અમેરિકાએ પહેલીવાર સ્વીકાર્યું- સ્પેસમાં હથિયારો તૈનાત કર્યા:કયા હથિયારો, ક્યારે મોકલવામાં આવ્યા તે હજુ સીક્રેટ, ભારતના મિત્રનું લીધું નામ; અંતરિક્ષમાં યુદ્ધની તૈયારી?

અમેરિકાએ પહેલીવાર સ્વીકાર્યું છે કે તેણે સ્પેસમાં હથિયારો તૈનાત કર્યા છે. અમેરિકી વાયુસેનાના પ્રમુખ ટ્રોય મિન્કે સોમવારે આ માહિતી આપી. તેમણે કહ્યું કે અમેરિકા પાસે ઓર્બિટમાં એવા હથિયારો છે, જેનો ઉપયોગ જરૂર પડ્યે અમેરિકી સૈનિકોને દુશ્મનના હુમલાથી બચાવવા માટે કરી શકાય છે. અમેરિકી અધિકારીએ એ જણાવ્યું નથી કે આ હથિયારો આખરે કયા પ્રકારના છે, કેટલા છે અને તેમને ક્યારે સ્પેસમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા. અમેરિકાનો આ ખુલાસો એવા સમયે થયો છે, જ્યારે હાલમાં જ ભારતમાં યોજાયેલા બ્રિક્સ સંમેલનમાં જિનપિંગ-પુતીને હાજરી આપી હતી. અમેરિકા, રશિયા અને ચીન વચ્ચે સ્પેસમાં પોતાની તાકાત વધારવાની સ્પર્ધા ચાલી રહી છે. આનાથી અવકાશમાં હથિયારોની દોડ વધુ તેજ બનવાની આશંકા પણ વધી ગઈ છે. અમેરિકાના ખુલાસાથી ઊલટું નુકસાનની પણ શક્યતા અમેરિકા લાંબા સમયથી રશિયા અને ચીનની વધતી અંતરિક્ષ લશ્કરી તાકાત અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતું રહ્યું છે. આજના યુદ્ધમાં સેટેલાઇટ ખૂબ જ જરૂરી બની ગયા છે. સેનાઓ તેમનો ઉપયોગ એકબીજા સાથે સંપર્ક કરવા, રસ્તો શોધવા, ગુપ્ત માહિતી એકત્ર કરવા અને મિસાઇલો પર નજર રાખવા જેવા કાર્યોમાં કરે છે. આવી સ્થિતિમાં, જો કોઈ દેશના સેટેલાઇટ પર હુમલો થાય છે, તો તેની લશ્કરી તાકાત નબળી પડી શકે છે. તેથી મોટી લશ્કરી શક્તિઓ હવે ફક્ત નવા સેટેલાઇટ બનાવવા પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી નથી. તેઓ પોતાના સેટેલાઇટને દુશ્મનના હુમલાથી બચાવવા અને જરૂર પડ્યે અન્ય દેશના અંતરિક્ષ સિસ્ટમને રોકવાની ક્ષમતા પણ વિકસાવી રહ્યા છે. નિષ્ણાતોને ડર છે કે અમેરિકાના આ ખુલાસા પછી રશિયા અને ચીન પણ અંતરિક્ષમાં પોતાની લશ્કરી તાકાત વધારી શકે છે. તેઓ અમેરિકી પગલાંને પોતાની સુરક્ષા માટે ખતરો ગણાવીને નવી ટેકનોલોજી અને હથિયારો વિકસાવવાનું કારણ આપી શકે છે. આ રીતે એક દેશની લશ્કરી તૈયારી બીજા દેશને પણ પોતાની તાકાત વધારવા માટે પ્રેરિત કરી શકે છે. આનાથી અંતરિક્ષમાં હથિયારોની સ્પર્ધા વધુ તેજ બનવાનું જોખમ વધી શકે છે. અમેરિકાનો દાવો- રશિયા અંતરિક્ષમાં હુમલાની તૈયારી કરી રહ્યું છે અમેરિકી સ્પેસ ફોર્સનું કહેવું છે કે રશિયા અંતરિક્ષને પણ યુદ્ધનો એક ભાગ માને છે. એટલે કે ભવિષ્યમાં જો રશિયાનું કોઈ દેશ સાથે મોટું યુદ્ધ થાય તો તે અંતરિક્ષમાં રહેલા સેટેલાઇટ અને અન્ય ટેકનોલોજીનો પણ ઉપયોગ કરી શકે છે. અમેરિકી અધિકારીઓએ રશિયાના કેટલાક સેટેલાઇટને લઈને પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે રશિયા એવી ટેકનોલોજી પર કામ કરી રહ્યું છે, જેનાથી જરૂર પડ્યે અન્ય દેશોના સેટેલાઇટને નુકસાન પહોંચાડી શકાય અને પોતાના સેટેલાઇટને બચાવી શકાય. અમેરિકાને રશિયાના અંતરિક્ષમાં પરમાણુ હથિયારો રાખવાની સંભવિત તૈયારીની પણ ચિંતા છે. અમેરિકી અધિકારીઓને આશંકા છે કે રશિયા એવું હથિયાર બનાવી શકે છે, જેનાથી એકસાથે મોટી સંખ્યામાં સેટેલાઇટને નુકસાન પહોંચાડી શકાય. જો આવું થયું તો માત્ર સેના જ નહીં, પરંતુ સામાન્ય લોકો પર પણ અસર પડી શકે છે. સેટેલાઇટથી મળતી સેવાઓ પર અસર પડવાથી નેવિગેશન, સંચાર, હવામાનની જાણકારી અને બીજી જરૂરી સેવાઓને અસર થઈ શકે છે. જોકે, રશિયાએ અંતરિક્ષમાં પરમાણુ હથિયારો વિકસાવવાના આ અમેરિકી આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે. ચીન પણ ઝડપથી વધારી રહ્યું છે અંતરિક્ષમાં તાકાત અમેરિકાનું કહેવું છે કે ચીન પણ અવકાશમાં પોતાની સૈન્ય તાકાત વધારી રહ્યું છે. ચીન પોતાની સેનાને આધુનિક બનાવવાના ભાગરૂપે એવી ટેકનોલોજી વિકસાવી રહ્યું છે, જેનો ઉપયોગ અવકાશમાં રહેલા સેટેલાઇટ અને અન્ય સિસ્ટમને પ્રભાવિત કરવા માટે કરી શકાય છે. અમેરિકા ચીનની વધતી સૈન્ય અને અંતરિક્ષ તાકાતને પોતાના માટે મોટો પડકાર માને છે. અમેરિકી અધિકારીઓએ ચીનની હાઇપરસોનિક મિસાઇલો અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. આ મિસાઇલો ખૂબ જ ઝડપથી ઉડી શકે છે અને તેમને પકડવી મુશ્કેલ માનવામાં આવે છે. આ જ માહોલમાં અમેરિકાનું એવું માનવું કે તેણે અંતરિક્ષમાં હથિયારો તૈનાત કર્યા છે, તે દર્શાવે છે કે તે પણ અંતરિક્ષમાં પોતાની સૈન્ય શક્તિ વધારી રહ્યું છે. જરૂર પડ્યે આ હથિયારોનો ઉપયોગ દુશ્મનના હુમલાથી અમેરિકી સૈનિકો અને તેની અંતરિક્ષ સિસ્ટમને બચાવવા માટે કરી શકાય છે. જોકે, અમેરિકાએ હજુ સુધી એ જણાવ્યું નથી કે કયા હથિયારો ઓર્બિટમાં તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે અને તે કેટલા શક્તિશાળી છે. તેમની વાસ્તવિક ક્ષમતા હજુ ગુપ્ત રાખવામાં આવી છે. જો અંતરિક્ષમાં યુદ્ધ થયું તો તેની અસર પૃથ્વી પર પણ પડશે જો અંતરિક્ષમાં અમેરિકા, રશિયા કે ચીન વચ્ચે સૈન્ય સંઘર્ષ થાય છે, તો તેની અસર ફક્ત સેનાઓ અને સેટેલાઇટ સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં. સામાન્ય લોકોના રોજિંદા જીવન પર પણ અસર પડી શકે છે. આજે હવામાનની જાણકારી મેળવવા, કુદરતી આફતો પર નજર રાખવા, રસ્તો શોધવા અને દૂર-દૂર સુધી સંપર્ક જાળવી રાખવા જેવા અનેક કામ સેટેલાઇટની મદદથી થાય છે. GPS જેવી સેવાઓથી વિમાન, જહાજ અને ટ્રક પોતાનો રસ્તો નક્કી કરે છે. બેંકિંગ અને અન્ય નાણાકીય કાર્યોમાં પણ ચોક્કસ સમય અને સંચાર માટે સેટેલાઇટથી મળતી સેવાઓની જરૂર પડે છે. આવી સ્થિતિમાં જો મોટી સંખ્યામાં સેટેલાઇટ ખરાબ થઈ જાય અથવા તેમને નુકસાન પહોંચે તો મોબાઇલ અને અન્ય સંચાર નેટવર્ક, નેવિગેશન, હવામાનની જાણકારી અને ઘણી જરૂરી સેવાઓ પર અસર પડી શકે છે. એટલે કે અવકાશમાં હથિયારોની વધતી સ્પર્ધા માત્ર અમેરિકા, રશિયા અને ચીનની સૈન્ય શક્તિનો મામલો નથી. જો અવકાશમાં મોટો સંઘર્ષ થાય તો તેની અસર દુનિયાભરના સામાન્ય લોકો સુધી પહોંચી શકે છે. 1967ની સંધિએ પરમાણુ હથિયારો પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો અંતરિક્ષમાં હથિયારો તૈનાત કરવાના અમેરિકી ખુલાસા વચ્ચે 1967ની આઉટર સ્પેસ ટ્રીટી પણ ચર્ચામાં આવી ગઈ છે. અમેરિકા, સોવિયત સંઘ અને અન્ય ઘણા દેશોએ લગભગ 60 વર્ષ પહેલાં આ સંધિ કરી હતી. તેનો હેતુ અંતરિક્ષને પરમાણુ હથિયારો અને સામૂહિક વિનાશના અન્ય હથિયારોની તૈનાતીથી બચાવવાનો હતો. સંધિ હેઠળ પૃથ્વીની કક્ષામાં પરમાણુ હથિયારો અથવા અન્ય સામૂહિક વિનાશના હથિયારો રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. જોકે, તેમાં તમામ પ્રકારના પરંપરાગત હથિયારોને અંતરિક્ષમાં તૈનાત કરવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ નથી. તેથી, અમેરિકાના વર્તમાન નિવેદન પરથી સીધો એવો નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય નહીં કે તેણે આ સંધિનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે. પરંતુ અમેરિકાએ હજુ સુધી જણાવ્યું નથી કે ઓર્બિટમાં તૈનાત કરાયેલા ‘સ્પેસ કંટ્રોલ વેપન્સ’ કઈ શ્રેણીના હથિયારો છે. તેથી, તેમની વાસ્તવિક પ્રકૃતિ સામે આવ્યા પછી જ સ્પષ્ટ થશે કે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાની દ્રષ્ટિએ તેમની સ્થિતિ શું છે. ટ્રમ્પના કાર્યકાળમાં અંતરિક્ષ પર ફોકસ વધ્યું ટ્રમ્પના કાર્યકાળમાં અમેરિકાએ અંતરિક્ષને પોતાની સુરક્ષા માટે વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ બનાવી દીધું છે. ટ્રમ્પ અમેરિકાની અંતરિક્ષ તાકાત વધારવા અને મિસાઈલોથી બચાવની વ્યવસ્થા મજબૂત કરવા પર ભાર મૂકી રહ્યા છે. તેમની 'ગોલ્ડન ડોમ' મિસાઈલ ડિફેન્સ યોજના પણ આનો જ એક ભાગ છે. આ યોજનાનો હેતુ અમેરિકાને અલગ-અલગ પ્રકારની મિસાઈલોના હુમલાથી બચાવવાનો છે. આ માટે જમીન તેમજ અંતરિક્ષમાં રહેલી ટેકનોલોજીનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવશે. મિન્કે સોમવારે જણાવ્યું કે અમેરિકા એવી સિસ્ટમ બનાવવા પર પણ ઝડપથી કામ કરી રહ્યું છે, જે અંતરિક્ષમાંથી મિસાઈલોને રોકી શકે. તેમણે કહ્યું કે આ પ્રોગ્રામે શરૂઆતી કોન્ટ્રાક્ટ મળવાથી લઈને ઉડાન માટે તૈયાર હાર્ડવેર સુધીની સફર એક વર્ષથી પણ ઓછા સમયમાં પૂરી કરી લીધી છે. જોકે, મિન્કે એ જણાવ્યું નથી કે આ સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરશે અને તેની સંપૂર્ણ ક્ષમતા શું હશે.