શું પાકિસ્તાનથી આવેલા લોકોએ ઈરાનમાં હિંસા ભડકાવી?:ક્યાંથી આવ્યા અમેરિકી હેન્ડ ગ્રેનેડ અને હથિયાર, 2500 મોતો માટે પાકિસ્તાની આર્મી જવાબદાર?

'અમારો ગુસ્સો મોંઘવારીના કારણે છે, પરંતુ ઈરાનમાં જે થઈ રહ્યું છે, તે સામાન્ય લોકોનો ગુસ્સો નથી. આ તો એક ષડયંત્ર છે. કેટલાક લોકો પ્રદર્શનકારીઓમાં ઘૂસી જાય છે અને આગ લગાડવા લાગે છે, ફાયરિંગ કરે છે. રશ્ત શહેરમાં તો આખું બજાર સળગાવી દીધું. હોસ્પિટલ પર હુમલા થયા, એક નર્સને જીવતી સળગાવી દીધી. ધરપકડ કરાયેલા લોકો પાસેથી હેન્ડ ગ્રેનેડ મળ્યા છે. આ બધાની પાછળ અમેરિકા અને ઇઝરાયલ છે.' ઈરાનની હાલત જણાવી રહેલા અહેમદ અબ્બાસ રાજધાની તેહરાનમાં રહે છે. તેઓ દાવો કરે છે કે વધતી મોંઘવારીથી લોકોમાં બેચેની હતી. પેટ્રોલની કિંમત 15 થી વધીને 25 રૂપિયા થઈ ગઈ. 10 રૂપિયાની રોટલી 15 રૂપિયામાં મળવા લાગી. આના વિરોધમાં લોકો પહેલીવાર 28 ડિસેમ્બર 2025ના રોજ તેહરાનના રસ્તાઓ પર ઉતર્યા. અહેમદનો દાવો છે કે અમેરિકા અને ઇઝરાયલની દખલગીરીથી પ્રોટેસ્ટ હિંસક બની ગયો. દેશમાં છેલ્લા 17 દિવસમાં 2500 થી વધુ મોત થઈ ચૂક્યા છે. ભારતના સિનિયર જિયો પોલિટિક્સ એક્સપર્ટ કમર આગા આની પાછળ પાકિસ્તાન કનેક્શન જુએ છે. અહેમદ હિંસા પાછળ જે 'કેટલાક લોકો'ને જવાબદાર ગણાવી રહ્યા છે, આગાના જણાવ્યા અનુસાર, તેમની ટ્રેનિંગ પાકિસ્તાનમાં થઈ છે. તેઓ કહે છે કે ઈરાનમાં હિંસાની પેટર્ન બિલકુલ બાંગ્લાદેશ જેવી છે. ઈરાનમાં અત્યારે ઇન્ટરનેટ બંધ છે. તેથી ઓછી માહિતી બહાર આવી રહી છે. ભાસ્કરે ઈરાનના લોકો સાથે વાત કરી. તેમને બે સવાલ પૂછ્યા- 1. ઈરાનના શહેરોમાં અત્યારે શું ચાલી રહ્યું છે, કેવું વાતાવરણ છે? 2. શું આ પ્રદર્શનોથી ઈરાનમાં સત્તા બદલાવાની છે? ઈરાનના પ્રોફેસરે કહ્યું- બહુ ખરાબ હાલત હતી, પણ હવે બધું ઠીક છે ઈરાનના કુમ શહેરમાં રહેતા જમીર અબ્બાસ જાફરી યુનિવર્સિટીમાં પ્રોફેસર છે. મૂળ મુંબઈના રહેવાસી છે, પરંતુ છેલ્લા 15 વર્ષથી કુમમાં રહી રહ્યા છે. આ શહેર તેહરાનથી 150 કિમી દૂર છે. જાફરી જણાવે છે, 'ઈરાનમાં સ્થિતિ બગડી ચોક્કસ હતી, પણ હવે સ્થિતિ કાબૂમાં છે. પ્રદર્શન કરનારાઓએ 25 મસ્જિદોમાં આગ લગાવી દીધી. શોપિંગ સેન્ટર્સ અને બેંકો પર હુમલા કર્યા છે. તેમનો હેતુ ફક્ત હિંસા ફેલાવવાનો છે.' સમાચાર આવ્યા હતા કે સુરક્ષા દળોએ પ્રદર્શનકારીઓ પર ફાયરિંગ કર્યું. આના પર પ્રોફેસર જાફરી કહે છે, 'ઈરાન સરકાર પર ઘણું દબાણ છે. પ્રદર્શનકારીઓ પાસે હથિયાર છે. સરકાર તેમની સામે કડકાઈ વાપરે છે, તો બીજા દેશો તેને માનવાધિકારનું ઉલ્લંઘન ગણાવશે. જો નરમાઈ રાખવામાં આવે, તો કહેવામાં આવશે કે સરકારનું નિયંત્રણ રહ્યું નથી.' પ્રોફેસર જાફરી પ્રોટેસ્ટ વિશે ચાલી રહેલા સમાચારોને પ્રોપેગન્ડા માને છે. તેઓ આરોપ લગાવે છે કે વિદેશી મીડિયા ભ્રમ ફેલાવી રહ્યું છે કે સરકાર પડવાની છે. હકીકત આનાથી ઉલટી છે.' ભારત સરકારની એડવાઈઝરી- જેમ બને તેમ, ઈરાનથી તરત નીકળો ઈરાનની સ્થિતિ જોતા ભારત સરકારે પોતાના નાગરિકો માટે એડવાઈઝરી જાહેર કરી છે. તેમને તાત્કાલિક ઈરાન છોડવાની અપીલ કરવામાં આવી છે. એડવાઈઝરી મુજબ, સ્થિતિ વધુ બગડી શકે છે. તેથી રાહ જોવી યોગ્ય રહેશે નહીં. ઈરાનથી જલદી બહાર નીકળવાનો પ્રયાસ કરો. આ અંગે પ્રો. જાફરી જણાવે છે કે તમામ ઉલેમા અને સ્ટુડન્ટ્સ સુરક્ષિત છે. ઇન્ટરનેટ ન હોવાથી કોઈ માહિતી શેર કરી શકતા નથી, પણ ચિંતાની વાત નથી. 'નાના દુકાનદારોનું પ્રદર્શન અમેરિકા-ઇઝરાયલે હાઇજેક કર્યું' તેહરાનમાં રહી રહેલા ભારતીય મૂળના અહેમદ અબ્બાસ જણાવે છે કે હવે સ્થિતિ નોર્મલ થઈ રહી છે. 13 જાન્યુઆરીની સાંજથી ઇન્ટરનેટ સર્વિસ પણ શરૂ થઈ ગઈ છે. પ્રદર્શન વિશે અહેમદ જણાવે છે, 'ડોલરની કિંમતોમાં ઉતાર-ચઢાવ અને ઈરાની રિયાલની ઘટતી કિંમતે વેપારીઓ અને સામાન્ય લોકોમાં બેચેની પેદા કરી હતી. શરૂઆતમાં નાના શહેરોમાં પ્રદર્શન થયા, જે જલદી જ મોટા બની ગયા.' અબ્બાસ માને છે કે પ્રદર્શન હિંસક થવા પાછળ ષડયંત્ર છે. તેઓ કહે છે- કેટલાક લોકો પ્રદર્શનકારીઓની વચ્ચે ઘૂસીને આગજની અને ફાયરિંગ કરવા લાગ્યા. પશ્ચિમ ઈરાનમાં તો ભીડને મિસાઈલ સાઈટ્સ તરફ મોકલવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો. આ ગુસ્સો નથી, પરંતુ સિસ્ટમને અસ્થિર કરવાનો પ્રયાસ હતો. 'મહિલાઓનું હિજાબ ઉતારીને વિરોધ કરવો વેસ્ટર્ન મીડિયાનું નેરેટિવ' પ્રદર્શન દરમિયાન મહિલાઓના હિજાબ ઉતારીને વિરોધ વ્યક્ત કરવાના વીડિયો સામે આવ્યા હતા. આના પર અહેમદ અબ્બાસ કહે છે, 'જેન્ડર અને હિજાબ જેવા મુદ્દાઓ પર પશ્ચિમી મીડિયાએ એવું નેરેટિવ ઘડ્યું કે નવયુવાનો ઈરાનની સિસ્ટમની વિરુદ્ધ છે. હકીકતમાં આ પ્રોપેગન્ડા હતો. આ કોઈ ક્રાંતિ નહીં, પણ ઈરાનની પોલિસી બદલવા માટે વિદેશી તાકાતોની દખલગીરી હતી. ઈરાનના લોકો સરકારની સાથે છે.' અબ્બાસ દાવો કરે છે કે અમેરિકાનો હેતુ ઈરાનમાં સરકાર બદલવાનો છે. જેમાં તે નિષ્ફળ ગયો. તેની ગુપ્તચર એજન્સીઓએ પ્રદર્શનોને હાઈજેક કરી લીધા હતા. ધરપકડ કરાયેલા લોકો પાસેથી હેન્ડ ગ્રેનેડ જેવા ઘાતક હથિયાર મળ્યા. તેમના તાર ઇઝરાયલની ગુપ્તચર એજન્સી મોસાદ અને અમેરિકાની CIA સાથે જોડાયેલા છે. કુર્દિસ્તાન અને સિસ્તાન-બલૂચિસ્તાન જેવા સરહદી વિસ્તારોમાં એક્ટિવ અલગતાવાદી જૂથોનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો, જે 1979ની ક્રાંતિથી જ ઈરાનને વહેંચવા માગે છે.' ભારત પરત ફરેલા હાકિમ રઝાએ કહ્યું- ઈરાનમાં વિદ્રોહ જેવું કંઈ નથી, તમામ ભારતીયો સેફ ઈન્ડો-ઈરાની ચેમ્બર ઓફ કોમર્સના પ્રેસિડેન્ટ સૈયદ હાકિમ રઝા ઈરાનમાં 40 દિવસ વિતાવીને જાન્યુઆરીમાં પરત ફર્યા છે. તેઓ બેંગલુરુમાં રહે છે. ભારત સરકારની એડવાઈઝરી છતાં રઝા માને છે કે ઈરાનમાં તમામ ભારતીયો સુરક્ષિત છે. તેઓ કહે છે કે અમને ઈરાનમાં ડર જેવું કંઈ અનુભવાયું નથી. અમે શોપિંગ અને ઝિયારતો કરી રહ્યા હતા. અમે ઈરાનના ત્રણ મોટા શહેરો તેહરાન, કુમ અને મશહદ ગયા છીએ. ત્યાં બહુ વધારે પ્રદર્શન જોવા મળ્યા નથી. એવું કંઈ પણ નહોતું, જેને તખ્તાપલટ કે મોટો વિદ્રોહ કહી શકાય. 50-60 લોકો ભેગા થઈને સૂત્રોચ્ચાર કરે છે અને તેમની વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર મૂકી દેવામાં આવે છે. ઇઝરાયલી, અમેરિકી અને અમુક અંશે ભારતીય મીડિયામાં જે બતાવવામાં આવી રહ્યું છે, તેવું જમીન પર કંઈ નથી.' પ્રદર્શનમાં સામાન્ય લોકોના સામેલ થવા પર રઝા કહે છે, 'આનું મોટું કારણ મોંઘવારી છે. એક વર્ષ પહેલા ડોલરનો રેટ 50-60 તોમાન હતો. એક તોમાનમાં 10 રિયાલ હોય છે. ડોલરનો રેટ વધીને 1400 તોમાન સુધી પહોંચી ગયો. આનાથી જરૂરી ચીજવસ્તુઓના ભાવ વધ્યા છે. પેટ્રોલના રેટ 3 તોમાનથી વધીને 5 તોમાન (લગભગ 25 રૂપિયા) થઈ ગયા છે. રોટલીની કિંમત 2 તોમાનથી 3 તોમાન એટલે કે 15 રૂપિયા થઈ ગઈ. ભારતીયો માટે આ બહુ સસ્તું છે, પણ ઈરાનમાં ઓછું કમાનારા લોકો માટે આ મોટો બોજ છે.' (પ્રદર્શન દરમિયાન રિયાલની કિંમત ઝીરો થઈ ગઈ છે. અત્યારે ભારતના એક રૂપિયાની કિંમત 12 હજાર રિયાલથી વધુ છે) એક્સપર્ટે કહ્યું- ઈરાનમાં હિંસા પાછળ પાકિસ્તાન સિનિયર જિયો પોલિટિક્સ એક્સપર્ટ કમર આગા ઈરાનમાં ચાલી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનોના અનેક કારણો માને છે. તેઓ કહે છે કે હિજાબ વિવાદ, મોંઘવારી, રોજગારની અછતથી લોકો નાખુશ હતા, પણ પ્રદર્શનોમાં બહારની તાકાતોનો પણ હાથ છે. આગા આગળ કહે છે, 'ઈરાનમાં ગરીબી ભારત, પાકિસ્તાન કે અફઘાનિસ્તાન જેવી નથી. ત્યાં બેરોજગારી અને ઈરાની રિયાલની ઘટતી કિંમત મોટી સમસ્યા બની ગઈ છે. ઈરાનની શહેરી વસતિ સારી જિંદગી જીવવાની આદી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોએ ધીમે ધીમે સ્થિતિ બગાડી દીધી.' 'આ સિવાય ઈરાની મિડલ ક્લાસ અને યુવાનોને સરકારની કડકાઈ પસંદ નથી. ધર્મમાં હિજાબ કે નમાજ માટે જબરદસ્તીની કોઈ જોગવાઈ નથી. આ સંપૂર્ણપણે ખાનગી વિષય છે. લોકો શું પહેરે કે શું ખાય, તેમાં સરકારની દખલગીરી કેમ હોય. ઈરાનની ઓફિસોમાં 70% સુધી મહિલાઓ કામ કરે છે, પણ તેઓ સારું વાતાવરણ અને પરિવર્તન ઈચ્છે છે.' 'હિંસામાં સામેલ લોકો પાકિસ્તાનથી ટ્રેનિંગ લઈને આવ્યા' કમર આગા ઈરાનની હિંસામાં પાકિસ્તાનનો પણ હાથ માને છે. તેઓ કહે છે, 'ઈરાનની ઇન્ટરનલ સિક્યોરિટીમાં મોટી ખામી સર્જાઈ છે. વિરોધ પ્રદર્શનોમાં જે રીતે આગજની થઈ અને 100 થી વધુ સુરક્ષાકર્મીઓ માર્યા ગયા, તે બાંગ્લાદેશની યાદ અપાવે છે. ઈરાનમાં હિંસાની પેટર્ન બાંગ્લાદેશ જેવી છે. ઈરાન સાથે પાકિસ્તાનની સરહદ પણ મળે છે. એટલા માટે જ સરહદથી આતંકીઓ અને સ્લીપર સેલ ટ્રેનિંગ લઈને ઈરાનમાં ઘૂસે છે. આ જ લોકોએ પ્રદર્શનને હિંસક બનાવ્યું છે.' 'પ્રદર્શનકારીઓની વચ્ચે ઈરાકમાં સદ્દામ હુસૈનના સમયથી એક્ટિવ રહેલા મુજાહિદ્દીન-એ-ખલ્ક જેવા સંગઠનો અને પાકિસ્તાન-અફઘાનિસ્તાન સરહદેથી ટ્રેન્ડ થઈને આવેલા આતંકીઓ એક્ટિવ છે. તેમની પાસે આધુનિક હથિયાર છે. આ ફક્ત જનતાનો ગુસ્સો નથી, આમાં બહારની તાકાતોનો પણ હાથ છે.' 'ઈરાનના લોકો સુધારો ઈચ્છે છે, પરંતુ તેઓ પશ્ચિમી દેશોના ગુલામ બનવા માંગતા નથી. 12 જાન્યુઆરીએ સરકારના સમર્થનમાં રસ્તા પર નીકળેલા લોકોએ સાબિત કરી દીધું કે તેઓ સરકાર સાથે અસંમત હોઈ શકે, પણ અમેરિકા-ઇઝરાયલ વિરુદ્ધ એકજૂથ છે.' 'ઈરાનમાં સત્તા બદલવી સરળ નથી કારણ કે ત્યાંની રાષ્ટ્રવાદી ભાવનાઓ બહુ ઊંડી છે. હાલમાં ત્યાં કોઈ વૈકલ્પિક લીડરશિપ મોજૂદ નથી. આ આંદોલન કોઈ ક્રાંતિ નથી, પરંતુ એક વર્ગનો વિદ્રોહ છે. તેને બહારની તાકાતોએ હાઈજેક કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.' ઈરાન પર હુમલો થયો, તો ભારત માટે પણ ખતરો આગા ચેતવણી આપે છે કે ઈરાનમાં અસ્થિરતા સમગ્ર વિશ્વ અને ખાસ કરીને ભારત માટે પણ ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે. જો ઈરાન પર હુમલો થાય છે અથવા સ્થિતિ બેકાબૂ બને છે, તો ઈરાન સમગ્ર ક્ષેત્રને યુદ્ધમાં ધકેલી દેશે. ઈરાન ઓઈલ સપ્લાયનો રૂટ બંધ કરી શકે છે, જેનાથી સમગ્ર વિશ્વમાં મંદી આવી જશે. ભારત માટે આ સ્થિતિ ડરામણી છે કારણ કે ખાડી દેશોમાં 90 લાખ ભારતીયો રહે છે. તેઓ દેશમાં 4.06 લાખ કરોડ રૂપિયા મોકલે છે. આપણો તેમની સાથે 200 બિલિયન ડોલર કે લગભગ 18 લાખ કરોડ રૂપિયાનો વેપાર છે. ઈરાન અસ્થિર થવાનો અર્થ છે કે ભારતના આર્થિક હિતો પર સીધો ફટકો પડશે.