Search

    Language Settings
    Select Website Language

    GDPR Compliance

    We use cookies to ensure you get the best experience on our website. By continuing to use our site, you accept our use of cookies, Privacy Policy, and Terms of Service.

    BijnorNews
    Bijnor news

    તુલજા ભવાની, પરાક્રમ શક્તિનું રૂપ:છત્રપતિ શિવાજી મહારાજના કુળદેવી, નવરાત્રિના 8 દિ' પહેલાં ચાંદીના પલંગ પર આરામ કરે છે; એક નહીં, ત્રણ કળશની સ્થાપના

    2 days ago

    મહારાષ્ટ્રના તુલજાપુરમાં દેવી ભવાનીની પ્રતિમા નવરાત્રિ શરૂ થતાં પહેલાં આઠ દિવસ સિંહાસન પર નથી રહેતા. પૂજારી દેવીને ઊંચકીને ચાંદીના પલંગ પર શયન કરાવે છે. દશેરા પર આ જ મૂળ પ્રતિમાને 108 સુતરાઉ સાડીઓમાં વીંટાળીને પાલખીમાં રાખવામાં આવે છે. આ પછી દેવીને મંદિરથી બહાર લાવીને સીમોલ્લંઘનની વિધિ કરવામાં આવે છે. અહીં નવરાત્રિમાં એક નહીં, ત્રણ કળશ સ્થાપિત થાય છે. જેના માટે માટીના ઘડા ધાકટે તુલજાપુરના પારંપરિક કુંભાર પરિવારમાંથી આવે છે. મંદિરમાં દેવીના આઠ હાથમાં શસ્ત્રો છે. એક પગ નીચે મહિષાસુર છે. છત્રપતિ શિવાજી મહારાજના કુળદેવી હોવાના કારણે ભવાનીને પરાક્રમ અને રક્ષાની શક્તિ માનવામાં આવે છે. અહીં પાંચ દિવસ સુધી દેવીના અલગ-અલગ રૂપોની વિશેષ પૂજા થાય છે. આમાં કૃષ્ણની વાંસળી અને ભવાનીનું તલવારવાળું રૂપ પણ સામેલ છે. વર્ષમાં 3 વાર દેવીની મૂર્તિ હટાવી દે છે, ત્રણ ફૂટની છે અષ્ટભુજા પ્રતિમા ગર્ભગૃહમાં આશરે ત્રણ ફૂટ ઊંચી કાળા પથ્થરની દેવીની પ્રતિમા છે. આ મહિષાસુરમર્દિની રૂપ છે. દેવીના આઠ હાથમાં ત્રિશૂળ, ખંજર, બાણ, ચક્ર, શંખ, ધનુષ, પાત્ર અને મહિષાસુરના વાળ પકડેલા બતાવવામાં આવ્યા છે. પીઠ પર બાણોથી ભરેલું ભાથું છે. દેવીએ જમણા પગથી મહિષાસુરને દબાવેલો છે. ડાબી તરફ સિંહની આકૃતિ છે. પ્રતિમા પાસે સૂર્ય અને ચંદ્ર પણ બનેલા છે. મુગટ પર શિવલિંગની આકૃતિ છે. આ પ્રતિમાની ખાસિયત એ છે કે તેને સિંહાસનથી હટાવી શકાય છે. તેથી તેને 'ચલ પ્રતિમા' કહે છે. વર્ષમાં ત્રણ વાર પ્રતિમાને સિંહાસનથી હટાવીને પલંગ પર રાખવામાં આવે છે. દશેરા પર આ જ મૂળ પ્રતિમાની પાલખી યાત્રા નીકળે છે. નવરાત્રિના 8 દિવસ પહેલાં ચાંદીના પલંગ પર શયન; વર્ષમાં કુલ 21 દિવસ શયન કરે છે દેવી તુલજાપુરમાં શારદીય નવરાત્રિના આઠ દિવસ પહેલાં દેવીને શયન કરાવવાની પરંપરા છે. જેને 'મંચકી નિદ્રા' કહે છે. આ વર્ષે આ વિધિ 3 ઓક્ટોબરની સાંજે શરૂ થઈ હતી. અભિષેક અને આરતી પછી પૂજારીઓએ મુખ્ય પ્રતિમાને સિંહાસનથી ઊંચકીને ગર્ભગૃહ પાસે શયન ખંડમાં ચાંદીના પલંગ પર રાખી. 11 ઓક્ટોબરની સવારે દેવીને ફરીથી સિંહાસન પર સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા. ધાર્મિક માન્યતામાં આ નિદ્રાને મહિષાસુર સાથે યુદ્ધ પહેલાં દેવીના વિશ્રામ અને શક્તિ સંચય સાથે જોડવામાં આવે છે. દેવી વર્ષમાં ત્રણ વાર શયન કરે છે. શારદીય નવરાત્રિના આઠ દિવસ પહેલાં, દશેરા પછી પાંચ દિવસ અને પોષ મહિનાની શાકંભરી નવરાત્રિ પહેલાં આઠ દિવસ. આ રીતે કુલ 21 દિવસ દેવી શયન કરે છે. નવરાત્રિમાં ત્રણ કળશ, પારંપરિક કુંભાર પરિવાર લાવે છે ઘડા; ગોમુખ-કલ્લોલ કુંડનું જળ ભરવામાં આવે છે તુલજા ભવાની મંદિરમાં ઘટસ્થાપના માટે એક નહીં, ત્રણ માટીના કળશ આવે છે. જેને ધાકટે તુલજાપુરનો પારંપરિક કુંભાર પરિવાર ઉપલબ્ધ કરાવે છે. કળશમાં ગોમુખ અને કલ્લોલ તીર્થનું જળ ભરવામાં આવે છે. મંદિરની પરંપરાના જૂના વર્ણનોમાં પહેલો કળશ સભા મંડપના ઉત્તર-પૂર્વ ભાગમાં, બીજો દેવીની સામે સ્થિત ત્રિશૂળવાળા સ્થાન પર અને ત્રીજો માતંગી દેવી મંદિરમાં સ્થાપિત કરવાનો ઉલ્લેખ છે. આ વખતે 11 ઓક્ટોબરે બપોરે 12 વાગ્યે ઘટસ્થાપના થઈ. આ પછી દુર્ગા સપ્તશતીનો પાઠ અને વિશેષ પૂજા શરૂ થઈ. મહાનવમી પર હવન સાથે કળશ પૂજાનું સમાપન થાય છે. દશેરા પર યાત્રા માટે ગર્ભગૃહમાંથી બહાર આવે છે મૂળ પ્રતિમા, 108 સફેદ સાડીઓમાં વીંટાળે છે તુલજાપુરમાં દશેરાની સૌથી ખાસ વિધિ દેવીનું સીમોલ્લંઘન છે. આ વિજયના પ્રસંગે પોતાની સીમાથી બહાર જવાની પરંપરા છે. આના માટે ગર્ભગૃહમાંથી મૂળ પ્રતિમાને કાઢવામાં આવે છે. પહેલાં દેવીનો અભિષેક થાય છે. પછી પ્રતિમાને 108 સુતરાઉ સાડીઓથી પૂરી રીતે વીંટાળવામાં આવે છે. આ સામાન્ય શ્રૃંગાર નથી. સાડીઓના ઘણાં પડો પ્રતિમાને પાલખીમાં રાખતી વખતે અને ઊંચકતી વખતે નુકસાનથી બચાવવા માટે લગાવવામાં આવે છે. આ પછી દેવીને વિશેષ પાલખીમાં રાખીને મંદિરની પરિક્રમા કરાવે છે. યાત્રામાં પૂજારી, મહંત અને બીજા સેવકો સામેલ થાય છે. શ્રદ્ધાળુઓ કુમકુમ અને ફૂલો ઉડાડે છે. પાલખીને મંદિર પરિસરમાં પીપળાના વૃક્ષ પાસે રોકીને આરતી કરવામાં આવે છે. સીમોલ્લંઘન પૂરું થવા પર દેવીને ફરી પલંગ પર રાખવામાં આવે છે. આને શ્રમનિદ્રા કહે છે. આ વર્ષે 21 ઓક્ટોબરે આ વિધિ થશે. 26 ઓક્ટોબરે દેવી ફરી મુખ્ય સિંહાસન પર સ્થાપિત થશે. સવારે 4:30 વાગ્યે શરૂ થાય છે દર્શન, 11 વાગ્યે શ્રૃંગાર અને રાત્રે 9:30 વાગ્યે છેલ્લી આરતી સવારે 4:30 વાગ્યે: ચરણતીર્થ અને કાકડ આરતી – દેવીની સવારની પૂજા શરૂ થાય છે. ચરણતીર્થ પછી કાકડ આરતી કરવામાં આવે છે. સવારે 6 વાગ્યે: પંચામૃત અભિષેક – દેવીની મૂળ પ્રતિમા પર મધ, કેળાં, ખાંડ, લીંબુ અને દહીં ચઢાવે છે. આ પછી ગોમુખ તીર્થના જળથી સ્નાન કરાવવામાં આવે છે. સવારે 6થી 10 વાગ્યે: ભક્તોની અભિષેક પૂજા – સૌથી પહેલાં કોલ્હાપુરના છત્રપતિ સંસ્થાનથી આવેલું દૂધ મૂળ પ્રતિમા પર ચઢે છે. આ પછી ભક્તોના અભિષેક દેવીની સામે રાખેલી ચાંદીની પાદુકાઓ પર થાય છે. આ જ સમયે પાંચ વિશેષ સિંહાસન મહાપૂજાઓ થાય છે. દરેક પૂજામાં દૂધ, દહીં, શ્રીખંડ, કેરીનો રસ કે શેરડીના રસમાંથી કોઈ એકની 70 લીટર સામગ્રી વપરાય છે. સવારે 11 વાગ્યે: વસ્ત્રાલંકાર અને આરતી – દેવીને વસ્ત્ર અને આભૂષણો પહેરાવીને શ્રૃંગાર કરે છે. આ પછી આરતી થાય છે. સાંજે 7થી રાત્રે 9 વાગ્યે: અભિષેક પૂજા – ભક્તો ફરીથી અભિષેક કરાવે છે. આ દરમિયાન બે વિશેષ સિંહાસન મહાપૂજાઓ થાય છે. અભિષેક પછી આરતી થાય છે. રાત્રે 9:30 વાગ્યે: વસ્ત્રાલંકાર અને પ્રક્ષાલ પૂજા – દેવીના શ્રૃંગાર પછી આરતી થાય છે. પછી પ્રક્ષાલ પૂજામાં ગર્ભગૃહ અને સિંહાસનની સફાઈ થાય છે.
    Click here to Read More
    Previous Article
    Aaj Ka Rashifal: नवरात्रि का छठा दिन, मेष, वृषभ और कर्क को मिलेगा घन का लाभ, जानिए आज का राशिफल
    Next Article
    જાફરાબાદમાં સરકારી શિક્ષકે માસૂમ સગીરા સાથે દુષ્કર્મ આચર્યું:છ મહિનાથી ચાર બાળાને સ્ટાફ રૂમમાં બોલાવી અડપલાં કરતો, પોક્સો હેઠળ ગુનો નોંધાયો; આરોપી અગાઉ પોલીસકર્મી હતો

    Related Religion Updates:

    Are you sure? You want to delete this comment..! Remove Cancel

    Comments (0)

      Leave a comment