પાકિસ્તાની છોકરી સાથે છુપાઈને લગ્ન કર્યા:મિત્રએ ઈર્ષ્યામાં ચાકુ માર્યું, માતાએ પૂછ્યું હતું- શું રત્ના મુસ્લિમ બનશે? નસીરુદ્દીન શાહની 'ફિલ્મી' કહાની

વર્ષ 1960ના દાયકાની વાત છે. એક પાતળો-દુબળો છોકરો હતો, જેને એક્ટર બનવા માટે મુંબઈ જવું હતું. એક દિવસ તેના એક મિત્રની ગર્લફ્રેન્ડનો પત્ર આવ્યો કે મુંબઈ આવી જા, મારા પપ્પા ફિલ્મોમાં કેરેક્ટર આર્ટિસ્ટ છે, તે તારી મદદ કરશે. ત્યારબાદ તે મુંબઈ જવા નીકળ્યો. જોકે, જે છોકરીના ભરોસે તે મુંબઈ પહોંચ્યો હતો, તે પોતે ખૂબ જ સાધારણ જીવન જીવી રહી હતી. ત્યારબાદ તેણે થોડા દિવસ સંબંધીના ઘરે વિતાવ્યા, પછી ત્યાંથી પણ જવું પડ્યું. જ્યારે ખિસ્સા ખાલી થયા ત્યારે તેમણે ઝરીની ફેક્ટરીના હોલમાં રાતો વિતાવી. જ્યાં તે ત્રીસ-ચાલીસ લોકો સાથે ફ્લોર પર સૂતા હતા. ઘણી વાર તેમણે લોકલ ટ્રેનમાં ટિકિટ વગર મુસાફરી કરી. પાછળથી આ જ છોકરો આગળ જતાં ભારતીય સિનેમાના સૌથી શાનદાર એક્ટરઓમાંનો એક બન્યા. સ્પર્શ, માસૂમ, સરફરોશ, એ વેડનેસડે અને ઇશ્કિયા જેવી ઘણી ફિલ્મોમાં તેના દમદાર અભિનયથી તેમણે દર્શકોના દિલ જીત્યા. હા, અમે વાત કરી રહ્યા છીએ નસીરુદ્દીન શાહની. આજે તેમના 76મા જન્મદિવસ પર, ચાલો તેમની જિંદગી સાથે જોડાયેલા કેટલાક આવા અનસુણ્યા કિસ્સાઓ જાણીએ. 16 વર્ષની ઉંમરે ઘર છોડીને મુંબઈ ચાલ્યા ગયા હતા નસીરુદ્દીન શાહ પોતાની આત્મકથા 'એન્ડ ધેન વન ડે' માં લખે છે કે દસમા ધોરણની પરીક્ષા પાસ કર્યા પછી તેમને એવું લાગ્યું જાણે જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો પાછળ છૂટી ગયો હોય. તેમના પિતા ઇચ્છતા હતા કે તેઓ ડોક્ટર બને, ઓફિસર બને અથવા ફોજમાં જાય. નેશનલ ડિફેન્સ એકેડમીનું ફોર્મ પણ ભરાવી દેવામાં આવ્યું. પરંતુ નસીરુદ્દીન શાહના દિલમાં એક જ સપનું હતું - એક્ટર બનવાનું અને તે સપનું મુંબઈ જઈને જ પૂરું થઈ શકતું હતું. કોલેજમાં દાખલો તો થઈ ગયો, પરંતુ ક્લાસ કરતાં વધુ સમય તેઓ સિનેમાઘરોમાં વિતાવતા હતા. ફીના પૈસા પણ ફિલ્મો પર ખર્ચ થવા લાગ્યા. આ દરમિયાન તેમણે મુંબઈમાં રહેતી પોતાના એક મિત્રની ગર્લફ્રેન્ડને પત્ર લખ્યો, જેના પિતા ફિલ્મોમાં કેરેક્ટર આર્ટિસ્ટ હતા. તેનો જવાબ આવ્યો, ‘મુંબઈ આવી જા, પપ્પા તારી મદદ કરશે.’ બસ, આટલું સાંભળતા જ નસીરુદ્દીને ફીના પૈસામાંથી ટ્રેનની ટિકિટ ખરીદી લીધી, ઘડિયાળ અને સાયકલ વેચવાની યોજના બનાવી અને ખિસ્સામાં લગભગ પાંચસો રૂપિયા લઈને મુંબઈ માટે નીકળી પડ્યા. જોકે, જે છોકરીના પરિવારના ભરોસે તેઓ મુંબઈ આવ્યા હતા, તે જ ખૂબ જ સાધારણ જીવન જીવી રહી હતી. ત્યારબાદ થોડા દિવસ તેઓ સંબંધીના ઘરે રહ્યા, પરંતુ જ્યારે બધાને સમજાઈ ગયું કે આ છોકરો પાછો જવાનો નથી, ત્યારે તેઓ ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા અને એક ઝરી ભરતકામની ફેક્ટરીના મોટા હોલમાં રહેવા લાગ્યા. રાત્રે ત્યાં જ ત્રીસ-ચાલીસ લોકો ફ્લોર પર સૂતા હતા. આ દરમિયાન તેમણે વેઈટર બનવાનો પ્રયાસ કર્યો અને તાજ હોટલમાં બેલબોયની નોકરી માટે અરજી કરી, પરંતુ દરેક જગ્યાએ નિરાશા જ હાથ લાગી. પછી એક દિવસ એક દલાલ તેમને ફિલ્મોમાં એક્સ્ટ્રા કલાકારનું કામ અપાવવા લઈ ગયો. મહેનતાણું માત્ર સાડા સાત રૂપિયા હતું. ફિલ્મ હતી અમન, જેમાં રાજેન્દ્ર કુમાર મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી રહ્યા હતા. અંતિમ યાત્રાવાળા સીનમાં નસીરુદ્દીન પણ ભીડનો ભાગ બન્યા. કેમેરા સામે ઊભા રહીને તેમને લાગ્યું કે જાણે તેમનું સપનું પૂરું થઈ ગયું હોય. ત્યાં જ, ફિલ્મ આવ્યા પછી તે હસતા હસતા કહેતા હતા, “મિત્રો, ફિલ્મમાં બીજા પણ સીન હતા, પરંતુ તે એટલા માટે કાપી નાખવામાં આવ્યા કારણ કે મારી એક્ટિંગ ખૂબ સારી હતી.” દિલીપ કુમારે ફિલ્મોથી દૂર રહેવાની સલાહ આપી ઘરેથી કહ્યા વગર મુંબઈ આવેલા નસીરુદ્દીન શાહ એક દિવસ પામપોશ રેસ્ટોરન્ટની બહાર ફૂટપાથ પર બેઠા હતા. ત્યારે જ એક લાંબી, ચમકતી ગ્રે રંગની લિમોઝીન તેમની સામે આવીને ઊભી રહી. પાછળનો દરવાજો ખુલ્યો અને ઊંચી એડીના સેન્ડલ પહેરેલી એક મહિલા નીચે ઉતરી. તેમણે પૂછ્યું, 'શું તારું નામ નસીર છે?' શાહે આશ્ચર્યમાં માથું હલાવ્યું. મહિલાએ સમય બગાડ્યા વિના તેમને કારની આગળની સીટ પર બેસવાનો ઇશારો કર્યો. થોડી વાર પછી તેમણે તે મહિલાને ઓળખી લીધી. તેઓ સઈદા ખાન હતા, દિલીપ કુમારની સૌથી નાની બહેન. ત્યારે નસીરુદ્દીન શાહને સમજાયું કે આખરે તેમને કેવી રીતે શોધી કાઢવામાં આવ્યા. તેમના પિતા અજમેરની તે સૂફી દરગાહના પ્રશાસક રહી ચૂક્યા હતા, જ્યાં દિલીપ કુમારની બીજી બહેન સકીના અવારનવાર આવતી હતી. બે મહિના સુધી તેમનો કોઈ પત્તો ન મળ્યા પછી આખરે પિતાએ તેમની સાથે સંપર્ક કર્યો અને એક જૂના પરિચયના સહારે દિલીપ કુમારનું કુટુંબ શાહ સુધી પહોંચ્યું હતું. કાર દિલીપ કુમારના બંગલામાં દાખલ થઈ. ઉપર લઈ જઈને તેમની મુલાકાત સકીના સાથે કરાવાઈ. અજમેરમાં તેઓ તેમને પહેલાં મળી ચૂક્યા હતા, પરંતુ આ વખતે સકીના ખૂબ નારાજ હતી. તેમની સામે તેઓ રડી પડ્યા અને માફી માંગવા લાગ્યા. આખરે તેમણે ઘરે પાછા ફરવાની હા પાડી દીધી. બંગલાના બેઝમેન્ટમાં તેમને રહેવાની જગ્યા આપવામાં આવી. રૂમ સાદો હતો, પરંતુ ખાવા-પીવા અને નહાવાની સંપૂર્ણ વ્યવસ્થા હતી. એક દિવસ તેમની મુલાકાત ખુદ દિલીપ કુમાર સાથે પણ થઈ. શાહ તેમની પાસેથી કામ માંગવા માંગતા હતા, પરંતુ હિંમત ભેગી કરી શકે, તે પહેલા જ દિલીપ કુમારે તેમને સમજાવ્યું કે સારા પરિવારોના છોકરાઓએ ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં ન આવવું જોઈએ. થોડા દિવસો પછી દિલીપ કુમારના પરિવારે શાહને મેરઠ મોકલી દીધા. બંનેની મિત્રતા ખૂબ જ ઝડપથી ગાઢ સંબંધમાં બદલાઈ ગઈ. ધીમે ધીમે નસીરુદ્દીને પોતાની યુનિવર્સિટીના હોસ્ટેલ કરતાં વધુ સમય પરવીન અને તેમની માતાના ઘરે વિતાવવાનું શરૂ કર્યું. આ એવો સમય હતો, જ્યારે ભારત-પાકિસ્તાનના સંબંધો તણાવપૂર્ણ હતા. પરવીનનો સ્ટુડન્ટ વિઝા પૂરો થવાનો હતો. જો તે ભારત છોડત, તો કદાચ ફરી પાછી ફરી ન શકત. ભારતીય નાગરિકતા મેળવવાનો સૌથી સરળ રસ્તો લગ્ન હતો. જેના પછી 1 નવેમ્બર 1969ના રોજ બંનેએ ગુપ્ત રીતે લગ્ન કરી લીધા. આ નિકાહમાં સાક્ષી ફક્ત બે મહિલાઓ હતી - પરવીનની માતા અને તેમના એક પ્રોફેસર મિત્રની પત્ની. નસીરુદ્દીનના પરિવારનો કોઈ સભ્ય હાજર નહોતો, પરંતુ અલીગઢ જેવા શહેરમાં કોઈ રહસ્ય લાંબા સમય સુધી છુપાઈ શકતું નથી. થોડા જ દિવસોમાં આ સમાચાર આખી યુનિવર્સિટીમાં ફેલાઈ ગયા. પછી આ વાત મેરઠ અને સરધના સુધી પહોંચી ગઈ, જ્યાં નસીરુદ્દીનનો પરિવાર રહેતો હતો. તેમના પિતાને જ્યારે દીકરાના લગ્નની ખબર પડી, ત્યારે તેમને ઊંડો આઘાત લાગ્યો. તેમણે દીકરાને પત્ર લખીને ભોળો અને મૂર્ખ પણ કહી દીધો. માતાએ દર્દભર્યા શબ્દોમાં પૂછ્યું, 'જો તું અમને કહી દેત, તો શું અમે ના પાડી દેત?' દીકરીના જન્મ પર ખુશ થવાને બદલે નિરાશ થયા હતા 1969નું વર્ષ હતું. નસીરુદ્દીન શાહે હમણાં જ નેશનલ સ્કૂલ ઑફ ડ્રામા (NSD)માં પ્રવેશ લીધો હતો. ત્યારે એક સવારે હોસ્ટેલમાં તેમને એક તાર મળ્યો, 'પરવીનને પ્રસવ પીડા શરૂ થઈ ગઈ છે.' તેમણે મોડું કર્યા વિના દિલ્હીથી અલીગઢ જતી પહેલી બસ પકડી લીધી. લગભગ બપોરના સમયે હોસ્પિટલ પહોંચ્યા તો બહાર પરવીનની માતા ઊભાં હતાં. તેમણે હસતાં હસતાં કહ્યું, 'સવારે છ વાગ્યે દીકરીનો જન્મ થયો છે.' નસીરુદ્દીન શાહે પોતાની આત્મકથામાં સ્વીકાર્યું છે કે તે ક્ષણે તેઓ ખુશ ન થયા. તેમને દીકરાની અપેક્ષા હતી. તેમણે મનોમન એક દીકરાની કલ્પના કરી રાખી હતી, જેને તેઓ ક્રિકેટ રમતા શીખવશે, બંદૂક ચલાવતા શીખવશે અને પોતાના જેવો બનાવશે. દીકરીના સમાચાર સાંભળતા જ તેઓ ખૂબ નિરાશ થઈ ગયા. તેમને ડર હતો કે મિત્રો તેમની મજાક ઉડાવશે. બીજી તરફ, દીકરીના જન્મના થોડા સમય પછી જ નસીરુદ્દીન શાહ અને પરવીન મુરાદના સંબંધોમાં તિરાડ પડી ગઈ. પરિસ્થિતિ એવી બની કે બંનેએ અલગ થવાનો નિર્ણય કરી લીધો. અલગ થયા પછી પરવીન દીકરી હીબાને લઈને પહેલા લંડન અને પછી ઈરાન જતી રહી. પછીથી હીબા શાહ જ્યારે લગભગ 12 વર્ષની થઈ, ત્યારે પોતાના પિતા પાસે પાછી ફરી. પિતાની કબર સામે દિલની વાતો કહી હતી નસીરુદ્દીન શાહને જ્યારે આ સમાચાર મળ્યા કે તેમના પિતાનું નિધન થઈ ગયું છે અને તેમને આજે મેરઠના સરધનામાં દફનાવવામાં આવશે. તે સમયે તેમની પાસે દિલ્હી જવા સુધીના પૈસા નહોતા. તેમણે રત્ના પાઠક પાસેથી 500 રૂપિયા ઉધાર લીધા અને એરપોર્ટ પહોંચ્યા, પરંતુ બધી ફ્લાઇટ્સ ભરેલી હતી. તેમને સલાહ આપવામાં આવી હતી કે પિતાના નિધનનો તાર બતાવવા પર ઇમરજન્સી સીટ મળી શકે છે, પરંતુ કાઉન્ટર પર કર્મચારીના રુડ વર્તનને કારણે તેમણે કોઈની મદદ માંગી નહીં અને પાછા ફર્યા. આ રીતે તેઓ તેમના પિતાની અંતિમ વિદાયમાં સામેલ થઈ શક્યા નહીં. પછી જ્યારે નસીરુદ્દીન શાહ સરધના પહોંચ્યા, ત્યારે પિતાની કબર પર બેસીને તેમણે પોતાના દિલની બધી વાતો કહી, જે તેઓ તેમના જીવતા હતા ત્યારે ક્યારેય કહી શક્યા ન હતા. તેમણે જણાવ્યું કે તેમણે એક નવી ફિલ્મ કરી છે, જેમાં એક હિંદુ પૂજારીનો કિરદાર નિભાવ્યો છે. હવે 1857ના એક બળવાખોરની ભૂમિકા ભજવવાના છે. તેમણે એ પણ કહ્યું કે તેમને રત્ના સાથે પ્રેમ થઈ ગયો છે અને હવે તેમની કમાણી પણ પહેલા કરતા સારી છે. નસીરુદ્દીન શાહને લાગ્યું કે જાણે પિતા તેમનો દરેક શબ્દ સાંભળી રહ્યા હોય. માતાએ પૂછ્યું હતું- શું રત્ના ધર્મ બદલશે? નસીરુદ્દીન શાહ અને રત્ના પાઠકના લગ્ન 1 એપ્રિલ 1982 ના રોજ રત્નાની માતાના ઘરે એક સાદા રજિસ્ટર્ડ લગ્ન તરીકે થયા હતા. બંનેની મુલાકાત 1975 માં 'સંભોગ સે સંન્યાસ તક' નામના નાટકના રિહર્સલ દરમિયાન થઈ હતી. જ્યારે નસીરુદ્દીન શાહ અને રત્ના પાઠકે લગ્ન કરવાનો નિર્ણય કર્યો, ત્યારે નસીરુદ્દીને એક દિવસ હિંમત કરીને પોતાની માતાને કહ્યું કે હવે તેઓ રત્ના સાથે લગ્ન કરવા માંગે છે. માતાએ તેમની આખી વાત સાંભળી. પછી ખૂબ જ શાંત સ્વરમાં ફક્ત એક પ્રશ્ન પૂછ્યો, 'શું તું રત્નાને ઇસ્લામ કબૂલ કરવા માટે કહીશ?' જેના પર નસીરુદ્દીને કોઈપણ ખચકાટ વિના જવાબ આપ્યો, 'ના... હું તેમને ક્યારેય એવું નહીં કહું.' તેમણે સ્પષ્ટ કરી દીધું કે જો લગ્ન થશે, તો રત્ના પોતાની ઓળખ અને પોતાના ધર્મ સાથે જ આ સંબંધમાં આવશે. તેઓ તેમના પર કોઈ પણ પ્રકારનું દબાણ નહીં કરે. આ પછી તેમની માતા પોતે રત્નાના ઘરે પહોંચ્યા. તેમણે રત્નાની માતા અને જાણીતા એક્ટ્રેસ દીના પાઠક પાસે તેમની દીકરીનો હાથ માંગ્યો. મિત્ર જસપાલે પાછળથી ચાકુ માર્યું નસીરુદ્દીન શાહે પોતાની આત્મકથામાં જણાવ્યું હતું કે, વર્ષ 1977માં ફિલ્મ ભૂમિકાના શૂટિંગ દરમિયાન તેમના મિત્ર રાજેન્દ્ર જસપાલે તેમના પર ચાકુથી હુમલો કર્યો હતો. કહેવાય છે કે જસપાલે શાહ પર તેમની સફળતા અને કારકિર્દીમાં મળી રહેલી સફળતાથી ઈર્ષ્યાના કારણે હુમલો કર્યો હતો. તે સમયે નસીરુદ્દીન શાહ અને ઓમ પુરી એક રેસ્ટોરન્ટમાં જમી રહ્યા હતા. ત્યારે જસપાલ ત્યાં પહોંચ્યો અને થોડીવાર પછી પાછળથી નસીરુદ્દીન શાહની પીઠ પર ચાકુ વડે હુમલો કર્યો. ઓમ પુરીએ તરત જ બહાદુરી બતાવતા જસપાલને ફરીથી હુમલો કરતા રોક્યો. આ પછી રેસ્ટોરન્ટમાં અફરાતફરી મચી ગઈ અને પોલીસે જસપાલની ધરપકડ કરી લીધી. શાહને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. લગભગ બે દિવસ જેલમાં રહ્યા પછી જસપાલને જામીન મળી ગયા હતા. પછી એક દિવસ જસપાલ અચાનક શાહના ઘરે પહોંચ્યો, પરંતુ તેણે ન તો માફી માંગી કે ન તો હુમલા પર અફસોસ વ્યક્ત કર્યો. પછી બંને કોર્ટ પહોંચ્યા, જ્યાં શાહે તેની વિરુદ્ધ કેસ આગળ વધાર્યો નહીં. આ પછી કોર્ટે કેસ બંધ કરી દીધો. શાહરુખ ખાનને બોરિંગ એક્ટર અને અનુપમ ખેરને જોકર કહ્યા હતા નસીરુદ્દીન શાહ બોલિવૂડના એવા ગણ્યા-ગાંઠ્યા કલાકારોમાંથી એક છે, જેઓ પોતાના બેબાક અને બોલ્ડ નિવેદનો માટે જાણીતા છે. તેમણે સમયાંતરે ઘણા એક્ટરઓની ટીકા કરી છે. તેમણે શાહરૂખ ખાનને બોરિંગ એક્ટર તો રાજેશ ખન્નાને સીમિત અને નબળા એક્ટર ગણાવ્યા હતા. ઉપરાંત, શાહે અનુપમ ખેરને જોકર પણ કહ્યા હતા, જેનો અનુપમ ખેરે પલટવાર કરતા જવાબ આપ્યો હતો. ખરેખર, શાહે એક ઇન્ટરવ્યૂમાં ખેર વિશે કહ્યું હતું, અનુપમ ખેર જેવા વ્યક્તિઓ ખૂબ જ સ્પષ્ટવક્તા રહ્યા છે. મને નથી લાગતું કે તેમને ગંભીરતાથી લેવાની જરૂર છે. તે એક જોકર છે. NSD અને FTII માં તેમના ઘણા સમકાલીન તેમના ખુશામતખોર સ્વભાવની પુષ્ટિ કરી શકે છે. આ તેમના સ્વભાવમાં છે. તેઓ આનાથી પોતાને અલગ કરી શકતા નથી. આના જવાબમાં અનુપમ ખેરે કહ્યું હતું, હું તમને અને તમારી વાતોને જરા પણ ગંભીરતાથી લેતો નથી. જોકે મેં ક્યારેય તમારી બુરાઈ કરી નથી અને ન તો તમને સારું-ખરાબ કહ્યું છે, પરંતુ હવે ચોક્કસ કહેવા માંગીશ કે તમે તમારી આખી જિંદગી, આટલી સફળતા મળવા છતાં, હતાશામાં વિતાવી છે. જો તમે દિલીપ કુમાર સાહેબ, અમિતાભ બચ્ચન સાહેબ, રાજેશ ખન્ના સાહેબ, શાહરૂખ ખાન અને વિરાટ કોહલી જેવા લોકોની પણ ટીકા કરી શકો છો, તો મને પૂરો વિશ્વાસ છે કે હું પણ એક ઉત્તમ કંપનીમાં છું. આમાંથી કોઈએ પણ તમારી વાતોને ગંભીરતાથી લીધી નથી, કારણ કે આપણે બધા જાણીએ છીએ કે આ તમે નહીં, પરંતુ વર્ષોથી તમે જે પદાર્થોનું સેવન કરતા રહ્યા છો, તેની અસર છે. કદાચ આ જ કારણથી તમને સાચા અને ખોટા વચ્ચેનો ફરક સમજાતો નથી. તાજેતરમાં, અનુપમ ખેર અયોધ્યા રામ મંદિરમાં દાન સંબંધિત એક નિવેદનને કારણે ટ્રોલ થઈ રહ્યા હતા. આ દરમિયાન, નસીરુદ્દીન શાહનું નિવેદન અને તેના જવાબમાં અનુપમ ખેરની પ્રતિક્રિયાવાળા બંને જૂના વીડિયો ફરીથી વાઈરલ થયા. આ પછી, અનુપમ ખેરે જણાવ્યું કે થોડા મહિના પહેલા બંનેએ એકબીજાના મનમોટાવ ભૂલીને એકબીજાને ગળે લગાવ્યા હતા.