Editor’s View : યુદ્ધ વખતે જ ઈરાનના બે દોસ્ત ચૂપ:પડદા પાછળ રશિયા અને ચીન ખિચડી રાંધે છે; કેમિકલ વેપન ભરેલા ચીનથી નીકળેલા બે જહાજનું રહસ્ય ઘેરાયું

ચીન અને રશિયા. આ બે મોટા એવા દેશો છે જેને ઈરાન સાથે સંબંધ સારા છે. સવાલ એ છે કે ઈરાન પર હુમલા થઈ રહ્યા છે. તેહરાન યુદ્ધભૂમિમાં ફેરવાઈ ગયું છે. ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર ખામેનીનું મોત થઈ ચૂક્યું છે. આ બધા વચ્ચે સવાલ એ છે કે ઈરાનના સાથી દેશો ક્યાં છે, જે સંકટ સમયે ઈરાનની પડખે ઊભા રહેતા હતા? આખરે આ માહોલ વચ્ચે રશિયા અને ચીને ઈરાનથી કેમ મોઢું ફેરવી લીધું? તમને યાદ હોય તો 24 ફેબ્રુઆરીએ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એક જ દિવસમાં ત્રણવાર ફોન ઘૂમેડ્યા હતા. પહેલો ફોન રશિયા પુતિનને કર્યો. એક કલાક વાત થઈ. તરત બીજો ફોન ચીનમાં જિનપિંગને લગાવ્યો. દોઢ કલાક વાત થઈ. ફરી ત્રીજો ફોન પુતિનને લગાવ્યો. ત્રણેય મોટા દેશના રાષ્ટ્રપતિઓએ ચાર-પાંચ કલાક ફોનમાં જ કાઢ્યા. આ વાત થઈ ને તેના ચાર જ દિવસમાં ઈઝરાયલ-અમેરિકાએ સાથે મળીને ઈરાન પર હુમલા શરૂ યુદ્ધ છેડી દીધું. રશિયા, ચીન અને અમેરિકા વચ્ચે એવી તે કઈ ડીલ થઈ હશે કે ઈરાન પર હુમલા પછી પણ ચીન અને રશિયા ચૂપ બેઠા છે? ત્રણેય મહાસત્તાઓનો પડદા પાછળનો ખેલ શું છે? આજે તેની વાત... નમસ્કાર, ઈરાન હુમલા પછી ચીન ચૂપ છે. તેનું કારણ એ છે કે ચીનને તાઈવાન કબજે કરવું છે. તાઈવાન આસપાસ અમેરિકી વોર શિપ છે. ચીન ઈચ્છે છે કે અમેરિકા પોતાની વોર શિપ તાઈવાન પાસેથી હટાવી લે. 31 માર્ચે ટ્રમ્પ ચીન જવાના છે ત્યારે કોઈ ડીલ થઈ શકે. ચીનને અમેરિકાની ગરજ છે એટલે ચૂપ છે. રશિયા પહેલેથી ઈરાનનું મિત્ર રહ્યું છે. ઈરાન પર હુમલો થયો ત્યારે પુતિને ટીકા કરી હતી. ખામેનીનું મોત થયું ત્યારે પુતિને આ માનવતાની વિરૂદ્ધનું કૃત્ય ગણાવ્યું. ઈરાનના નવા સુપ્રીમ લીડર મુજતબા નિયુક્ત થયા ત્યારે પુતિને અભિનંદન આપ્યા. આ બધું તો ઠીક, પણ રશિયા ઈરાનનું મિત્ર હોવા છતાં સીધી રીતે યુદ્ધમાં ઘૂસ્યું નથી. એ પણ પ્રેક્ષકની જેમ જોયા કરે છે. રશિયાને અત્યારે ગ્લોબલ ઓઈલ માર્કેટમાં તક દેખાય છે. ઈરાનની કમર ભાંગી જશે તો દુનિયા રશિયા પાસેથી વધારે ઓઈલ ખરીદશે. એટલે પુતિન મનમાં તો ઈચ્છે જ છે કે યુદ્ધ ચાલુ રહે. પહેલા ઈરાન અને ચીનના સંબંધની વાત કરીએ… ખામેનીએ છેલ્લી વિદેશ યાત્રા ચીનની કરી હતી યુદ્ધની અસર ચીન સુધી પહોંચી છે. આમ તો ચીન પાસે ક્રૂડ ઓઈલનો પૂરતો ભંડાર છે છતાં ચીનને ઓઈલ માટે તેના પાડોશી દેશ રશિયાની મદદની જરૂર પડી શકે છે. ચીન વિચારે છે કે લાંબા ગાળે આ યુદ્ધની શું અસર થશે. મિડલ ઈસ્ટમાં ચીનના રોકાણ પર અસર પડશે, તેથી ચીન ચિંતામાં છે. ચીન લાંબા સમયથી સંઘર્ષ કરી રહ્યું છે. તોતિંગ દેવું, પ્રોપર્ટી સંકટના કારણે ચીનની આર્થિક હાલત નબળી છે. જો મિડલ ઈસ્ટમાં યુદ્ધ લાંબુ ચાલશે તો તેની અસર એ ક્ષેત્રોમાં પણ પડશે જે ચીન માટે મહત્વના છે. યુદ્ધ લાંબુ ચાલશે તો આનાથી ચીન લાંબા સમયના હિતોને નુકસાન પહોંચાડી શકે. ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર અયાતુલ્લા અલી ખામેનીની છેલ્લી વિદેશ યાત્રા 1989માં ચીનની હતી. તેમણે ગ્રેટ વોલ પાસે ફોટો પડાવ્યો હતો. 2016માં ચીની રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ ઈરાન ગયા ત્યારે બંને દેશોના સંબંધો વધારે ગાઢ બન્યા. એ પછી 2021માં બંને દેશોએ 25 વર્ષના રણનીતિક સહયોગ પર હસ્તાક્ષર કર્યા. ચીને ઈરાનમાં 25 વર્ષમાં 400 અબજ ડોલરના રોકાણનું વચન આપ્યું, તેની સામે ઈરાને ઓઈલ સપ્લાય ચાલુ રાખવાનું વચન આપ્યું. 2021 પછી ચીને રોજ ઈરાન પાસેથી 14 લાખ બેરલ ઓઈલ આયાત કરતું રહ્યું. હવે ઓઈલની આયાતને અસર થઈ છે. યુદ્ધના માહોલ વચ્ચે ચીન સમજી વિચારીને પગલાં ભરી રહ્યું છે. એનું સૌથી મોટું કારણ એ છે કે માર્ચના એન્ડમાં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ચીન જવાના છે. યુદ્ધ પછી ચીને ટ્રમ્પનું કે અમેરિકાનું નામ લઈને સીધો હુમલો નથી કર્યો. કારણ કે જિનપિંગને ટ્રમ્પની ગરજ છે. ભરપૂર ઈરાની ઓઈલ સંગ્રહીને બેઠું છે ચીન ઈરાનથી ચીન પહોંચેલા ઘણા ઓઈલની અસલ ઓળખ છુપાવવા તેને 'મલેશિયન ઓઇલ' તરીકે દેખાડવામાં આવ્યું. એશિયામાં લગભગ 4.6 કરોડ બેરલ ઈરાની ઓઇલ સમુદ્રમાં સ્ટોરેજ જહાજોમાં રાખેલું છે. ચીનના ડાલિયાન અને ઝોઉશાન બંદર પર પુષ્કળ ઓઇલનો સંગ્રહ છે જ્યાં ઈરાનની રાષ્ટ્રીય ઓઇલ કંપનીએ ભાડે ઓઈલ ટેન્કરો રાખેલા છે. બંને દેશો વચ્ચે હથિયારોની લેવડ-દેવડના આરોપો પણ લાગ્યા છે. પણ ચીન ના પાડતું રહ્યું છે કે અને ઈરાનને કોઈ હથિયાર આપ્યા નથી. અમેરિકાની જાસૂસી એજન્સીઓનો આરોપ છે કે ચીને ઈરાનના બેલિસ્ટિક મિસાઇલ પ્રોગ્રામમાં એન્જિનિયરોને ટ્રેનિંગ અને સાધનો આપીને મદદ કરી હતી. આ કારણથી કેટલાક પશ્ચિમી મીડિયાએ ચીન, ઈરાન, ઉત્તર કોરિયા અને રશિયાને 'અસ્થિરતાની ધરી' ગણાવ્યાં હતાં. ઈરાનની ઈચ્છા રહી છે કે તે ચીનના રોડ એન્ડ બેલ્ટ ઈનિશિયેટિવનો ભાગ બને. તો ચીનને ઈરાનમાં મોટું રોકાણ કરવું હતું. ચીન માટે ઈરાન એટલે જરૂરી છે કે ચીન પોતાની જરૂરિયાતનું 87% ક્રૂડ ઓઈલ ઈરાન પાસેથી ખરીદે છે. ચીનની ઈકોનોમી માટે ઈરાનનું ઓઈલ લાઈફ લાઈન છે. પણ ચીનની કૂટનીતિનો સ્પષ્ટ નિયમ છે કે કોઈપણ બે દેશ વચ્ચેના યુદ્ધ જેવા માહોલમાં ડાયરેક્ટ દખલ નહીં આપવાની. ચીન ઈચ્છે છે કે ઈરાનમાં શાંતિ રહે. એટલે ત્યાંનું ઓઈલ કોઈપણ જાતના વિઘ્ન વગર આવતું રહે અને તેનું રોકાણ સુરક્ષિત રહે. એટલે ચીન ઈરાન યુદ્ધમાં કૂદીને અમેરિકા સાથે દુશ્મની નહીં કરે. આંતરરાષ્ટ્રીય પોલિટિક્સમાં કોઈ કોઈનું સગું નથી હોતું. રશિયા અને ચીનને ઈરાનનો સાથ ત્યાં સુધી પસંદ છે જ્યાં સુધી પોતાને નુકસાન ન વહોરવું પડે. ઈરાનને હવે સમજાઈ ગયું છે કે પશ્ચિમી દેશો માત્ર વાતોના વડાં કરે છે. ખરા સમયે કોઈ ઊભું રહેતું નથી. આખરે ચીનના મનમાં ચાલે છે શું? ચીન અમેરિકા સાથે ટ્રેડ વોરમાં ગૂંચવાયેલું છે. હવે મિડલ ઈસ્ટના યુદ્ધથી અસ્થિરતા વધી શકે છે. આ યુદ્ધ લાંબા સમય સુધી ચાલે તો ચીનને ગંભીર અસર થઈ શકે છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝની સ્ટ્રેટમાં જહાજોનું આવ-જા બંધ થઈ ગઈ છે એટલે વધારે નુકસાન થશે. ચીન એક મોટી આર્થિક સત્તા હોવા છતાં અમેરિકાના સ્તરનું સુપરપાવર નથી. એ વાત ચીન પણ જાણે છે અને એટલે જ ચૂપ છે. ચીન કદાચ એવી દુનિયા નથી ઇચ્છતું, જેમાં અમેરિકાનો સંપૂર્ણ કંટ્રોલ હોય. પરંતુ તે એવી દુનિયા પણ નથી ઈચ્છતું જેમાં અમેરિકા આટલું અસ્થિર ખેલાડી બની જાય. ચીન ઈચ્છે છે કે આખી દુનિયામાં બે જ સુપર પાવર હોય. અમેરિકા અને ચીન. એટલે ચીન શાંત છે. ચીન ઈચ્છે છે કે અમેરિકા સાથે હાથમાં હાથ મિલાવીને આગળ વધીને સુપર પાવર બનવું. પણ અમેરિકા ઈચ્છે છે કે આખી દુનિયામાં અમેરિકા જ સુપર પાવર રહે. ચીન તો દૂર દૂર સુધી દેખાય જ નહીં. હવે માર્ચ એન્ડમાં બંને મોટા દેશના રાષ્ટ્રપતિની મુલાકાત આવનારા સમયનું ભવિષ્ય નક્કી કરશે. ચીનથી ઈરાનના બે જહાજ નીકળ્યા, તેમાં શું છે? ઈરાનની સરકારી શિપિંગ કંપનીના બે જહાજો ચીનના ગાઓલાન બંદરથી ફરી ઈરાન તરફ રવાના થયા છે. યુદ્ધ વચ્ચે ચીનથી બે જહાજોનું નીકળવું એ ઘણા પ્રશ્નો ઊભા કરે છે. અમેરિકન એજન્સીઓ આ શિપ પર વોચ રાખી રહી છે. અમેરિકાના મીડિયાના રિપોર્ટ મુજબ આ શિપમાં મિસાઈલ બનાવવા માટે મિલિટરી કેમિકલ્સ લઈ જતા હોય એવું બની શકે. જો આ બંને શિપ ઈરાન પહોંચે તો ઈરાન વધારે હથિયાર બનાવીને હુમલા ચાલુ રાખી શકે છે અને યુદ્ધ લાંબુ ચાલી શકે છે. ગાઓલાન બંદર ચીનના દક્ષિણપૂર્વ કિનારે ઝુહાઈ શહેરમાં સ્થિત છે. તે એક કેમિકલ લોડિંગ પોર્ટ છે. જ્યાં આધુનિક હથિયારો અને મિસાઇલો માટેના કેમિકલ લોડ કરવામાં આવે છે. અમેરિકન અખબાર ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટ અનુસાર, શબ્દીસ અને બર્જિન નામના જહાજોની કેપેસિટી એવી છે કે તે 20 ફૂટ લાંબા 21 હજાર કન્ટેનર લઈ જઈ શકે છે. તેઓ ચીનથી સોડિયમ પરક્લોરેટ કેમિકલ લઈ જઈ રહ્યા હોવાની શક્યતા છે. સોડિયમ પરક્લોરેટ એ એક હાઈ-પાવર ધરાવતું ઓક્સિડાઇઝર છે. જેનો ઉપયોગ એમોનિયમ પરક્લોરેટ ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે. એમોનિયમ પરક્લોરેટ એ મિસાઈલનું ઈંધણ છે. બંને જહાજ પર અમેરિકા હુમલો કરશે કે કેમ? સવાલ એ છે કે ચીનથી ઈરાન જવા બે જહાજ નીકળી તો ગયા છે પણ અમેરિકા આ જહાજને ઈરાન સુધી પહોંચવા દેશે? જો આ બંને શિપ પર અમેરિકા હુમલો કરશે તો શું થશે? હાલમાં બંને જહાજો દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર પાર કરી ચૂક્યા છે અને મલક્કા સ્ટ્રેટ સુધી પહોંચી ગયા છે. ઈરાન પહોંચવા માટે બંનેએ હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ પાર કરવી પડશે. જ્યાં યુએસ અને ઈરાની કાફલા તૈનાત છે. ત્યાં પણ હુમલાઓ થઈ રહ્યા છે. ચાબહાર બંદર પર પણ હુમલો કરવામાં આવ્યો છે. તાજેતરમાં બંદર અબ્બાસની આસપાસ કાળા ધુમાડાના ગોટા જોવા મળ્યા હતા.આ બધું જોતાં એવું લાગે છે કે આ બંને ઈરાની શિપને પહોંચવું મુશ્કેલ છે. ચીન પાછલા બારણેથી મિત્રતા નિભાવી રહ્યું છે ચીન અને ઈરાન કટ્ટર મિત્રો છે. અત્યારે ચીન ઘણું કરવા માગે છે પણ ટ્રમ્પની ગરજ છે એટલે ચીન સીધું ઈરાનની તરફેણમાં આવતું નથી. હવે ચીન પાછલા બારણેથી ઈરાનને મદદ કરી રહ્યું છે. ચીન ઈરાની જહાજમાં મિસાઈલ બનાવવાનો સામાન રવાના કરી રહ્યું છે. યુદ્ધ દરમિયાન ચીન ઈરાનને સોડિયમ પરક્લોરેટ કેમ મોકલી રહ્યું છે? તેની પાછળ ચાર મુખ્ય કારણો હોઈ શકે છે... ઈરાનની મિસાઈલની અછત ન થાય: ઈરાન તેના બેલિસ્ટિક મિસાઈલ કાર્યક્રમ માટે કાચા માલની અછતનો સામનો કરી રહ્યું છે. ચીન આ જ ખપતને પૂરી કરી રહ્યું છે. જેથી ઈરાનનું મિસાઈલ પ્રોડક્શન અટકે નહીં અને તેની મારક ક્ષમતા યથાવત રહે. 25 વર્ષની ભાગીદારી: 2021માં ચીન અને ઈરાને 25 વર્ષની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી પર હસ્તાક્ષર કર્યા. આ કરાર હેઠળ ચીનને સસ્તું ઈરાની ઓઈલ મળે છે. ચીન હથિયારો, ફાઈટર જેટ અને દારૂગોળો સહિતની ટેકનોલોજી અને રો-મટિરિયલ પૂરાં પાડે છે. એનર્જી સિક્યોરિટી: ચીન ઈરાનનું 80% ઓઈલ સસ્તા ભાવે ખરીદે છે. આ ચીનના તેલ વપરાશના આશરે 15%નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. જો ઈરાન નબળું પડે છે તો યુએસનું વર્ચસ્વ વધશે અને પાવર શિફ્ટ થશે. આ ચીનના ઓઈલ વેપાર અને ઈકોનોમીને અસર કરશે. અમેરિકાને ગૂંચવાયેલું રાખવું: ચીન ઇચ્છે છે કે અમેરિકા લાંબા સમય સુધી મિડલ ઈસ્ટના યુદ્ધમાં ફસાયેલું રહે. જો અમેરિકાનું સંપૂર્ણ ધ્યાન મિડલ ઈસ્ટ પર રહેશે તો ચીન આ ક્ષેત્રમાં પોતાનું વર્ચસ્વ વધારશે અને તાઇવાનને કબજે કરવાનો પ્રયાસ કરશે. હવે વાત કરીએ ઈરાન અને રશિયાની… રશિયા-ઈરાન વચ્ચે શું કરાર થયા છે? રશિયા અને ઈરાનનો સંબંધ પણ મૈત્રીપૂર્ણ રહ્યો છે. બંને દેશ ઓઈલના કિંગ છે. ઈરાનને પૈસા જોઈએ છે અને રશિયાને હથિયાર. ઈરાન પાસે જે વેપન સ્કીલ છે તેવી રશિયા પાસે પણ નથી. ઈરાન પાછલા બારણે રશિયાને હથિયાર, બેલેસ્ટિક મિસાઈલ મોકલતું રહ્યું. ધીમે ધીમે રશિયા-ઈરાનના સંબંધો દુનિયા સામે છતા થવા લાગ્યા. ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાં જાન્યુઆરી 2025માં રશિયા ગયા હતા. એ વખતે રશિયા અને ઈરાન વચ્ચે બહુ મોટી રણનીતિક સહકારના કરાર પર હસ્તાક્ષર થયા હતા. આ ડીલમાં બિઝનેસ, ટ્રાન્સપોર્ટ કોરિડોર અને સૈન્ય સહયોગ જેવા કરાર સામેલ હતા. આ જ સમયે હિન્દ મહાસાગરમાં ઈરાન અને રશિયાની નેવીનો સંયુક્ત યુદ્ધ અભ્યાસ ચાલી રહ્યો હતો. આ બધું જોતાં એવું લાગતું હતું કે રશિયા ઈરાન માટે કોઈપણ હદે જઈ શકે છે. પણ જ્યારે અસલી યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારે રશિયાની સેના ક્યાંય નજર ન આવી. આનું સૌથી મોટું કારણ એ છે કે ઈરાન રશિયા વચ્ચે જે ડીલ થઈ હતી તેમાં મ્યુચ્યુઅલ ડિફેન્સ ક્લોઝ એટલે કે એકબીજા દેશની રક્ષા કરવાની કોઈ વાત જ નહોતી. આને એક ઉદાહરણથી સમજો. રશિયાએ જાન્યુઆરી 2024માં નોર્થ કોરિયા સાથે પણ એક સમજૂતી કરાર કર્યા હતા. તેમાં સ્પષ્ટ લખ્યું છે કે જો નોર્થ કોરિયા પર હુમલો થશે તો તેના બચાવમાં રશિયા યુદ્ધના મેદાનમાં ઉતરશે. પણ ઈરાન સાથેની ડીલમાં લખ્યું છે કે જો કોઈ એક દેશમાં યુદ્ધ થશે તો બીજો દેશ તેના બચાવમાં ઉતરશે નહીં. એટલે રશિયા અત્યારે પ્રેક્ષક બનીને જોયા કરે છે. રશિયા અત્યારે સીધી રીતે યુદ્ધમાં ઉતરીને મોટું જોખમ લેવા માગતું નથી. રશિયાનું ધ્યાન અત્યારે યુક્રેન યુદ્ધ અને તેમાં અમેરિકાની મધ્યસ્થતા પર ટકેલું છે. ઈરાનને આશા હતી કે યુએનમાં ભાષણબાજીના બદલે રશિયા યુદ્ધ મેદાનમાં તેની મદદે આવશે. પણ એવું થયું નહીં. ફેબ્રુઆરી 2022માં યુક્રેન સાથે યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારથી રશિયાએ બેલારુસ, ઈરાન, ચીન અને ઉત્તર કોરિયા સાથે ગાઢ સંબંધો વિકસાવ્યા છે. રશિયા હથિયારોના જથ્થા માટે ઈરાન પર નિર્ભર છે, જ્યારે ઈરાનને રશિયા પાસેથી ફંડ મળે છે. ઈરાને પાડોશી દેશો પર હુમલા રોક્યા, તેની પાછળ પુતિનનો હાથ 7 માર્ચના દિવસે ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેજેશ્કિયાંએ પાડોશી દેશોની માફી માગી. તેમણે કહ્યું કે જો પાડોશીઓની જમીન પરથી ઈરાન પર હુમલો નહીં થાય તો અમે તેમના પર હુમલો કરીશું નહીં. અત્યાર સુધી જે હુમલા કર્યા તેની પણ ઈરાની રાષ્ટ્રપતિએ માફી માગી હતી. કહેવાય છે કે ઈરાનની આ પહેલ પાછળ રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન છે. 6 માર્ચની મોડી રાત્રે પુતિને પેજેશ્કિયાં સાથે ફોન પર વાત કરી હતી. આ પહેલા પુતિને UAE, બહેરીન અને કતારના નેતાઓ સાથે વાત કરીને આશ્વાસન આપ્યું હતું કે તેઓ ઈરાન સાથે વાત કરશે. રશિયાએ અમેરિકા-ઇઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે મધ્યસ્થતા કરવાની ઓફર પણ કરી છે. પુતિન જાણે છે કે જો મિડલ-ઈસ્ટમાં કોઈની પણ સાથે તેમના સંબંધો બગડશે તો રશિયાની વેપાર અને જિયોપોલિટકલ સાથે જોડાયેલી લાંબાગાળાની નીતિ નબળી પડી જશે. પુતિન એ પણ જાણે છે કે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે મધ્યસ્થી કરાવવી સહેલી નથી. અમેરિકા અત્યારે યુક્રેનને હથિયાર આપી શકતું નથી, પુતિન રાજીના રેડ પુતિન માટે રાહત એ છે કે અમેરિકા ઈરાન યુદ્ધમાં પરોવાઈ ગયું છે એટલે રશિયા વિરૂદ્ધ યુક્રેનને હથિયાર આપી શકતું નથી. અમેરિકી ન્યૂઝપેપર ધ ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સના રિપોર્ટ મુજબ, અમેરિકા પાસે ઈરાની ડ્રોન્સને રોકવા માટે વપરાતા ઇન્ટરસેપ્ટર્સ ઓછા છે. અમેરિકા જે ઝડપે યુદ્ધના પહેલા દિવસે આધુનિક હથિયારો વાપરી રહ્યું હતું, હવે તેમ નથી કરતું. યુક્રેનને સતત હથિયારો સપ્લાય કરવાથી અને ગયા વર્ષે 7 દેશો પર હુમલો કરવાથી અમેરિકાના હથિયારો ખૂટી રહ્યા છે. જો યુક્રેનને સમયસર પેટ્રિયોટ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમની મિસાઈલો નહીં મળે તો રશિયાને તેના પર ભીષણ હુમલા કરવાની છૂટ મળી જશે. પુતિન ભલે એકબાજુ યુદ્ધ રોકવાની વાત કરતા હોય પણ તે મનમાં તો ઈચ્છે છે કે યુદ્ધ ચાલુ રહે. જો યુદ્ધ ચાલુ રહેશે તો પુતિનને બે ફાયદા થશે. એક, યુક્રેન પર હુમલા વધારશે. બીજું, ઈરાની ઓઈલ સપ્લાય ખોરવાશે તો રશિયાના ઓઈલની ડિમાન્ડ વધી જશે. છેલ્લે, એક નવી વાત સામે આવી છે. ઈરાનના વિદેશમંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ આરોપ લગાવ્યો છે કે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ યુદ્ધના મૂડમાં નહોતા. પણ અમેરિકી સેનેટર લિંડસે ગ્રેહામ અને ઈઝરાયલના વડાપ્રધાન નેતન્યાહૂએ સાથે મળીને ટ્રમ્પને યુદ્ધ કરવા માટે ઉશ્કેર્યા છે. અરાઘચીએ આરોપ તો લગાવ્યો પણ આખું જગત ટ્રમ્પને જાણે છે, એ કોઈના કહેવાથી ઉશ્કેરાય એવા છે નહીં. સોમવારથી શુક્રવાર રાત્રે 8 વાગ્યે તમે જોતા રહો એડિટર્સ વ્યૂ. આવતીકાલે ફરી મળીશું. નમસ્કાર (રિસર્ચ- યશપાલ બક્ષી)