દિલ્હીમાં જ્યાં પથ્થરમારો થયો એ મસ્જિદ પાસે તેના દસ્તાવેજો નથી:113 વર્ષ જૂના દસ્તાવેજો ગાયબ, મસ્જિદ કમિટીએ કહ્યું- કદાચ વક્ફ પાસે હશે

તારીખ 7 જાન્યુઆરી, સમય રાત્રે 1 વાગ્યે. જૂની દિલ્હી સૂઈ રહી હતી, ત્યારે જ 32 જેસીબી (JCB) અને બુલડોઝર તુર્કમાન ગેટની ગલીઓમાં દાખલ થયા. હાઈકોર્ટના આદેશ પર ફૈઝ-એ-ઈલાહી મસ્જિદ પાસે 36,400 ચોરસ ફૂટમાં બનેલા એક બંધ પડેલા બારાત ઘર અને પ્રાઈવેટ ક્લિનિક ઉપરાંત પાર્કિંગ તોડી પાડવાની તૈયારી હતી. જેસીબી ચાલવાનું શરૂ થયું, ત્યારે જ ભીડ એકઠી થઈ ગઈ. MCDના સ્ટાફ અને પોલીસ પર પથ્થરમારો શરૂ કરી દીધો. 5 પોલીસકર્મીઓ ઘાયલ થયા. પોલીસે સ્થિતિ સંભાળી અને MCDના સ્ટાફે અતિક્રમણ તોડી પાડ્યું. બે દિવસ વીતી ગયા છે, તુર્કમાન ગેટની આસપાસ પોલીસ તૈનાત છે. રેપિડ એક્શન ફોર્સના જવાન પેટ્રોલિંગ કરી રહ્યા છે. ગલીઓમાં બેરિકેડિંગ છે. દુકાનો પણ બે દિવસથી બંધ છે. ફૈઝ-એ-ઈલાહી મસ્જિદની મેનેજિંગ કમિટીનો દાવો છે કે જે જમીન પર કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે, તે 100 વર્ષથી વધુ જૂની નોટિફાઇડ વક્ફ પ્રોપર્ટી છે. દૈનિક ભાસ્કરે કમિટીના જનરલ સેક્રેટરી મતલૂબ કરીમ, મસ્જિદ વતી પક્ષ રજૂ કરી રહેલા વકીલ ઈરશાદ હનીફ અને વક્ફ બોર્ડના વકીલ ફરહત જહાં રહેમાની સાથે વાત કરી. આના પરથી સમજાયું કે આખો મામલો કાગળોને કારણે ગૂંચવાયેલો છે. મસ્જિદ પાસે તે જમીનના કાગળો નથી. મસ્જિદ કમિટીનો દાવો- 1913ના પેપરમાં 3 વીઘા 17 બિસવા જમીનનો ઉલ્લેખ મસ્જિદ કમિટીના જનરલ સેક્રેટરી મતલૂબ કરીમ સાથે અમે ફોન પર વાત કરી. જમીનના કાગળો પર તેઓ કહે છે, ‘પેપર જમા કરવાની જવાબદારી વક્ફ બોર્ડની હતી. વક્ફ બોર્ડ દિલ્હી સરકાર હેઠળ આવે છે. દિલ્હી સરકારમાં અત્યારે કોણ લોકો છે, તમે જાણો છો. તેઓ 1913ના પેપર નથી બતાવી રહ્યા, જેમાં 3 વીઘા 17 બિસવા જમીનનો ઉલ્લેખ છે. તેમણે માત્ર 1940ના પેપર બતાવ્યા, જેમાં 0.195 એકર જમીન વિશે લખ્યું છે.’ હકીકતમાં, MCD કમિશનરે 22 ડિસેમ્બરના પોતાના આદેશમાં કહ્યું હતું કે 1940માં બનેલી ડીડ હેઠળ મળેલી 0.195 એકર જમીન સિવાય મસ્જિદ કમિટી અને વક્ફ બોર્ડ પાસે બાકીની જમીન પર માલિકી હક નથી. મતલૂબ કરીમ મસ્જિદની બહારની જમીનના માલિકી હક કે પેપરની વાત વક્ફ બોર્ડ તરફ વાળી દે છે. તેઓ કહે છે કે કમિટીએ MCD ને બધી વાતો જણાવી હતી. અમારી પાસે જે ડોક્યુમેન્ટ્સ હતા, અમે આપી દીધા. બાકીના માટે અમે સમય માંગ્યો હતો, પરંતુ અમને સમય જ આપવામાં આવ્યો નહીં. વક્ફ બોર્ડના વકીલ બોલ્યા- ખબર નથી મસ્જિદ કમિટીએ કયા કાગળ જમા કર્યા અમે જમીન વિવાદ પર દિલ્હી વક્ફ બોર્ડ વતી કોર્ટમાં હાજર રહેલા વકીલ ફરહત જહાં રહેમાની સાથે વાત કરી. તેઓ કહે છે, ‘બે વર્ષથી બોર્ડ નથી, એટલે કે અત્યારે કોઈ પેનલ નથી. પેનલની ગેરહાજરીમાં જેમને CEO બનાવવામાં આવ્યા હતા, તેઓ પણ નિવૃત્ત થઈ ચૂક્યા છે.’ ‘અત્યારે કોઈ અધિકારી નથી, જે ફાઈલને મંજૂરી આપે. વક્ફ બોર્ડના લીગલ સેલ તરફથી કોઈ નિર્દેશ ન આવે, ત્યાં સુધી અમે કોઈ ફાઈલ જમા કરી શકતા નથી. મને ખબર નથી કે મસ્જિદની મેનેજિંગ કમિટીએ સુનાવણી દરમિયાન કયા પેપર જમા કર્યા હતા.’ મસ્જિદ કમિટીના વકીલ બોલ્યા- કોર્ટે રોક લગાવી હતી, કાર્યવાહી મનસ્વી છે ફૈઝ-એ-ઈલાહી મસ્જિદ કમિટી વતી હાઈકોર્ટમાં કેસ લડી રહેલા સિનિયર વકીલ ઈરશાદ હનીફ પણ દાવો કરે છે કે જે જમીન પર કાર્યવાહી કરવામાં આવી, તે વક્ફની છે. વક્ફ કાયદાની કલમ-83 માં જોગવાઈ છે કે વક્ફની જમીન પર વિવાદ હોય, તો તેના પર વક્ફ ટ્રિબ્યુનલ જ નિર્ણય લઈ શકે છે. ઈરશાદ આગળ કહે છે, ‘સેવ ઈન્ડિયા ફાઉન્ડેશને આ જમીન પર અરજી કરી હતી. 12 નવેમ્બર, 2025 ના રોજ અરજી લિસ્ટ થઈ અને તે જ દિવસે હાઈકોર્ટે કહ્યું કે જો આ વક્ફની જમીન છે, તો તેમને સુનાવણીની તક આપવામાં આવે. MCD ના ડેપ્યુટી કમિશનરે બે વાર સુનાવણી કરી.’ ‘મસ્જિદ કમિટીએ ડોક્યુમેન્ટ આપવા માટે તેમની પાસે એક મહિનાનો સમય માંગ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે 24 કલાકનો સમય આપીશું. આની પાછળ શું હેતુ હતો, તે સમજાયું નહીં. આ પછી 22 ડિસેમ્બરે આદેશ આવી ગયો કે મસ્જિદની બહારની જમીન MCD ની છે.’ ઈરશાદ કહે છે, ‘હાઈકોર્ટે 6 જાન્યુઆરીએ કહ્યું હતું કે મામલા પર વિચાર કરવાની જરૂર છે. પછી શું ઉતાવળ હતી કે અડધી રાત્રે તોડફોડ શરૂ કરી દીધી. નોટિસ પણ આપવામાં આવી નહીં. હાઈકોર્ટે જે કહ્યું હતું, તેને હું એક રીતે રોક (Stay) માનું છું.’ ‘હાઈકોર્ટે સુનાવણી પૂરી કરવા માટે ત્રણ મહિનાનો સમય આપ્યો હતો. આ સમય 12 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ પૂરો થતો હતો. અમે MCD ના ડેપ્યુટી કમિશનર પાસે એક મહિનાનો સમય માંગ્યો, જે અમને આપવામાં આવ્યો નહીં. તમે અમને દસ્તાવેજ જમા કરવા માટે માત્ર 24 કલાકનો સમય આપી રહ્યા છો. આ તો ખોટું છે.’ ઈરશાદ જણાવે છે, ‘1940 ના કરાર હેઠળ લેન્ડ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓફિસે અંદાજે 900 ગજ જમીન મસ્જિદને ટ્રાન્સફર કરી હતી. તેની બહાર 3 વીઘા 17 બિસવા જમીન કબ્રસ્તાનની છે. અહીં જ તબલીગી જમાતનું મરકઝ ચાલે છે. મસ્જિદની બહારનો આખો હિસ્સો તોડી પાડવામાં આવ્યો છે.’ ‘સુપ્રીમ કોર્ટે 13 નવેમ્બર, 2024 ના રોજ ચુકાદો આપ્યો હતો, જેમાં કાર્યવાહીના નિયમો નક્કી કરવામાં આવ્યા હતા. જસ્ટિસ બી.આર. ગવઈ અને જસ્ટિસ કે.વી. વિશ્વનાથનની બેન્ચે આદેશ આપ્યો હતો કે ડિમોલિશનની પ્રક્રિયા મોડી રાત્રે કે વહેલી સવારે કરી શકાય નહીં. MCD એ આનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે. રાત્રે 2 વાગ્યે પોલીસ તૈનાત કરીને બુલડોઝર ચલાવવામાં આવ્યું.’ અતિક્રમણ વિરુદ્ધ અરજી કરનાર પ્રીત સિરોહીની વાત ‘દેશમાં કરાચી-લાહોર બની ગયા છે, જ્યાં સુધી હું છું, તેમને રહેવા નહીં દઉં’ પ્રીત સિંહ સિરોહીનો દાવો છે કે ફૈઝ-એ-ઇલાહીની આસપાસની જમીનનો માલિકી હક PWD અને MCD પાસે છે. દિલ્હીમાં રહેતા પ્રીત સિરોહી 'સેવ ઇન્ડિયા ફાઉન્ડેશન' નામની સંસ્થા ચલાવે છે અને સરકારી જમીન પર કબજો કરીને બનાવેલી મસ્જિદ, મજાર, દરગાહ અને કબ્રસ્તાન વિરુદ્ધ અભિયાન ચલાવી રહ્યા છે. પ્રીત સિરોહી દેશભરમાં 2500 થી વધુ અને દિલ્હીમાં 275 ઇસ્લામિક સ્ટ્રક્ચર્સ વિરુદ્ધ પિટિશન દાખલ કરી ચૂક્યા છે. આ માટે દિલ્હીમાં 37 વકીલોની ટીમ બનાવી છે. તેમની પાસે આવા મામલાઓની લાંબી યાદી છે. એપ્રિલ, 2025 માં દૈનિક ભાસ્કરે પ્રીત સિરોહીનો ઇન્ટરવ્યુ લીધો હતો. તેમાં તેમણે કહ્યું હતું કે, ‘જ્યાં સુધી હું છું, ત્યાં સુધી આમને રહેવા નહીં દઉં. ખૂબ પહેલાથી કાગળો એકઠા કરી રહ્યો છું. હવે કોર્ટમાં પિટિશન દાખલ કરવાની શરૂઆત કરી છે.’ 'નેતાઓ મંચ પરથી મોટી-મોટી વાતો કરે છે. જનતાને ગેરમાર્ગે દોરી રહ્યા છે કે કરાચી સુધી આપણા ઝંડા હશે. અહીં દેશમાં ઘણી જગ્યાએ કરાચી, રાવલપિંડી અને લાહોર બની ગયા છે. એક દિવસ એવો આવશે કે આપણે જ ઝોળી ઉપાડીને ભાગવું પડશે. તેથી મેં નક્કી કરી લીધું કે હું નેતાઓના ભરોસે નહીં રહું.' લોકો બોલ્યા- મસ્જિદ પાસે હંમેશા બારાત ઘર જ જોયું છે મસ્જિદ પાસે જ અમને મુદસ્સિર ઉસ્માન મળ્યા. ઉસ્માન આમ આદમી પાર્ટી સાથે જોડાયેલા છે. તેઓ જણાવે છે, ‘15 દિવસ પહેલા નોટિસ આવી હતી. તેને હાઈકોર્ટમાં પડકારવામાં આવી હતી. હું 42 વર્ષનો છું. અમે આ જગ્યાએ ક્રિકેટ રમતા હતા.’ વિસ્તારની પીસ કમિટીના મેમ્બર શહેઝાદ ખાન જણાવે છે કે બારાત ઘરમાં 25 ડિસેમ્બરે જ નોટિસ લગાવી દેવામાં આવી હતી કે અહીં કોઈ કાર્યક્રમ થશે નહીં. તમે વ્યવસ્થા કરી લો. નરેશ રોબિન્સન પણ પીસ કમિટીના મેમ્બર છે. તેઓ જણાવે છે, ‘5 જાન્યુઆરીએ DCP ઓફિસમાં બેઠક બોલાવવામાં આવી હતી. જેમાં અંદાજે 250 લોકો હતા. DCP એ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે કોર્ટના આદેશ પર મસ્જિદની આસપાસની જમીનો પર કાર્યવાહી થશે. મીટિંગમાં મસ્જિદ કમિટીના લોકો પણ હતા. તેમણે ત્યારે કાર્યવાહી પર કોઈ વાંધો ઉઠાવ્યો નહોતો.’ પથ્થરમારો કરનાર 11 આરોપી ઝડપાયા, જેમાં એક સગીર પોલીસ સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, એક સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો કે મસ્જિદને તોડી પાડવામાં આવી રહી છે. ત્યારબાદ લોકો એકઠા થઈ ગયા અને પોલીસ તેમજ MCD સ્ટાફ પર પથ્થરો અને કાચની બોટલો ફેંકવાનું શરૂ કરી દીધું. આનાથી 5 પોલીસકર્મીઓ ઘાયલ થયા. તપાસ કરવામાં આવી રહી છે કે શું હિંસા પાછળ અભિયાન રોકવાનું કાવતરું છે. પોલીસ અને MCD સ્ટાફ પર પથ્થરમારાના આરોપમાં પોલીસે 11 લોકોની ધરપકડ કરી છે. 7 જાન્યુઆરીએ 25 વર્ષના મોહમ્મદ અરીબ, 23 વર્ષના મોહમ્મદ કૈફ, 25 વર્ષના મોહમ્મદ કાશિફ અને 30 વર્ષના મોહમ્મદ હામિદની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. 17 વર્ષના એક છોકરાને પણ કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યો છે. આ તમામ ચાંદની મહેલ વિસ્તારના રહેવાસી છે. બીજા દિવસે 8 જાન્યુઆરીએ ધરપકડ કરાયેલા આરોપીઓના નામ અફાન, આદિલ, શાહનવાઝ, હમઝા, અતહર અને ઉબેદ છે. આ તમામ તુર્કમાન ગેટ વિસ્તારના છે. હિંસામાં સામેલ બાકીના લોકોની ઓળખ માટે CCTV ફૂટેજ અને સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ વીડિયોની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. પોલીસ સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, વિવાદ પેદા કરનારા વીડિયોમાંથી એક વીડિયો કથિત રીતે ખાલિદ મલિક નામના વ્યક્તિએ રેકોર્ડ કર્યો હતો. વીડિયોમાં લોકોને ઘરોની બહાર નીકળવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું. એવી અફવાઓ ફેલાવવામાં આવી કે મસ્જિદ તોડી પાડવા માટે બુલડોઝર તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે, જેના કારણે વિસ્તારમાં તણાવ ફેલાઈ ગયો. આરોપીની બહેન બોલી- ભાઈ દુકાનેથી પરત ફરી રહ્યો હતો, પોલીસે પકડી લીધો ધરપકડ કરાયેલા મોહમ્મદ અરીબની બહેન તેના પર લાગેલા આરોપને ખોટા ગણાવે છે. બહેન સામે આવવા માંગતી નથી, તેથી અમે તેમની ઓળખ જાહેર નથી કરી રહ્યા. તેઓ કહે છે, ‘અરીબ LED લાઈટ્સનું કામ કરે છે. મોટા ભાઈનું કેફે છે. કેફે રાત સુધી ચાલે છે. રાત્રે અંદાજે દોઢ વાગ્યે બંને આવી રહ્યા હતા. તેમને ખબર પડી કે મસ્જિદ પાસે માહોલ ખરાબ છે. બંને પોતાના મિત્રને ત્યાં રોકાઈ ગયા. રાત્રે ત્રણ વાગ્યે ઘર માટે નીકળ્યા તો પોલીસવાળાઓએ અરીબને પકડી લીધો.’ અરીબની બહેન પોલીસ પર સવાલ ઉઠાવે છે કે અરીબ આ વિસ્તારમાં હતો જ નહીં. ન તો પોલીસ પાસે કોઈ પુરાવો છે, તો તમે તેને કેવી રીતે ધરપકડ કરી શકો. જો તમે ધરપકડ કરો છો, તો તમારી જવાબદારી બને છે કે ઘરના લોકોને જાણ કરો. અમે બીજા દિવસે પણ તેને દરેક જગ્યાએ શોધતા રહ્યા. કોઈ પોલીસ સ્ટેશનમાં પોલીસે જણાવ્યું નહીં કે તેને પકડવામાં આવ્યો છે. તે તે સમયે ચાંદની મહેલ પોલીસ સ્ટેશનમાં હતો. અમે ત્યાં પણ ગયા હતા. આખરે રાત્રે અમને તેના વિશે જાણવા મળ્યું.’ ડેપ્યુટી કમિશનર બોલ્યા- મસ્જિદની જમીન સુરક્ષિત સિટી એસ.પી. ઝોનના ડેપ્યુટી કમિશનર વિવેક અગ્રવાલે જણાવ્યું, ‘આ મામલો લાંબા સમયથી હાઈકોર્ટમાં હતો. અદાલતના આદેશ બાદ જ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. આ અંદાજે 36,400 સ્ક્વેર ફૂટ એરિયા હતો. તેની ચારે બાજુ બે માળની દીવાલ હતી, જેની ઉપર એક માળનું સ્ટ્રક્ચર બનેલું હતું. મસ્જિદની જમીન સુરક્ષિત છે.’ ‘અમને પૂરતો પોલીસ બંદોબસ્ત આપવામાં આવ્યો હતો. આખી રાત સિનિયર પોલીસ અધિકારીઓ હાજર રહ્યા હતા. રાત્રે પથ્થરમારાની એક ઘટના બની હતી, પરંતુ પોલીસ પૂરેપૂરી તૈયાર હતી. અમે 32 જેસીબી (JCB) નો ઉપયોગ કર્યો. અમારી ટીમના કોઈ પણ સભ્યને નુકસાન પહોંચ્યું નથી. આખા એરિયાને 9 ઝોનમાં વહેંચવામાં આવ્યો હતો. દરેકનું મોનિટરિંગ એડિશનલ ડીસીપી (DCP) રેન્કના અધિકારી કરી રહ્યા હતા.’ સેન્ટ્રલ ડિસ્ટ્રિક્ટના DCP નિધિન વાલ્સને જણાવ્યું કે કાર્યવાહી રાત્રે અંદાજે 1 વાગ્યે શરૂ થઈ હતી. આ દરમિયાન પોલીસ પર પથ્થર ફેંકવામાં આવ્યા હતા. CCTV અને બોડી કેમેરા ફૂટેજ મળ્યા બાદ અમે દોષિતોની ઓળખ કરી કાર્યવાહી કરીશું.