Search

    Language Settings
    Select Website Language

    GDPR Compliance

    We use cookies to ensure you get the best experience on our website. By continuing to use our site, you accept our use of cookies, Privacy Policy, and Terms of Service.

    BijnorNews
    Bijnor news

    અપડેટ:AIની રેસમાં ભારત ક્યાં છે? સ્વદેશી મોડલ્સ વિશે જાણો છો?

    1 day ago

    કેવલ ઉમરેટિયા આજે દુનિયામાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)ની રેસ ચાલી રહી છે. AI ક્રાંતિએ દુનિયાના કામ કરવાની રીતને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે. જ્યારે પણ AI ની વાત આવે છે, ત્યારે આપણી જીભ પર ‘ચેટજીપીટી’, ‘જેમિની’ Gemini, ‘ક્લોડ’, ‘મેટા’ (Llama), ‘ડીપસીક’ અને ‘ગ્રોક’ જેવાં નામ આવે છે. આ યાદીમાં મોટાં ભાગનાં નામો કાં તો અમેરિકાનાં છે અથવા ચીનનાં છે. ત્યારે સવાલ થવો સ્વાભાવિક છે કે AIની આ વૈશ્વિક દોડમાં ભારત ક્યાં છે? આ સવાલનો ના ગમે તેવો જવાબ એ છે કે આપણે આ રેસમાં ઘણા પાછળ છીએ. ‘ફેસબુક’, ‘ઇન્સ્ટાગ્રામ’ કે ‘એક્સ’ (ટ્વિટર) જેવા સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સની જેમ જ ભારત ‘એ. આઇ.’ માટે પણ દુનિયાનું સૌથી મોટું બજાર છે. પરંતુ જે રીતે આપણે કોઈ વૈશ્વિક સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ નથી બનાવી શક્યાં, તેવી જ રીતે AIના મામલે પણ ટક્કર આપી શકે તેવું કોઈ મોટું મૉડલ નથી બનાવી શક્યા. જોકે, બીજી તરફ આ માટેના પ્રયાસ તો શરૂ છે. દેશની અનેક મોટી કંપનીઓ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સ્વદેશી એ. આઇ. મોડલ વિકસાવી રહ્યા છે. ChatGPTનું આગમન નવેમ્બર 2022માં થયું એ પછી આખા જગતને એઆઈ મોડેલનો વ્યાપક પરિચય થયો. જોવાની વાત એ છે કે ભારતનું BHASHINI (Bhasha Interface for India) મોડેલ એ પહેલા જુલાઈ 2022માં જ લૉન્ચ થઈ ગયું હતું. ભારત સામેના મુખ્ય પડકારો કોમ્પ્યૂટિંગ પાવર અને ફંડ: AI માટે જરૂરી મોંઘી GPU ચિપ્સ માટે આપણે સંપૂર્ણપણે આયાત પર નિર્ભર છીએ. ગુજરાતના સાણંદમાં ચિપ ઉત્પાદન શરૂ થયું છે, પણ AI ચિપ્સ બનતા સમય લાગશે. વૈશ્વિક કંપનીઓ (જેમ કે ઓપનએઆઇ) મોડલ પાછળ ₹800 કરોડ ખર્ચે છે. ડેટા અને રિસર્ચ: આપણા મોટા ભાગના પ્રોજેક્ટ્સ વિદેશી ઓપન-સોર્સ મોડલ્સ પર આધારિત છે. વળી, મોડલને ટ્રેન કરવા ભારતીય ભાષાઓમાં અંગ્રેજી જેટલો ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળો ડિજિટલ ડેટા પણ ઉપલબ્ધ નથી. પ્રતિભાનું પલાયન: યોગ્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને પેકેજના અભાવે આપણા શ્રેષ્ઠ AI નિષ્ણાતો અમેરિકા તેમજ અન્ય દેશોમાં જતા રહે છે. બજેટનો મર્યાદિત ઉપયોગ: સરકારી પ્રયાસો સારા છે, પરંતુ અમલીકરણ ધીમું છે. ગત વર્ષે ફાળવેલા ₹2,000 કરોડમાંથી માત્ર ₹800 કરોડ જ વપરાયા, પરિણામે નવા વર્ષનું બજેટ ઘટાડીને ₹1,000 કરોડ કરી દેવાયું છે. વિદેશી ટેક્નોલોજી પરની સંપૂર્ણ નિર્ભરતા દેશના ભવિષ્ય માટે જોખમી છે. આપણી યુવા વસ્તી, બેસ્ટ એન્જિનિયરો અને અદભુત ભાષાકીય વિવિધતા આપણી સૌથી મોટી તાકાત છે. જો સરકાર, ઉદ્યોગજગત અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સાથે મળીને આ દિશામાં કામ કરશે તો બની શકે કે ભવિષ્યમાં દુનિયા ભારતનાં AI મોડલ્સ વાપરતી થઇ જાય. ઉપર જણાવ્યા તે અત્યાર સુધીનાં ભારતનાં મહત્ત્વનાં સ્વદેશી AI મોડલ્સ છે. આ સિવાય પણ ઘણા પ્રયાસો શરૂ છે. આશા રાખીએ કે આમાંથી કોઇકને બહુ જલદી મોટી સફળતા મળે. } 1 કૃત્રિમ (Krutrim) > કોણે બનાવ્યું? ઓલા (Ola)ના સ્થાપક ભાવિશ અગ્રવાલની કંપની. આ ભારતનું પહેલું ‘AI યુનિકોર્ન‘ (1 અબજ ડોલરથી વધુ વેલ્યૂએશન ધરાવતી કંપની) હતું. ‘કૃત્રિમ’ની શરૂઆત ભારતના પોતાના AI ફાઉન્ડેશનલ મોડલ અને AI ચિપ્સ બનાવવાના અત્યંત મહત્ત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય સાથે થઈ હતી. શરૂઆતમાં કંપનીએ દાવો કર્યો હતો કે અબજો શબ્દો (ટ્રિલિયન ટોકન્સ)ના ડેટા પર ટ્રેન કરાયેલું આ મોડલ હિન્દી, ગુજરાતી સહિત 10 થી વધુ ભારતીય ભાષાઓમાં સરળતાથી કામ કરી શકે છે અને તેમનું ‘ચિત્રાર્થ’ મોડલ તસવીરો પણ સમજી શકે છે. પ્રોજેક્ટ આખરે નિષ્ફળ સાબિત થયો છે. ફંડિંગની અછત, નબળું એક્ઝિક્યુશન અને બદલાતી રણનીતિઓ મુખ્ય કારણો હતા. 2025ના અંત સુધીમાં તો હાર માનીને પોતાના AI મોડલ અને ચિપ્સ બનાવવાનું બંધ કરી દીધું હતું. હવે માત્ર ‘AI ક્લાઉડ સર્વિસિસ’ પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. 2 ભારતજીપીટી (BharatGPT) > કોણે બનાવ્યું? CoRover.ai 14થી વધુ ભારતીય ભાષાઓમાં વોઇસ અને 22થી વધુ ભાષાઓમાં ટેક્સ્ટને સપોર્ટ કરે છે. મોટી કંપનીઓ અને સરકારી કામકાજ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. ઉદ્દેશ ભારતીય ડેટાને સ્વદેશમાં રાખવાનો છે. 3 હનુમાન (Hanooman) > કોણે બનાવ્યું? જિયો + IITB આ પ્રોજેક્ટ ઊંડા રિસર્ચ સાથે આગળ વધી રહ્યો છે. હાલ તે 11 ભાષાઓ સમજે છે અને તેને 22 ભાષાઓ સુધી લઈ જવાનું લક્ષ્ય છે. આ એક ઓપન-સોર્સ અને ‘મલ્ટિમોડલ’ મોડલ છે અને તે ‘સ્પીચ-ટુ-ટેક્સ્ટ’માં એક્સપર્ટ હોવાથી ટાઇપિંગ ન જાણતા લોકો પણ પોતાની માતૃભાષામાં તેનો ઉપયોગ કરી શકશે. 4 ભારતજેન (BharatGen) > કોણે બનાવ્યું? IITB+ભારત સરકાર સરકારની સત્તાવાર રાષ્ટ્રીય પહેલ (National Initiative) છે. આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સરકારી સેવાઓને વધુ સ્માર્ટ અને લોકાભિમુખ બનાવવાનો છે. ભારતની સેંકડો ભાષાઓ, બોલીઓ અને સાંસ્કૃતિક વિવિધતાને ડિજિટલ સ્વરૂપ આપીને છેવાડાના માનવી સુધી પહોંચાડવા માટે આ પ્રોજેક્ટ વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે. 5 પ્રોજેક્ટ ઇન્ડસ (Project Indus) > કોણે બનાવ્યું? IT કંપની ટેક મહિન્દ્રા. આ મોડલ હિન્દી અને ભારતની અન્ય પ્રાદેશિક બોલીઓને સાચવવા અને તેમને ડિજિટલ દુનિયામાં લાવવાનો એક શાનદાર પ્રયાસ છે. તાજેતરમાં જ કંપનીએ આઠ અબજ પેરામિટર ધરાવતું એક ‘હિન્દી-ફર્સ્ટ’ મોડલ રજૂ કર્યું છે, જેને ખાસ શિક્ષણ ક્ષેત્ર માટે જ ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. 6 સર્વમ AI (Sarvam AI) > કોણે બનાવ્યું? બેંગ્લુરુ સ્થિત સ્ટાર્ટઅપ ‘સર્વમ એઆઇ’ આ હાલમાં ભારતનો સૌથી મહત્ત્વાકાંક્ષી અને ટેક્નિકલી સૌથી મજબૂત AI પ્રોજેક્ટ છે. સામાન્ય ચેટબોટની હરીફાઈમાં પડવાને બદલે, તેઓ સીધા જ ભારતીય કંપનીઓ અને સામાન્ય લોકોની વાસ્તવિક જરૂરિયાતો (B2B મોડલ) પર કામ કરી રહ્યા છે. તાજેતરમાં જ તેમણે 105 અબજ પેરામીટરવાળું ‘Sarvam-105B’ નામનું શક્તિશાળી મોડલ બજારમાં મૂક્યું છે, જે ભારતની 22 ભાષાઓને સપોર્ટ કરે છે. તે ભારતીય ભાષાઓમાં સાહિત્ય, અનુવાદ અને સવાલોને વધુ સારી રીતે સમજી શકે છે. આ કંપની ‘ટેક્સ્ટ‘ કરતાં ‘વૉઇસ ઇનપુટ’ વધુ પ્રાધાન્ય આપી રહી છે. તેમની આ જ ટેક્નિકલ મજબૂતાઈને કારણે ‘આધાર’ સંબંધિત સેવાઓમાં વૉઇસ સપોર્ટ ઉમેરવા માટે UIDAI એ પણ તેમની સાથે કરાર કર્યા છે. જો એડવાન્સ કોડિંગ, ગણિત કે જટિલ તર્ક (Reasoning) ની વાત આવે તો તે હજુ વૈશ્વિક મોડલ્સની સરખામણીમાં પાછળ છે. આ મોડલ્સ અને તેમનો ચેટબોટ વેબ અને મોબાઈલ બંને પ્લેટફોર્મ પર સામાન્ય ઉપયોગ માટે ઉપલબ્ધ છે. 7 AI ફોર ભારત (AI4Bharat) > કોણે બનાવ્યું? IITM +AI4Bharat ભારત સરકારનો પ્રખ્યાત ‘ભાષિની’ (Bhashini) પ્રોજેક્ટ પણ આમના જ રિસર્ચ પર આધારિત છે. આ નફો કમાતી કંપની નથી. આ સંપૂર્ણપણે ઓપન-સોર્સ હોવાથી ડેવલપર્સ માટે પહેલેથી જ મફતમાં ઉપલબ્ધ છે અને દર મહિને તેનો હજારો વખત ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
    Click here to Read More
    Previous Article
    વિસ્મય:આધુનિક બંદૂકના આદ્ય અવતાર સમી ઝમ્બુરાકે જ્યારે હિન્દના સ્વાભિમાનની આખરી લડાઈ વિફળ બનાવી
    Next Article
    'બધાને ખુશ રાખવા 'હા'માં 'હા' મિલાવું છું':'વ્યક્તિત્વ ખોઈ બેઠો છું, પોતાને જ ઓળખતો નથી, શું કરું?' 'કેમેલિયન પર્સનાલિટી'ના 10 સંકેતોને અવગણશો નહીં

    Related મેગેઝિન Updates:

    Are you sure? You want to delete this comment..! Remove Cancel

    Comments (0)

      Leave a comment