‘જે ચાલી નથી શકતો, તે રમખાણોનો માસ્ટરમાઇન્ડ કેવી રીતે’:દિલ્હી મસ્જિદ હિંસામાં 20ની ધરપકડ, પરિવારના આરોપો પર પોલીસ બોલી- CCTV ફૂટેજ પુરાવો છે

દિલ્હીમાં રહેતા 36 વર્ષીય મોહમ્મદ ઈમરાનનું ઘર તુર્કમાન ગેટ પાસે છે. અહીં જ તેમની કચોરીની દુકાન પણ આવેલી છે. 8 જાન્યુઆરીની સવારે તેઓ દરરોજની જેમ દુકાને ગયા હતા, પરંતુ સાંજે ઘરે પરત ફર્યા નહોતા. પરિવારે ચિંતિત થઈને જ્યારે શોધખોળ શરૂ કરી, ત્યારે લગભગ 2 કલાક પછી આસપાસના લોકોએ જણાવ્યું કે પોલીસ તેમને લઈ ગઈ છે. પોલીસ સ્ટેશને પહોંચ્યા પછી ખબર પડી કે તેમના પર રમખાણોનો કેસ નોંધવામાં આવ્યો છે. પરિવારનું કહેવું છે કે પીઠની તકલીફને કારણે તેઓ બરાબર ચાલી પણ શકતા નથી. તેઓ ન તો વળી શકે છે, ન તો ઝૂકી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં તેઓ રમખાણો અને પથ્થરમારો કેવી રીતે કરી શકે? 7 જાન્યુઆરીના રોજ તુર્કમાન ગેટ પર ફૈઝ-એ-ઈલાહી મસ્જિદ પાસે અતિક્રમણ હટાવવા દરમિયાન હિંસા થઈ હતી. ઈમરાન પર આ દરમિયાન પથ્થરમારો કરવા, પોલીસ પર હુમલો કરવા, હત્યાની કોશિશ અને જાહેર સંપત્તિને નુકસાન પહોંચાડવાના આરોપો લાગ્યા છે. ઈમરાનની સાથે પોલીસે અત્યાર સુધીમાં 20 લોકોની ધરપકડ કરી છે. આ તમામ મુસ્લિમ છે અને તેમાંથી મોટાભાગના તુર્કમાન ગેટ અને ચાંદની મહલના રહેવાસી છે. બીજી તરફ, પોલીસનો દાવો છે કે આરોપીઓની ધરપકડ સીસીટીવી ફૂટેજ અને વાઇરલ વીડિયોના આધારે કરવામાં આવી રહી છે. ઘણા લોકો હજુ પણ પોલીસ કસ્ટડીમાં છે, જેઓની પૂછપરછ કરવામાં આવી રહી છે. અમે આ કેસમાં આરોપી બનાવવામાં આવેલા લોકોના પરિવારોનો સંપર્ક કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ મોટાભાગના પરિવારો ડરેલા છે, તેથી તેઓએ કેમેરા પર વાત કરવાની ના પાડી દીધી હતી. માત્ર બે પરિવારો જ વાત કરવા માટે તૈયાર થયા હતા. આરોપીઓના પરિવારો સાથે વાતચીત… તેઓ ન તો વળી શકે છે, ન તો ઝૂકી શકે છે; મીડિયા તેમને માસ્ટરમાઇન્ડ ગણાવી રહ્યું છે ધરપકડ કરાયેલા આરોપીઓના પરિવારજનો પોલીસ સ્ટેશન અને કોર્ટના ધક્કા ખાઈ રહ્યા છે. આમાંના એક મોહમ્મદ ઈમરાનના પત્ની સુમૈરા છે. તેઓ જણાવે છે કે, ‘જ્યારે હિંસા થઈ ત્યારે તેઓ ઘરે જ હતા. રાત્રે લગભગ 1 વાગ્યે તેઓ દૂધ લેવા માટે ઘરેથી નીકળ્યા હતા. તે દિવસે અમારી પાસે દૂધ નહોતું. નાના બાળકો છે, તેઓ રડતા હતા. ઈમરાન દૂધ અને બાળકો માટે કેટલીક વસ્તુઓ લેવા નીચે ગયા અને થોડી વાર પછી પાછા આવી ગયા.‘ ‘બીજા દિવસે તેઓ દરરોજની જેમ દુકાને પણ ગયા હતા, પરંતુ સાંજે ખબર પડી કે પોલીસે તેમની ધરપકડ કરી લીધી છે. પરિવારને કોઈ જાણકારી આપવામાં આવી નહોતી. થોડા સમય સુધી તો અમને ખબર જ નહોતી કે તેમને ક્યાં લઈ ગયા છે.‘ સુમૈરા ઘરની નજીકની એક દુકાનના CCTV ફૂટેજ બતાવતા કહે છે, ‘ઈમરાન સામાન લઈને આવી રહ્યા છે. જો તેમણે કંઈ કર્યું હોત તો તેઓ આટલા આરામથી ચાલીને ન આવતા હોત.‘ તેમને પીઠમાં ઘણી તકલીફ છે. તેઓ સરળતાથી ઝૂકી શકતા નથી, વળી શકતા નથી તો પછી આ બધું કેવી રીતે કરશે? તેમને છેલ્લા 4-5 વર્ષથી આ તકલીફ છે અને દવા પણ ચાલી રહી છે. જો કોઈ લડાઈ-ઝગડો થાય તો તેઓ ભાગી પણ શકે તેમ નથી. સુમૈરા પતિની ધરપકડ બાદથી પરેશાન છે. ઈમરાન પર લગાવવામાં આવેલા આરોપોને પાયાવિહોણા ગણાવતા તેઓ કહે છે, ‘તેમને મીડિયામાં ઘટનાના માસ્ટરમાઇન્ડ બતાવવામાં આવી રહ્યા છે, જ્યારે વીડિયોમાં દેખાઈ રહ્યું છે કે તેઓ સામાન્ય રીતે ગયા અને પાછા આવી ગયા. પોલીસ સ્ટેશનમાં ફક્ત એટલું જ કહેવામાં આવ્યું કે તેઓ કોઈ વીડિયોમાં દેખાઈ રહ્યા છે.‘ 'તેમ છતાં, પહેલા બે દિવસ તેમને પોલીસ સ્ટેશનમાં જ રાખવામાં આવ્યા હતા. ફક્ત એટલું જ કહેવામાં આવતું હતું કે તેમને છોડી દેવામાં આવશે, પરંતુ 9 જાન્યુઆરીએ તેમને કોર્ટમાં રજૂ કરી દેવામાં આવ્યા.' આરોપીઓ 12 દિવસની જ્યુડિશિયલ કસ્ટડીમાં 9 જાન્યુઆરીના રોજ ઈમરાન સહિત આઠ આરોપીઓને રિમાન્ડ મેળવવા માટે દિલ્હીની તીસ હજારી કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. પોલીસે કોર્ટમાં જણાવ્યું હતું કે આરોપીઓને CCTV ફૂટેજમાં જોવામાં આવ્યા છે અને પોલીસ સ્ટાફે તેમની ઓળખ કરી છે. બીજી તરફ આરોપીઓના વકીલે દલીલ કરી હતી કે તેમના પર 'હત્યાના પ્રયાસ'ની કલમ (BNSની કલમ-109) ખોટી રીતે લગાવવામાં આવી છે, કારણ કે પોલીસકર્મીઓને થયેલી ઈજાઓ સામાન્ય હતી. આ અંગે કોર્ટે કહ્યું કે આ બધું ટ્રાયલ દરમિયાન નક્કી થશે. આ તમામ આરોપીઓને 12 દિવસની ન્યાયિક કસ્ટડીમાં મોકલી દેવામાં આવ્યા છે. આ ઘટના બાદ પોલીસે 7 જાન્યુઆરીએ એક FIR નોંધી હતી. તેમાં જણાવાયું હતું કે અતિક્રમણ હટાવવા દરમિયાન સુરક્ષામાં તહેનાત પોલીસ દળ પર લગભગ 30-35 લોકોના ટોળાએ હુમલો કર્યો હતો. ભડકાઉ સૂત્રોચ્ચાર કર્યા, પોલીસ બેરિકેડ્સ તોડ્યા અને પથ્થરમારો કર્યો. આ હિંસામાં અનેક પોલીસકર્મીઓ ઘાયલ પણ થયા હતા. પોલીસે ભાઈની ધરપકડ કરી, પરિવારને જાણ પણ ન કરી દિલ્હી પોલીસે 7 જાન્યુઆરીએ જ પાંચ લોકોની ધરપકડ કરી હતી. જેમાં મોહમ્મદ આરીબ પણ સામેલ હતા. આરીબ તે જ વિસ્તારમાં LED લાઇટ્સનું કામ કરે છે. તેમનું નામ FIRમાં પણ નોંધવામાં આવ્યું છે. જોકે આરીબની બહેનો તેમના ભાઈ સામે લગાવવામાં આવેલા આરોપોને જૂઠા ગણાવે છે. આરીબની બહેન અનુષા કહે છે કે તેના મોટા ભાઈનું પોતાનું કેફે છે. જ્યારે આરીબ રાત્રે કેફેથી આવી રહ્યો હતો, ત્યારે મોટા ભાઈએ તેને આ બાજુ આવવાની ના પાડી હતી કારણ કે રમખાણોને કારણે ત્યાં સલામત નહોતું. તેથી આરીબ તેના મિત્રના ઘરે જતો રહ્યો હતો. હિંસા અટક્યા બાદ તે બપોરે 3 વાગ્યે ઘરે પરત ફરી રહ્યો હતો. ઘર પાસે જ પોલીસ તેને જબરદસ્તી પકડી ગઈ, જ્યારે તેણે કંઈ જ કર્યું નથી.’ થોડા વર્ષો પહેલા જ આરીબના અબ્બુ-અમ્મીનું અવસાન થયું હતું. તેની બીજી એક બહેન સવાલ ઉઠાવતા કહે છે, 'જો તમે કોઈની ધરપકડ કરી રહ્યા છો, તો શું તેના પરિવારને જાણ ન કરવી જોઈએ? અમે બધા આખી રાત પરેશાન રહ્યા, પરંતુ કોઈ પોલીસવાળાએ એવું ન જણાવ્યું કે તેને પકડવામાં આવ્યો છે.' 'આરીબ આ વિસ્તારમાં હતો જ નહીં, તેમજ પોલીસ પાસે કોઈ પુરાવા પણ નથી. તો પછી આવી રીતે કેવી રીતે ધરપકડ કરી શકાય? જો તમે ધરપકડ કરો છો તો તમારી જવાબદારી બને છે કે ઘરના સભ્યોને તેની જાણ કરવામાં આવે. અમે બીજા દિવસે પણ તેને દરેક જગ્યાએ શોધતા રહ્યા, પરંતુ કોઈ પોલીસ સ્ટેશનમાં પોલીસે એમ ન કહ્યું કે તેને પકડવામાં આવ્યો છે. જ્યારે તે ચાંદની મહલ પોલીસ સ્ટેશનમાં જ હતો અને અમે ત્યાં પણ ગયા હતા. આખરે અમને તેના વિશે ગઈકાલે રાત્રે ખબર પડી.' બીજા એક આરોપીના પિતા નામ ન આપવાની શરતે કહે છે, 'પોલીસે કોઈ પણ પુરાવા વગર મારા પુત્રની ધરપકડ કરી છે. મીડિયાએ પણ ખરાઈ કર્યા વગર બધાને પથ્થરબાજ ગણાવી દીધા. મારો પુત્ર તે દિવસે ત્યાં નહોતો. બીજા દિવસે તે ગલીમાં ગયો હતો. તેને શ્વાસની તકલીફ છે, તેથી તેણે માસ્ક પહેર્યું હતું. પોલીસે તેને પૂછ્યું કે માસ્ક કેમ પહેર્યું છે, એમ કહીને તેને પોલીસ સ્ટેશન લઈ ગયા.' વકીલ બોલ્યા- જો પથ્થરમારો કર્યો છે, તો પોલીસ કોર્ટમાં વીડિયો બતાવે આ મામલે કેટલાક આરોપીઓ તરફથી કેસ લડી રહેલા વકીલ દાનિશ અલી કહે છે, ‘મીડિયાએ જે કંઈ પણ બતાવ્યું છે અથવા જે વાતો કરવામાં આવી રહી છે, તેમાંથી હજુ સુધી કોઈ પણ વાત કોર્ટ સમક્ષ લાવવામાં આવી નથી. જો પથ્થરમારો કરવાનો કોઈ વીડિયો હોય, તો પોલીસે હજુ સુધી કોર્ટમાં કેમ રજૂ કર્યો નથી?’ ‘પોલીસે ત્યાં ટિયર ગેસના શેલ છોડ્યા હતા. આ કારણે જે લોકોના ઘર રસ્તાના કિનારે હતા, તેઓ પોતાના ઘરોમાંથી બહાર નીકળવા લાગ્યા. જ્યારે તેઓ રસ્તા પર આવ્યા ત્યારે કેમેરામાં કેદ થઈ ગયા અને પોલીસે તેમની જ અટકાયત કરી લીધી.’ ‘પોલીસે ઘણી વાર કહ્યું કે લોકોએ તેમને પથ્થર માર્યા. ઘણી વખત તેમના વિશે જ એવું કહેવામાં આવ્યું કે આ લોકોએ વીડિયો વાઇરલ કર્યો હતો. જો તેઓ વીડિયો વાઇરલ કરી રહ્યા હતા, તો તેઓ તે જ સમયે પથ્થર કેવી રીતે મારી શકે? જો કોઈ પથ્થર મારી રહ્યું છે અથવા જે કંઈ પણ થયું, તેનો કોઈ વીડિયો પોલીસ પાસે હાજર જ નથી.’ CCTV અને ગ્રાઉન્ડ પર હાજર સ્ટાફ દ્વારા આરોપીઓની ઓળખ દિલ્હી પોલીસ આ મામલે એવા સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલ્સની પણ ઓળખ કરી રહી છે, જેમણે પોતાની પોસ્ટમાં દાવો કર્યો હતો કે 'ફૈઝ-એ-ઈલાહી મસ્જિદ' પાડવામાં આવી રહી છે. આ સાથે લોકોના વોટ્સએપ ગ્રૂપની પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. જ્યારે હકીકતમાં અતિક્રમણ હટાવવાની કામગીરી મસ્જિદની આસપાસના વિસ્તારમાં થવાની હતી. સેન્ટ્રલ દિલ્હીના DCP નિધિન વાલસન દાવો કરે છે કે ધરપકડ કરાયેલા તમામ લોકો પથ્થરમારામાં સામેલ હતા. ત્યાંના સીસીટીવી કેમેરા અને ગ્રાઉન્ડ પર હાજર સ્ટાફના નિવેદનોના આધારે તે તમામની ઓળખ કરવામાં આવી છે અને તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. અત્યાર સુધી કોઈ મુખ્ય સૂત્રધાર સામે આવ્યો નથી. નિધિન જણાવે છે કે, ‘અત્યારે આખા મામલાની તપાસ ચાલી રહી છે. અમે તમામ શક્યતાઓ તપાસી રહ્યા છીએ. સોશિયલ મીડિયા દ્વારા જેમણે લોકોને ભડકાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, અમારી ટીમે એવા 10 લોકોની ઓળખ કરી છે. જેવી તેમના વિરુદ્ધ પુરાવા મળશે, તેમની સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. સોશિયલ મીડિયાના મામલે અત્યારે કોઈની ધરપકડ કરવામાં આવી નથી. સપા સાંસદ (મોહિબુલ્લાહ નદવી)ની ભૂમિકાની પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.‘ DCPના જણાવ્યા અનુસાર, પોલીસે લોકોને સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. જેટલા પણ સમજદાર લોકો હતા, તેઓ ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા હતા. તેમ છતાં, કેટલાક લોકોએ સૂચનાઓ માની નહીં. એવું લાગી રહ્યું છે કે તેઓ વિસ્તારની શાંતિ ભંગ કરવા માગતા હતા. પરિવારના આરોપો (પુરાવા વગર ધરપકડ) પર DCP કહે છે, ‘એવું કંઈ નથી, દરેક વ્યક્તિની વીડિયો અને ફોટામાં ઓળખ કર્યા પછી જ ધરપકડ કરવામાં આવી રહી છે. અમને MCD તરફથી વિનંતી મળી હતી, ત્યારપછી જ અમે પોલીસ ફોર્સ તહેનાત કરી હતી. ત્યારબાદ જ આખું ડિમોલિશન (બાંધકામ તોડી પાડવાની કામગીરી) થયું હતું.' હવે જાણો 7 જાન્યુઆરીએ ફૈઝ-એ-ઈલાહી મસ્જિદ પાસે શું થયું હતું 7 જાન્યુઆરીની રાત્રે દિલ્હીના તુર્કમાન ગેટ વિસ્તારમાં ફૈઝ-એ-ઈલાહી મસ્જિદની આસપાસનું ગેરકાયદે અતિક્રમણ હટાવવામાં આવ્યું હતું. 32 JCB અને બુલડોઝરે મસ્જિદ પાસે 36,400 ચોરસ ફૂટમાં બનેલા એક બંધ પડેલા બારાત ઘર અને પ્રાઇવેટ ક્લિનિકને તોડી પાડ્યા હતા. કાર્યવાહી દરમિયાન ટોળાએ MCD સ્ટાફ અને પોલીસ પર પથ્થરમારો શરૂ કર્યો હતો. તેના જવાબમાં પોલીસે ટિયર ગેસના શેલ છોડ્યા અને લાઠીચાર્જ કર્યો હતો. આ દરમિયાન 5 પોલીસકર્મીઓ ઘાયલ થયા હતા. પોલીસે પરિસ્થિતિ પર કાબૂ મેળવ્યો અને MCDના કાફલાએ અતિક્રમણ તોડી પાડ્યું હતું. દિલ્હી નગર નિગમ (MCD)એ આ કાર્યવાહી દિલ્હી હાઈકોર્ટના આદેશ પર કરી હતી, જેમાં મસ્જિદને અડીને આવેલી ડિસ્પેન્સરી અને બારાત ઘરને ગેરકાયદે જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. બીજી તરફ ફૈઝ-એ-ઈલાહી મસ્જિદની મેનેજિંગ કમિટીનો દાવો છે કે જે જમીન પર કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે, તે 100 વર્ષથી વધુ જૂની નોટિફાઇડ વક્ફ મિલકત છે. જોકે, મસ્જિદ પાસે તે જમીનના કાગળો નથી.