરા સચખંડ બલ્લાંનું જલંધરમાં હેડક્વાર્ટર છે. સંત નિરંજન દાસ ડેરાના વડા છે. 25 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ તેમને પદ્મશ્રી સન્માન મળ્યું. આ પણ સંઘના અભિયાનમાં મદદરૂપ સાબિત થશે.’ 5. ન લાલચ, ન દબાણ, સન્માન આપીને દલિતોની ઘર વાપસી શું કેટલાક દલિત હિન્દુઓ અને શીખોની ઘર વાપસી થઈ છે? ગુરદાસપુરના એક સંઘ કાર્યકર્તા કહે છે, 'હા પ્રયાસો ચાલુ છે.' કોઈ ડેટા છે ખરો? તેઓ કહે છે, 'અમારી પાસે આંકડા પણ છે, પરંતુ તેને કોઈની સાથે શેર કરવા સંઘના નિયમની વિરુદ્ધ છે. હું એટલું ચોક્કસ કહી શકું છું કે છેલ્લા 4-5 વર્ષમાં ધર્માંતરણ અટક્યું છે. લાખોમાં નહીં તો હજારોની સંખ્યામાં લોકોએ ધર્મ બદલ્યો પણ છે.' ‘મિશનરીઝ બાળકોના એજ્યુકેશનની લાલચ આપીને સૌથી વધુ ધર્મ પરિવર્તન કરાવે છે. પંજાબમાં વિદ્યા ભારતીના નામે સંઘની 150થી વધુ શાળાઓ છે. અહીં વીકર સેક્શન એટલે કે આર્થિક રીતે નબળા બેકગ્રાઉન્ડ ધરાવતા બાળકોને પ્રવેશમાં પ્રાથમિકતા મળે છે. અહીં આશરે 7-8 હજાર બાળકો અભ્યાસ કરે છે.’ પંજાબના સરહદી વિસ્તારોમાં ધર્માંતરણ વધુ પંજાબના ગુરદાસપુર જિલ્લામાં ખ્રિસ્તી વસતી સૌથી ઝડપથી વધી છે. 2011ની વસતી ગણતરી મુજબ, અહીં દલિત વસતી 7.68% એટલે કે 1.77 લાખ હતી, જે હવે વધીને અંદાજે 4 લાખથી વધુ થઈ ગઈ છે. અહીંની 6 વિધાનસભા બેઠકોમાંથી 4 પર કોંગ્રેસ અને બે પર AAPના ધારાસભ્યો છે. સંઘ, ધર્માંતરણના મુદ્દા દ્વારા અહીં BJP માટે જમીન મજબૂત કરી રહ્યો છે. જોકે ધર્મ પરિવર્તનનો ટ્રેન્ડ આખા પંજાબમાં છે, પરંતુ સરહદી વિસ્તારોમાં વધુ છે. જેમાં ગુરદાસપુરની સાથે અમૃતસર, પઠાનકોટ, ફાઝિલ્કા, તરનતારન, ફિરોઝપુર, લુધિયાણા, કપૂરથલા, ભટિંડા અને જલંધર જિલ્લાઓનો સમાવેશ થાય છે. દલિત મતોના હિસાબે BJP નબળી પંજાબમાં 2022ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં દલિતોનો વોટ શેર જોઈએ તો BJP નબળી જણાય છે. દલિત શીખોના સૌથી વધુ 46% વોટ AAP ને મળ્યા અને સૌથી ઓછા માત્ર 3% જ BJPને મળ્યા. હિન્દુ દલિતોનો વોટ શેર જોઈએ તો કોંગ્રેસને 32% અને AAP ને 32% વોટ મળ્યા, જ્યારે BJP નો વોટ શેર માત્ર 10% જ રહ્યો. 2027ની વિધાનસભા ચૂંટણીથી BJP આમાં ગાબડું પાડવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ વખતે ચૂંટણીની અપેક્ષાઓ અંગે જિલ્લા સ્તરના એક સ્વયંસેવક કહે છે, ‘અત્યારે આખા પંજાબમાં માહોલ AAPની વિરુદ્ધ છે. દિલ્હીમાં ભ્રષ્ટાચારના આરોપો અને પંજાબમાં કાયદો અને વ્યવસ્થાની ખરાબ હાલત છે. AAP ની સરકતી જમીન અને હિન્દુઓ પર મંડરાતા જોખમ વચ્ચે લોકો દક્ષિણપંથી વિચારધારા તરફ વળી રહ્યા છે.’ ‘RSS પાંચ વર્ષ માટે નહીં પણ ભવિષ્ય માટે કામ કરે છે. ત્રિપુરા, ઓડિશા જેવા રાજ્યોમાં સંઘે દાયકાઓ વિતાવ્યા, ત્યારે જઈને ચૂંટણીમાં પરિણામો જોવા મળ્યા.’ AAPએ કહ્યું- જો ધર્માંતરણની ચિંતા હોય, તો એન્ટી કન્વર્ઝન લો લાવો RSS અને BJP માટે પણ આ મોટો મુદ્દો છે. શું આ AAPના એજન્ડામાં છે? આના પર પંજાબમાં આમ આદમી પાર્ટીના પ્રવક્તા નીલ ગર્ગ કહે છે, 'જો RSS અને BJPને ધર્મ પરિવર્તનની આટલી જ ચિંતા હોય, તો કેન્દ્ર તેના વિરુદ્ધ એન્ટી કન્વર્ઝન લો (ધર્માંતરણ વિરોધી કાયદો) કેમ નથી લાવતી. સરકાર તો તેમની જ છે. તેઓ દરેક રાજ્યમાં સિલેક્ટિવ રાજનીતિ કરવા માંગે છે. તેમને ધર્મ પરિવર્તનની ચિંતા નથી. તેમને એ વાતની ચિંતા છે કે કેવી રીતે ધર્મના નામે રાજનીતિ કરવી.' તો પછી AAP ના એજન્ડામાં ધર્મ પરિવર્તન છે કે નહીં? આના પર નીલ કહે છે, 'હું આના પર ના પણ નહીં કહું અને હા પણ નહીં કહું. એ નક્કી છે કે પાછલા મેનિફેસ્ટોમાં આનો ઉલ્લેખ નહોતો. અત્યારે જે અમે ચૂંટણી પ્રચાર કરી રહ્યા છીએ, તેમાં પણ નથી. કારણ કે અમારા માટે સ્વાસ્થ્ય, વીજળી, શિક્ષણ અને નશા વિરુદ્ધ અભિયાન ચલાવવું પ્રાથમિકતા છે. નહીં કે ધર્મના નામે મુદ્દાઓ શોધીને તેનું રાજનીતિકરણ કરવું.'