કામાખ્યા કોરિડોર પર આસામ સરકાર શું છુપાવી રહી છે:માતાના આદેશ પર સાધકો કોર્ટ પહોંચ્યા, બોલ્યા- આત્મા મરી જાય, પછી મંદિર શણગારીને શું કરવાનું

મા કામાખ્યા મંદિરનો મુખ્ય દરવાજો... આશરે 40-50 સીડીઓ ચડ્યા પછી લાગ્યું કે હવે માના દર્શન થશે. પંડિતજીએ કહ્યું- સંભાળીને પગ મૂકજો, સીડીઓ લપસણી છે. સાંકડા રસ્તા પર અંધારામાં 10-11 સીડીઓ ઉતરીને અમે ગુફામાં પહોંચ્યા. રોશની માટે માત્ર એક દીવાનો સહારો હતો. સામે મૂર્તિ હતી, પંડિતે કહ્યું- દર્શન કરો. અમને લાગ્યું આ જ દેવી મા છે. પંડિતે બૂમ પાડીને કહ્યું- ઘૂંટણભેર બેસો અને હાથ નીચે ઊંડાણમાં લઈ જાઓ. પછી પૂછ્યું- જળ સ્પર્શ થયો? હાથ હજુ નીચે લઈ જાઓ. ત્યારે જળ સ્પર્શ થયો. પંડિત બોલ્યા- તેને માથા પર લગાવો, દર્શન થઈ ગયા. મા કામાખ્યા મંદિર આવનારા સાધકો આ જળ સ્પર્શ દર્શન પર મંડરાતા ખતરાને લઈને ડરેલા છે. વાસ્તવમાં, આસામ સરકારે મંદિરમાં કોરિડોર બનાવવાની જાહેરાત કરી છે. સાધકોને આશંકા છે કે જો કોરિડોર બન્યો, તો જે પ્રાકૃતિક જળધારાથી મા ના દર્શન થઈ રહ્યા છે, તે નષ્ટ થઈ જશે. 15 ડિસેમ્બર, 2023ના રોજ કોરિડોર વિરુદ્ધ 13 સાધકોએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી હતી. જેમાં આસામના CM હિમંતા બિસ્વા સરમાના બહેન ગીતિકા ભટ્ટાચાર્ય પણ સામેલ છે. બીજી અરજી મંદિરના પુજારીએ કરી છે. અમે 3 અરજદારોને મળ્યા. ત્રણેય તંત્ર વિદ્યાના સાધક છે. આખરે કોરિડોર બનવાથી સાધકો કેમ ડરેલા છે... અરજદાર નંબર-1 હિમંતાના બહેન બોલ્યા- માના અસ્તિત્વ સાથે છેડછાડ સહન નહીં થાય CM હિમંતા બિસ્વા સરમાના બહેન ગીતિકા ભટ્ટાચાર્ય કહે છે, ‘માના અસ્તિત્વ સાથે કોઈ પણ છેડછાડ કરશે, તો હું સહન કરીશ નહીં. મેં 8-9 વર્ષની ઉંમરથી મા ને જાણવાનું શરૂ કર્યું હતું. મારા માટે સૌથી પહેલાં મા છે, પછી કોઈ બીજું.’ કોરિડોરથી થતા નુકસાનના સવાલ પર તે પૂછે છે, ‘તમે માના દર્શન કર્યા છે કારણ કે આના વગર તમે અમારી ચિંતા સમજી નહીં શકો. અહીં દેવી મૂર્તિના રૂપમાં નહીં, પરંતુ જળની પ્રાકૃતિક ધારાસરૂપે છે. તેમની દસ મહાવિદ્યાઓ પણ આ જ રૂપમાં છે. જળનો સ્પર્શ જ માના દર્શન છે. આ સિવાય બીજું કોઈ એવું મંદિર નથી.’ 'આ જળધારા કેટલા ફીટ નીચેથી આવી રહી છે, તેનો મૂળ સ્રોત ક્યાં છે, 10 મહાવિદ્યાઓમાં જે ધારા જાય છે, તે ઇન્ટરકનેક્ટેડ છે કે અલગ-અલગ, કોઈ જાણતું નથી. આના પર આજ સુધી કોઈ સર્વે કે રિસર્ચ થઈ નથી. ‘વગર સર્વે કરાયે આટલા મોટા પ્રોજેક્ટનું ટેન્ડર કેમ થયું’ ગીતિકા આગળ કહે છે, ‘CM હિમંતાએ કોરિડોર બનાવવાની જાહેરાત કરી. તેના થોડા મહિના પછી જ એક કંપનીને ટેન્ડર આપી દેવાયું. આ બધું કોઈ પણ સર્વે કે એક્સપર્ટની સલાહ વગર થયું.’ ‘પ્રોજેક્ટની જળધારા પર શું અસર પડશે, તે જાણવા માટે સરકારે શું કર્યું, તેની જાણકારી મેળવવા માટે અમે RTI હેઠળ ઘણીવાર માહિતી માંગી. અમે એક ડિપાર્ટમેન્ટથી બીજા ડિપાર્ટમેન્ટ ગયા, પરંતુ જવાબ ન મળ્યો.’ અરજદાર નંબર-2 ‘મા ના રૂપ સાથે છેડછાડ અને ડીપ કન્સ્ટ્રક્શનની વિરુદ્ધ’ પશ્ચિમ બંગાળના તંત્ર સાધક રાજર્ષિ નંદી કહે છે, 'અમે કોઈ સોશિયલ એક્ટિવિસ્ટ નથી, માત્ર સાધક છીએ. અમારો એક જ હેતુ છે કે માનું વાસ્તવિક સ્વરૂપ ન બગડે. પર્વતના રૂપમાં હાજર ભગવાન શિવને કોઈ નુકસાન ન પહોંચે. જો તોડફોડ કે ખાદકામ થયું, તો ત્યાં વહી રહેલી ઊર્જા ડિસ્ટર્બ થશે.' આને બે પોઇન્ટમાં સમજો 1. શાસ્ત્રોમાં મા કામાખ્યાને શિવજી ઉપર રાખેલા કમળ પર બેઠેલાં બતાવવામાં આવ્યાં છે, જ્યારે શિવ ખુદ સિંહ પર સૂતેલા છે, એટલે કે જે નીલાંચલ પર્વત પર માનું સ્થાન છે, તે શિવ છે. શિવની નીચે સિંહના રૂપમાં વિષ્ણુ અને જે કમળ પર મા બેઠેલાં છે, તે બ્રહ્મા છે. હવે વિચારો પર્વત પર ખોદકામ અને નવું કન્સ્ટ્રક્શન થયું, તો શું થશે. હું નીલાંચલ પર્વત પર કોઈપણ પ્રકારના ડીપ કન્સ્ટ્રક્શનની વિરુદ્ધ છું. 2. માનું અસ્તિત્વ અહીં જળના રૂપમાં છે. આ જળ 10 જગ્યાએથી પ્રગટ થાય છે. આના આધારે તેમને 10 મહાવિદ્યા કહેવામાં આવી છે. શાસ્ત્ર વાંચનાર સાધક જ બતાવી શકે છે કે દસેય જગ્યાએ પ્રગટ થયેલી જળધારાની પ્રકૃતિમાં શું અંતર છે. આ જ જળ પર્વતની નીચે પણ વહી રહ્યું છે. એવામાં જો ક્યાંક ડ્રિલિંગ કે બ્લાસ્ટિંગ થઈ, તો જળ સ્રોત પર અસર થઈ શકે છે. દસમાંથી કોઈ પણ જળધારા બંધ થઈ શકે છે. તેઓ આગળ કહે છે, '2023ના અંતમાં CM હિમંતાએ ટ્વીટ કર્યું, ત્યારે લાગ્યું હતું કે જળધારાની મેપિંગ કે કોઈ હાઇડ્રોલોજિકલ સર્વે થયો હશે. આ વિશે કંઈ ખબર ન પડી, તો અમે RTI નાખવાનું શરૂ કર્યું, પરંતુ કોઈનો જવાબ ન મળ્યો.' દેવપ્રશ્ન દરમિયાન માએ આપ્યો આદેશ- કોર્ટ જાઓ રાજર્ષિ નંદી કહે છે, 'અમે કોર્ટ જવાને લઈને દ્વિધામાં હતા. પછી વિચાર્યું માને જ પૂછી લઈએ. તમને લાગશે કે મા ને કેવી રીતે પૂછીશું. આના માટે એક પ્રક્રિયા છે, જેને દેવપ્રશ્ન કહે છે. દુનિયાભરમાં 200-250 એવા સાધકો હશે, જે દેવપ્રશ્ન એટલે કે માને સવાલ કરી શકે છે. અમે કેરળના બે સાધકોને અહીં આવવા માટે રાજી કર્યા.' દેવપ્રશ્નમાં અમારા બે સવાલ હતા: 1. અમારે શું કરવું જોઈએ? 2. આ લડાઈનું પરિણામ શું નીકળશે? બંને સવાલોના જવાબ મળ્યા. જવાબ 1. માનો આદેશ મળ્યો કે અમારે કોર્ટ જવું જોઈએ. આ સામાન્ય લડાઈ નહીં હોય, પરંતુ સ્પિરિચ્યુઅલ વર્લ્ડમાં લડાતા ધર્મયુદ્ધ જેવી હશે. એક તરફ ખૂબ જ તાકાતવર લોકો હશે, તો બીજી તરફ તમે લોકો. આના માટે કઠિન સાધના કરવી પડશે, કેસ તો જ આગળ વધશે. જવાબ 2. માએ કહ્યું કે લડાઈનું પરિણામ સકારાત્મક આવશે. સરકારે અટકવું પડશે. આનો પુરાવો પણ મળ્યો. જેમ કે- અમે કેસ કર્યો, તો 2024માં અંબુબાચી મેળા (માના માસિક ધર્મના વાર્ષિક ઉત્સવ) સમયે કોર્ટે સરકારને આદેશ આપ્યો કે જળધારામાં કોઈ વિઘ્ન ન આવવું જોઈએ. કન્સ્ટ્રક્શન પહેલાં અરજદારની શંકાઓનું નિરાકરણ લાવવું જોઈએ. હાઇડ્રોલોજિકલ સર્વે કરાવવો જોઈએ. પછી PMએ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬થી કામ શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી હતી, પરંતુ કામ શરૂ થઈ શક્યું નહીં. ઓછામાં ઓછું સાધકો માટે આ કોઈ સાધારણ ઘટના નથી. અરજદાર નંબર-3 હરિયાણાના યોગેન્દ્ર શર્મા 9 વર્ષથી મા કામાખ્યાના સાધક છે. તેઓ કહે છે, ‘કોરિડોરની ડિઝાઇન મુજબ, પહાડી પર બનેલા મંદિર માટે મલ્ટિલેવલ પાર્કિંગ અને પહોળા રસ્તા છે. આ ભૂકંપવાળો હાઈલી સેન્સિટિવ એરિયા છે. મલ્ટિલેવલ પાર્કિંગ માટે પાયો ઊંડો રાખવો પડશે, શું અહીં આ સંભવ છે.’ ‘અમે સરકારી વેબસાઇટ ફંફોસી જેથી જાણી શકાય કે કોરિડોરની જાહેરાત પહેલાં શું સરકારે કોઈ જ્યોલોજિકલ કે હાઇડ્રોલોજિકલ સર્વે કરાવ્યો છે. ખબર પડી કે સરકારે તો રિસર્ચ પણ કરી નથી, ન તો કોઈ એક્સપર્ટની સલાહ લીધી. પછી અમે RTI નાખી. રાજ્યની PWD ઓફિસથી લઈને PM ઓફિસ સુધી જ્યાંથી પણ જવાબ મળી શકતો હતો, અમે ત્યાં ગયા. કોઈ જવાબ ન મળ્યો. 25થી વધારે RTI નાખી. જવાબ ન મળ્યો, ત્યારે કોર્ટનો રસ્તો પસંદ કર્યો.’ સરકારે સર્વે એજન્સી પસંદ કરવાનો નિર્ણય વારંવાર કેમ બદલ્યો 15 ડિસેમ્બર 2023ના રોજ 13 સાધકોએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી. કોર્ટે મામલો ગુવાહાટી હાઈકોર્ટમાં મોકલ્યો. તેણે સર્વેનો આદેશ આપ્યો. સરકારે પહેલાં IIT ગુવાહાટીના માધ્યમથી પાર્સન્સ નામની કંપની પસંદ કરી. કોર્ટમાં સવાલ ઉઠ્યો કે કંપની હાઇડોલોજી નહીં, વોટર હાર્વેસ્ટિંગના ક્ષેત્રમાં કામ કરે છે. આથી આગામી સુનાવણી પહેલાં સરકારે તેને હટાવી દીધી. તેઓ આગળ જણાવે છે, ‘આ પછી હૈદરાબાદના NGRI (નેશનલ જ્યોફિઝિકલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ)ને સર્વેની જવાબદારી સોંપવામાં આવી. સંસ્થાએ વિસ્તૃત સર્વે માટે ૨૦ મહિનાનો સમય માંગ્યો, પરંતુ સરકારે તેને પણ હટાવી દીધી. બાદમાં સર્વેની જવાબદારી રૂરકીના નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ હાઇડ્રોલોજી (NIH)ને સોંપવામાં આવી, જેણે 6થી 8 મહિનામાં સર્વે પૂરો કરવા પર સહમતિ દર્શાવી.’ યોગેન્દ્ર સમેત બાકીના અરજદારો સવાલ ઉઠાવે છે કે એક જ પ્રકારના સર્વે માટે બે સંસ્થાઓના સમય અને પ્રક્રિયામાં આટલું અંતર કેમ. યોગેન્દ્ર કહે છે, ‘જાન્યુઆરી 2026માં સરકારે કોર્ટને જણાવ્યું કે NIHએ રિપોર્ટ સોંપી દીધી છે. IIT ગુવાહાટીએ તેને મંજૂરી પણ આપી દીધી છે. આગામી સુનાવણી પહેલાં 11 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ સરકારે કોર્ટ પાસેથી નિર્માણ શરૂ કરવાની મંજૂરી માંગી અને અગાઉ આપેલા ભરોસાથી ફરી ગઈ, જેમાં કહેવાયું હતું કે કેસ લંબિત રહે ત્યાં સુધી નિર્માણ નહીં થાય.’ યોગેન્દ્ર શર્માનો દાવો છે કે 14 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ વડાપ્રધાનના આસામ પ્રવાસ અને કોરિડોર પ્રોજેક્ટના શુભારંભની જાહેરાત પહેલાં આ પગલું લેવામાં આવ્યું. સરકારે સર્વે રિપોર્ટ આજ સુધી જાહેર કરી નથી અરિજદારોએ અદાલત પાસેથી સર્વે રિપોર્ટ માંગી, પરંતુ તેમને આપવામાં આવી નહીં. શર્માનું કહેવું છે કે ન અરજદારોને અને ન તો અદાલતને સર્વે રિપોર્ટ બતાવવામાં આવી. બાદમાં NIH, PWD અને IIT ગુવાહાટીમાં RTI લગાવવામાં આવી. આના જવાબમાં NIHએ જણાવ્યું કે રિપોર્ટ પ્રાઇવેટ કંપની (LT)ની છે, તેથી તેની મંજૂરી વગર જાહેર કરી શકાતી નથી. અરજદારના વકીલ બોલ્યા... જેને કોરિડોરનું ટેન્ડર, તેને જ સર્વે કરાવવાની જવાબદારી પણ મળી કામાખ્યા કોરિડોરને લઈને 13 લોકોની પિટિશન ઉપરાંત એક અને પિટિશન લગાવવામાં આવી છે. આ મંદિરના પુજારી નબજ્યોતિએ મે 2024માં લગાવી હતી. તેમના એડવોકેટ ઉપમન્યુ હજારિકા કહે છે, ‘જે હાઇડ્રોલોજિકલ સર્વે LTએ કરાવ્યો અને જેનો રિપોર્ટ જારી કરવામાં નથી આવી રહ્યો. તેના માટે સરકારે LTને 78 લાખ રૂ.નું ફંડ સેન્ક્શન કર્યું. કંપનીએ નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ હાઇડ્રોલોજી (NIH) રૂરકી પાસે સર્વે કરાવ્યો. આ સંસ્થા સરકારી છે.’ ‘હવે સવાલ એ છે કે સરકારે આ સંસ્થાને સીધી જાતે કેમ ન સર્વેની જવાબદારી સોંપી? વચ્ચે પ્રાઇવેટ કંપનીને જરિયા બનાવવાની શી જરૂર હતી? આમાં LTને એટલા માટે સામેલ કરવામાં આવી, કારણ કે તેને ટેન્ડર આપવામાં આવી ચૂક્યું હતું. રિપોર્ટ પણ ત્યારે જ છુપાવી શકાતી હતી, જ્યારે સર્વેની ઓનર પ્રાઇવેટ કંપની હોય.’ ‘સર્વે રિપોર્ટ માટે અમારા એક સાથીએ જ્યારે PWD, NIH અને IIT ગુવાહાટીમાં RTI નાખી, ત્યારે માત્ર NIHથી જવાબ આવ્યો. કહેવાયું કે સર્વે સરકારે નહીં, પ્રાઇવેટ કંપનીએ કરાવ્યો છે. માલિકી હક પણ તે જ કંપનીનો છે. જ્યાં સુધી તે ન કહે, અમે રિપોર્ટની જાણકારી આપી શકીશું નહીં. અમે ફક્ત સરકારી ડેટા જ RTI હેઠળ આપી શકીએ છીએ.’ હજારિકા કહે છે, 'જેની પાસે કોરિડોર બનાવવાનું ટેન્ડર છે, તેને જ સર્વેની જવાબદારી આપવામાં આવી. જરા વિચારો, શું કોઈ પોતાનું ટેન્ડર રદ્દ કરાવવા ઈચ્છશે? શરૂઆતમાં આ ટેન્ડર 402 કરોડનું હતું. હવે એસ્કેલેશન ચાર્જ સાથે 800-1000 કરોડનું થઈ ગયું હશે.' જ્યારે મંદિરની આત્મા જ મરી જશે, તો તેને સંવારવાનો શું ફાયદો હજારિકા સરકાર પર સવાલ ઉઠાવતા કહે છે, ‘કામાખ્યા કોરિડોરના પ્રોજેક્ટમાં માના મૂળ સ્વરૂપ એટલે કે જળધારાનો ઉલ્લેખ સુધી નથી. સરકારના મગજમાં ન તો આ જળધારા હતી અને ન તો કોઈ સર્વે પ્લાન. જ્યારે કોરિડોરની ડિઝાઇન મુજબ, 5 માળની પાર્કિંગ બનાવવા માટે ઓછામાં ઓછું 150થી 200 ફીટ ખોદકામ કરવું પડે છે.’ ‘અરજદારોને જે ઝરણાની ચિંતા છે, તે 10 ફીટની ઊંડાણમાં છે, તેથી આના પર અસર પડવી શક્ય છે. આનો સર્વે ન થવાથી સ્પષ્ટ છે કે જો અરજદારો આગળ નથી આવતા, તો જળધારાને બચાવવા માટે સરકારના મગજમાં કોઈ મેપ ન હતો.’ હજારિકા કહે છે, ‘કોરિડોર બને, પરંતુ ઓછામાં ઓછા કન્સ્ટ્રક્શન સાથે. જો આને બનાવવામાં જળ પ્રવાહ જ બંધ થઈ ગયો, તો મંદિરની શક્તિ ખતમ થઈ જશે. આ મોટું નુકસાન હશે. જ્યારે આત્મા જ મરી જશે, તો પછી મંદિરને સંવારીને શું મળશે.’ હવે એક્સપર્ટ્સની વાત... જે ઇન્સ્ટિટ્યૂટે સર્વે કર્યો, તેના પૂર્વ ડિરેક્ટરે આપી હતી સર્વેની સલાહ આ મામલા પર રૂરકીના નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ હાઇડ્રોલોજીના પૂર્વ ડિરેક્ટર સુધીર કુમાર પાસે અરજદારોએ સલાહ માંગી હતી. તેમણે લેખિતમાં પોતાની સલાહ આપી હતી, જે પિટિશનમાં પણ અટેચ છે. અમે સુધીર કુમાર સાથે વાત કરી. તેઓ કહે છે, ‘મા કામાખ્યા મંદિર એક અલગ પહાડની ચોટી પર સ્થિત છે. આ સમુદ્ર તલથી 270 ફીટ ઊંચી છે અને પહાડી ગ્રેનાઇટિક નીસથી બની છે. આમાં ભૂજળ ફક્ત તિરાડો અને જોડાણોના માધ્યમથી પ્રવાહિત થાય છે. કોઈ પણ નિર્માણ જળના પ્રવાહ પર અસર પાડી શકે છે. બહુમાળી ઇમારત કે મોટા કન્સ્ટ્રક્શનને જોતા જરૂરી છે કે આ પહાડીની એક ડિટેલ જ્યો હાઇડ્રોલોજિકલ સ્ટડી કરાવવામાં આવે.’ તેઓ કહે છે, ‘ગર્ભગૃહ ક્ષેત્રની જળધારાને સંરક્ષિત કરવા માટે સ્ટડી ખૂબ જ જરૂરી છે. બધા એવા મંદિરો, જેના ગર્ભગૃહમાં જળ છે, તેમની ચારેય તરફ ગ્રાઉન્ડ પેનિટ્રેટિંગ રાડર (GPR)નો ઉપયોગ કરીને સબ સરફેસ મેપિંગ કરવામાં આવે. આનાથી તે તિરાડોની ભાળ મેળવી શકાશે, જેના માધ્યમથી પાણી ગર્ભગૃહમાં આવી રહ્યું છે અને બહાર જઈ રહ્યું છે.’ ‘આખી પહાડી પર તિરાડો અને જોડાણો છે, આ જ કારણ છે કે ત્યાં જળાશય અને કુંડ પણ છે. આ કુંડોને પાણી પણ તિરાડો અને જોડાણોથી જ મળતું હશે, તેથી આ કુંડોની આસપાસ પણ GPR સર્વેક્ષણ કરાવવું જરૂરી છે.’ દેશના ચર્ચિત મંદિર કોરિડોર અને તેનાથી જોડાયેલા વિવાદો…