શું બંગાળમાં BJP-RSSનું માઈક્રો મેનેજમેન્ટ બનશે ગેમચેન્જર:12 રણનીતિઓ પર ફોકસ; હિન્દુઓનું વોટિંગ વધારવા, ડર ખતમ કરવા માટે ટીમો બનાવી

આ વખતે પશ્ચિમ બંગાળના રાજકારણમાં કંઈક મોટું બની રહ્યું છે. વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા ભાજપ અને RSSએ શાંતિથી પોતાનો સૌથી મોટો પ્રચાર શરૂ કરી દીધો છે. સંગઠનો બૂથથી સરહદો સુધી એક્ટિવ છે. ભાજપે પશ્ચિમ બંગાળની તમામ 294 બેઠકો પર વરિષ્ઠ નેતા સુષ્મા સ્વરાજની ફોર્મ્યુલા "1 બૂથ - 10 યૂથ" ના સૂત્રને લાગુ કર્યું છે. શું છે આ રાજનીતિ, જે બંગાળમાં રાજકીય સમીકરણ બદલી શકે, તેને સમજવા માટે અમે કોલકાતા ગયા. અમે રાજ્યના વિવિધ ભાગોમાં ચૂંટણી વાતાવરણનું અવલોકન કર્યું. અમે તેને સમજવાનો જેટલો પ્રયાસ કર્યો, તેટલું જ ચિત્ર જટિલ બનતું ગયું. લોકો કહી રહ્યા છે કે, "આ વખતે, રાજકીય વાતાવરણ અને બંગાળનું વાતાવરણ બંને સમાન છે. ક્યારે અને શું બદલાશે તે આગાહી કરવી મુશ્કેલ છે." કેટલાક માને છે કે મમતા બેનર્જીનું પુનરાગમન લગભગ નિશ્ચિત છે. તેઓ માને છે કે ભાજપની બેઠકો વધી શકે છે પરંતુ સરકાર બનાવવી સરળ નહીં હોય. એક વર્ગ માને છે કે જો ભાજપની ચૂંટણી ગણતરીઓ કામ કરે છે, તો સત્તામાં પરિવર્તન કોઈ મોટી વાત નહીં હોય. 2021 ની ભૂલમાંથી બોધપાઠ: ભાજપે પણ તેની રણનીતિ બદલી ડૉ. ધનપત રામ અગ્રવાલ સ્વદેશી જાગરણ મંચના અખિલ ભારતીય સહ-સંયોજક છે જે RSS સાથે જોડાયેલી અને પશ્ચિમ બંગાળમાં સક્રિય સંસ્થા છે. ડૉ. અગ્રવાલ કહે છે, "ભાજપને 2021માં સરકાર બનાવવાની આશા હતી. 2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં તેણે 18 બેઠકો જીતી હતી. લોકસભા બેઠક દીઠ વિધાનસભા બેઠકોની સરેરાશ સંખ્યા 7 છે. પાર્ટીનો અંદાજ હતો કે તે વિધાનસભા ચૂંટણીમાં 18 × 7 એટલે કે 126 બેઠકો જીતશે. પરિણામો અપેક્ષાઓ પર ખરા ઉતર્યા નહીં, અને ફક્ત 77 બેઠકો જ જીતી શક્યા." ભાજપે સ્વીકાર્યું કે કેટલીક સંગઠનાત્મક ભૂલો થઈ છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં બૂથ લેવલ સુધી સુધારા કરવામાં આવ્યા છે. મધ્ય, ઉત્તર, દક્ષિણ બંગાળ અને જંગલમહલ - બધા પ્રદેશોમાં બૂથ લેવલ સુધી તૈયારીઓ કરવામાં આવી છે. એવી અપેક્ષા છે કે ભાજપ 150 થી વધુ બેઠકો જીતશે. ભાજપની નવી સ્ટ્રેટેજી, બોટમ ટુ અપ એપ્રોચ ભાજપનું ધ્યાન ખેડૂતો, યુવાનો, મહિલાઓ, વેપારીઓ અને મજૂરો પર છે. આ વર્ગો સાથે અલગ-અલગ બેઠકો યોજાઈ હતી અને તેમના સૂચનોને મેનિફેસ્ટોમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા. પાર્ટી આને બોટમ ટુ અપ સુધીની સ્ટ્રેટેજી કહી રહી છે. આ વખતે પ્રચારના ઘોંઘાટ કરતાં માઈક્રો મેનેજમેન્ટ પર વધુ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. જે ચાર ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે... 1. વન બૂથ- ટેન યૂથ: સુષ્મા સ્વરાજે આપેલી ફોર્મ્યુલા છે. દરેક બૂથ પર 10૦ યુવાનોની ટીમ તૈનાત છે. અનુભવી કન્વીનરો તેમની સાથે કામ કરી રહ્યા છે. મંડળ સ્તરના કાર્યકરો પણ સામેલ છે. એવું કોઈ બૂથ નથી જ્યાં ભાજપના કાર્યકરો સક્રિય ન હોય. 2. YM, એટલે યુવા અને મહિલા પરિબળ: ભાજપના આંતરિક અહેવાલમાં મહિલાઓ અને યુવાનોને નિર્ણાયક મતદાતા જૂથ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા છે. તેથી પક્ષ સંદેશખલી અને આર.જી. કર મેડિકલ કોલેજમાં ટ્રેઈની ડોકટરો પર બળાત્કારની ચર્ચાથી મહિલાઓની સુરક્ષાનો મુદ્દો ઉઠાવી રહ્યો છે, ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં જ્યાં પુરુષોનું પલાયન વધુ છે. 2021ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં 50% મહિલાઓએ ટીએમસીને મત આપ્યો હતો. આનું કારણ લક્ષ્મી ભંડાર યોજના હતી. તેનાથી વિપરીત આ વખતે ભાજપે અન્નપૂર્ણા યોજના હેઠળ ₹3,000 આપવાનું વચન આપ્યું છે. રાજ્યમાં રોજગાર અને શિક્ષણની સ્થિતિ ભાજપની ચૂંટણી કથાનો મુખ્ય ભાગ છે. પાર્ટીનો દાવો છે કે ઉદ્યોગમાં રોકાણ ઠપ્પ થઈ ગયું છે. 6,800 કંપનીઓ રાજ્ય છોડી ગઈ છે. કાયદો અને વ્યવસ્થા રોકાણને અટકાવી રહી છે અને રાજ્યનું દેવું વધારી રહી છે. 3. પક્ષપલટો કરનારાઓ માટે કોઈ જગ્યા નહીં: 2021માં ભાજપે અન્ય પક્ષોના 100 થી વધુ નેતાઓને ટિકિટ આપી હતી. જેમાંથી મોટાભાગના ટીએમસીના હતા. આનાથી જૂના ભાજપના કાર્યકરો નારાજ થયા. ચૂંટણી હાર્યા પછી ઘણા નેતાઓ ટીએમસીમાં પાછા ફર્યા. આ વખતે પાર્ટી વધુ સતર્ક હતી. પક્ષપલટો કરનારાઓ કરતાં પાર્ટીના નેતાઓને આગળ કરવામાં આવ્યા. 4. મુસ્લિમોને ટિકિટ નહીં: ભાજપે આ વખતે એક પણ મુસ્લિમને ટિકિટ આપી નથી. 2021માં છ મુસ્લિમ ઉમેદવારો હતા. પાર્ટી બાંગ્લાદેશમાં હિન્દુઓ વિરુદ્ધ હિંસાનો મુદ્દો પણ ઉઠાવી રહી છે. ભાજપ એવો પણ દાવો કરે છે કે મુસ્લિમોનો એક વર્ગ મમતા બેનર્જી સરકારથી નારાજ છે. "બંગાળમાં 80% વસ્તી મુસ્લિમ અને 50% હિન્દુ મત આપે છે" ડૉ. અગ્રવાલ કહે છે, "છેલ્લા ત્રણથી ચાર ચૂંટણીઓમાં ટીએમસીએ ભયનું વાતાવરણ બનાવીને તેની 30% બેઠકો જીતી છે. તેઓ ભાજપના સમર્થકોને ધમકી આપે છે કે જો તેઓ મતદાન કરશે તો તેમને તેમના ઘરમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવશે. તેમને લક્ષ્મી ભંડાર યોજનાનો કોઈ ફાયદો થશે નહીં અને મતદાન મથક પર કેમેરાથી તેમના પર નજર રાખવામાં આવશે." "આ વખતે ચૂંટણી પંચે સુરક્ષા વધારી છે પરંતુ ભયનું વાતાવરણ હજુ પણ યથાવત છે. પશ્ચિમ બંગાળના રાજકારણમાં હિંસા એક વલણ રહ્યું છે. માલદા અને મુર્શિદાબાદમાં સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) માટે કામ કરતા ન્યાયિક અધિકારીઓ પર તાજેતરના હુમલાઓ આના ઉદાહરણો છે." બદલાતી ડેમોગ્રાફી અને બાંગ્લાદેશમાં હિન્દુઓ સામે હિંસા ફેક્ટર બાંગ્લાદેશમાં હિન્દુઓ વિરુદ્ધ હિંસા અને દીપુ દાસની હત્યા પણ પરિબળો છે. ભાજપના પ્રદેશ પ્રમુખ સમિક ભટ્ટાચાર્ય કહે છે, "પશ્ચિમ બંગાળ ધીમે ધીમે બાંગ્લાદેશ બની રહ્યું છે. ઘૂસણખોરીને કારણે સરહદી જિલ્લાઓની વસ્તી બદલાઈ રહી છે. બિહાર, ઝારખંડ, પૂર્વાંચલ અને સીમાંચલની વસ્તી બદલવા માટે પશ્ચિમ બંગાળની જમીનનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે." સમિક ભટ્ટાચાર્ય સમજાવે છે, "આ વખતે ચૂંટણી લોકો અને તૃણમૂલ કોંગ્રેસ વચ્ચે છે. અમે તૈયારીઓ કરી લીધી છે. પર્વતોથી સમુદ્ર સુધી, કૂચ બિહારથી કાકદ્વીપ સુધી, દાર્જિલિંગથી આસનસોલ સુધી, ગંગોત્રીથી ગંગાસાગર સુધી, આ વખતે ભાજપ સરકાર બનશે." લોકોને ડર વિના મતદાન કરવા વિનંતી કરવામાં આવી રહી છે, પરંતુ RSS અધિકારીઓ પોતે ડરી રહ્યા છે RSS રાષ્ટ્રવાદી પક્ષને મત આપવા માટે અપીલ કરતા પત્રિકાઓનું વિતરણ કરી રહ્યું છે. અધિકારીઓના મતે મતદારોને NOTA નો ઉપયોગ ન કરવા વિનંતી કરવામાં આવી રહી છે. જેથી તેઓ સ્થિર સરકાર પસંદ કરી શકે. લોકોને સવારે વહેલા મતદાન કરવા જવાનું કહેવામાં આવ્યું છે કારણ કે બપોરે 12 વાગ્યા પછી ઘણા વિસ્તારોમાં અશાંતિ અને રમખાણોનું જોખમ વધી જાય છે. RSSનું પ્રાદેશિક હેડક્વાર્ટર, 'કેશવ ભવન', કોલકાતામાં છે. અમે ત્યાં જે અધિકારીઓને મળ્યા હતા તેઓ કેમેરા સામે બોલ્યા નહોતા. જોકે, એક અધિકારીએ કહ્યું કે જો TMC સભ્યો ચૂંટણીમાં અમારા પર હુમલો કરશે તો આ વખતે અમે પણ તેમના પર હુમલો કરીશું. પછી તરત જ ઉમેર્યું, "આ લખશો નહીં, નહીં તો તેઓ મને જેલમાં નાખી શકે છે." તેમના શબ્દોમાં ડર હતો. આશ્ચર્યજનક હતું કે RSS સભ્યો જે સામાન્ય લોકોને ડર્યા વિના મતદાન કરવાની અપીલ કરે છે તેઓ પોતે જ એટલા ડરેલા છે. VHPનો દાવો : ભાજપ 150 બેઠકો જીતીને સરકાર બનાવશે, TMCના મતોમાં 1 કરોડનો ઘટાડો થશે RSSના એક અધિકારીએ વિશ્વ હિન્દુ પરિષદના નેતા સચિન્દ્રનાથ સિંહ સાથે અમારો સંપર્ક કરાવ્યો. તેમનો દાવો છે, "આ વખતે ભાજપ 150 બેઠકો જીતીને બંગાળમાં સરકાર બનાવશે." આ ફક્ત ચૂંટણીની આશા નથી, પરંતુ હિન્દુત્વ પ્રથાના એક સદીનો અંત છે. આ વખતે ચૂંટણી ફક્ત ભાજપના સંગઠનના બળ પર લડવામાં આવી રહી નથી, પરંતુ ઘણા સામાજિક અને વૈચારિક સંગઠનો પણ ઘરે ઘરે જઈને કામ કરી રહ્યા છે. ભાજપને આનો ફાયદો થશે. સચિન્દ્રનાથ સિંહનો આરોપ છે કે ટીએમસીના કાર્યકરો ઘરે ઘરે જઈને મહિલાઓ પર દબાણ કરે છે. તેઓ બાળકોને ટીએમસીને મત આપવા માટે તેમના માથા પર હાથ રાખીને સમ લેવડાવે છે. આનો સામનો કરવા માટે ગામડાઓમાં ક્વિક રિસ્પોન્સ ટીમો બનાવવામાં આવી રહી છે. આ ટીમો ચૂંટણી પંચને સંવેદનશીલ બૂથ વિશે માહિતી પૂરી પાડશે. મત ગણતરીઓ સમજાવતાં સચિન્દ્રનાથ સિંહ કહે છે, "પાછલી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ભાજપને આશરે 2.3 કરોડ મત મળ્યા હતા, અને ટીએમસીને 2.9 કરોડ. SIRથી TMCના વોટ શેરમાં 1 કરોડનો ઘટાડો કરી શકે છે." પશ્ચિમ બંગાળમાં SIR દરમિયાન લગભગ 91 લાખ નામો દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા મુર્શિદાબાદ જિલ્લામાંથી સૌથી વધુ 4,50,000 નામો દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. ઉત્તર 24 પરગણામાં, 3.25 લાખ નામો દૂર કરવામાં આવ્યા છે. જોકે, દૂર કરાયેલા મતદારોને દૂર કરવા સામે અપીલ કરવાની તક મળશે. જંગલમહલ અને નોર્થ બંગાળમાં ભાજપ મજબૂત, સાઉથ બંગાળ TMC માટે પાવરહાઉસ 2021ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ઉત્તર બંગાળમાં ભાજપ સૌથી મજબૂત હતો. 54 બેઠકોમાંથી ભાજપે 30 અને ટીએમસી 24 બેઠકો જીતી હતી. કૂચ બિહાર અને અલીપુરદુઆરમાં પાર્ટીએ ક્લીન સ્વીપ મળી હતી. જંગલમહલમાં 42 બેઠકોમાંથી ભાજપે 17 અને ટીએમસી 25 બેઠકો જીતી હતી. 2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપ આગળ હતું, પરંતુ TMCએ 2021માં વાપસી કરી હતી. આ વખતે ભાજપ બંને વિસ્તારોને સેઈફ ઝોન ગણી રહી છે. સાઉથ બંગાળ TMCનો સૌથી મજબૂત ગઢ છે, જ્યાં મુસ્લિમ અને શહેરી ઉદાર મતદારોની બહુમતી છે. TMCએ અહીં 167 બેઠકોમાંથી 153 બેઠકો જીતી હતી. નોર્થ અને સાઉથ 24 પરગણા, હાવડા, હુગલી અને કોલકાતામાં તેણે જંગી જીત મેળવી હતી. ભાજપે ફક્ત 14 બેઠકો જીતી હતી. આ જીત મટુઆ વસ્તીવાળા વિસ્તારોમાં હતી. આ વખતે ભાજપ એવા હિન્દુ મતદારો સુધી પહોંચી રહી છે જેઓ ડરના કારણે મતદાન કરતા નથી. પાંચ પત્તાની ઈકોનોમી પર નજર ઝારગ્રામ, પશ્ચિમ મેદિનીપુર, પુરુલિયા અને બાંકુરા ઉપરાંત નોર્થ બંગાળમાં આદિવાસી વસ્તી છે. તેમની આજીવિકા ચા, સાલ, તેંદુ, પાન અને તમાકુના પાન પર નિર્ભર છે. બંગાળમાં આશરે 4.2 થી 4.5 મિલિયન આદિવાસી મતદારો છે. રાજ્યની 294 બેઠકોમાંથી 16 ST માટે અનામત છે, પરંતુ 45 થી 50 બેઠકો પર આદિવાસીઓનો પ્રભાવ છે. RSS એ આ વિસ્તારોમાં તેની શાખાઓનો વિસ્તાર કર્યો, શાળાઓ ખોલી અને સ્થાનિક તહેવારો દ્વારા તેમનામાં અનુયાયીઓનો વિકાસ કર્યો. ભાજપ ચૂંટણીમાં આ નેટવર્કનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે, ખાસ કરીને જંગલમહલમાં જ્યાં ડાબેરી પક્ષો અગાઉ મજબૂત વોટ બેંક ધરાવતા હતા. ધીમે ધીમે આ ભાજપ તરફ વળ્યું છે. વધુમાં ભાજપે બાંગ્લાદેશથી આવેલા માતુઆ, રાજવંશી અને હિન્દુ શરણાર્થીઓને નાગરિકતા આપવાનું કામ કર્યું છે. CAA ની સૌથી વધુ અસર ઉત્તર 24 પરગણા, નાદિયા, કૂચ બિહાર, અલીપુરદ્વાર અને જલપાઈગુડીમાં થઈ છે. 2021ની ચૂંટણીઓ પછી RSS એ સરહદી વિસ્તારોમાં તેની શાખાઓનો વિસ્તાર કર્યો. એક્સપર્ટે કહ્યું: મમતા સરકાર સામે ગુસ્સો, પરંતુ BJP તેનો લાભ લેવામાં નિષ્ફળ પશ્ચિમ બંગાળની રાજનીતિ પર સંશોધન કરી રહેલા રવીન્દ્ર ભારતી વિશ્વવિદ્યાલયના પ્રોફેસર બિશ્વનાથ ચક્રવર્તી કહે છે, ‘છેલ્લા 3-4 ચૂંટણીઓમાં TMCએ 30% જીત ભયના માહોલથી મેળવી છે. તેઓ BJP સમર્થકોને ડરાવે છે કે જો તમે મત આપશો, તો ઘરની બહાર કાઢી મૂકશે. લક્ષ્મી ભંડાર યોજનાનો લાભ નહીં મળે, બૂથ પર કેમેરાથી જોઈ લેશે.’ ‘આ વખતે ચૂંટણી પંચે સુરક્ષા વધારી છે, પરંતુ ભયનો માહોલ હજુ પણ યથાવત છે. પશ્ચિમ બંગાળની રાજનીતિમાં હિંસા દ્વારા જીતવાની પ્રવૃત્તિ રહી છે. તાજેતરમાં માલદા અને મુર્શિદાબાદમાં સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન, એટલે કે SIRનું કામ કરી રહેલા ન્યાયિક અધિકારીઓ પર થયેલા હુમલા તેના ઉદાહરણો છે.’ તેમણે કહ્યું, 'TMC અને મમતા બેનર્જી વિરુદ્ધ એન્ટી-ઇન્કમ્બન્સી છે, પરંતુ તેનો ફાયદો BJPને નહીં મળે. BJPના સંગઠનમાં ખામીઓ છે. આ ખામીઓ 2021માં પણ હતી. BJPએ મમતા વિરુદ્ધ મજબૂત CM ચહેરો આપ્યો નથી. શુભેન્દુ અધિકારીને વિધાનસભામાં સક્રિય રાખ્યા, પરંતુ સંગઠનમાં તેમની સાથે મતભેદ રહ્યા.' 'છેલ્લી ચૂંટણીની સરખામણીમાં RSS બંગાળમાં વધુ સક્રિય દેખાઈ રહ્યું છે. BJPનું બૂથ પર મજબૂત સંગઠન નથી, પરંતુ RSSના કાર્યકર્તાઓ કામ કરી રહ્યા છે. PM મોદી અને અમિત શાહની રેલીઓથી ડોર-ટુ-ડોર કેમ્પેઈન સુધી RSSનું યોગદાન છે.' 'છેલ્લા 5 વર્ષમાં મમતા સરકાર પર ભ્રષ્ટાચારના આરોપો લાગ્યા, પરંતુ BJP મોટું આંદોલન ઊભું કરી શકી નહીં. પાર્ટીના વરિષ્ઠ નેતાઓ માનતા રહ્યા કે ગુજરાત કે મધ્ય પ્રદેશમાં કોઈ પણ આંદોલન વિના સરકાર બની. આવા સંજોગોમાં બંગાળમાં આંદોલનથી ફાયદો નહીં થાય, પરંતુ અહીંની રાજનીતિમાં આંદોલનો જરૂરી હોય છે. આ જ કારણોસર BJPનું સંગઠન મજબૂત થઈ શક્યું નહીં.' પ્રો. ચક્રવર્તી આગળ કહે છે, 'પશ્ચિમ બંગાળમાં ડેમોગ્રાફિક બદલાવ થયો છે. રાજ્યમાં 35% મુસ્લિમ વસતી છે. આ 146 વિધાનસભા બેઠકોમાં 20%થી 80% સુધી છે. અહીં લેફ્ટ-લિબરલ મતદારો પણ મજબૂત છે. લેફ્ટ પરંપરા ઘણી લાંબી રહી છે. પ્રેસિડેન્સી કોલેજ, કલકત્તા યુનિવર્સિટી જેવી સંસ્થાઓમાંથી નીકળેલા ઉદારવાદી વિચારધારાવાળા લોકો મમતાની વિરુદ્ધ તો છે, પરંતુ BJPની વિચારધારાને સ્વીકારશે નહીં.' પ્રો. ચક્રવર્તીના મતે, ‘ભાજપે બાંગ્લાદેશમાં હિંદુઓ પર અત્યાચાર અને મુર્શિદાબાદ રમખાણો જેવા મુદ્દા ઉઠાવ્યા છે. 2021માં ભાજપને લગભગ 94% અને 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં 95% હિંદુ વોટ મળ્યા. આમાં બહુ વધારે વધારાની શક્યતા દેખાતી નથી.’