ટ્રમ્પ પાસે યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાનો કોઈ પ્લાન નથી:ઈરાનની તાકાતનો ખોટો અંદાજ લગાવ્યો, ઓઈલ સપ્લાય ઠપ થશે એવું વિચાર્યું નહોતું

18 ફેબ્રુઆરીના રોજ જ્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ એ નક્કી કરી રહ્યા હતા કે ઈરાન પર હુમલો કરવો કે નહીં, ત્યારે ઊર્જા મંત્રી ક્રિસ રાઈટે એક ઇન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે તેમને એ ચિંતા નહોતી કે જો યુદ્ધ થશે તો મિડલ ઈસ્ટમાંથી ઓઈલના પુરવઠા પર અસર પડશે કે ઓઈલના બજારમાં મોટી ગડબડ થશે. રાઈટે કહ્યું હતું કે ગયા વર્ષે જૂનમાં જ્યારે ઈઝરાયલ અને અમેરિકાએ ઈરાન પર હુમલા કર્યા હતા, ત્યારે પણ ઓઈલ બજાર પર વધારે અસર પડી નહોતી. તેમના મતે તે સમયે ઓઈલની કિંમત થોડી વધી હતી, પરંતુ જલ્દી જ ફરી નીચે આવી ગઈ હતી. ટ્રમ્પના અન્ય સલાહકારો પણ અંગત રીતે આવા જ મત ધરાવતા હતા. તેમનું માનવું હતું કે ચેતવણીઓ અતિશયોક્તિપૂર્ણ રીતે આપવામાં આવી રહી છે અને ઈરાન કદાચ જ આ વખતે ઓઈલ લઈ જનારા દરિયાઈ માર્ગોને બંધ કરશે, જેમાંથી દુનિયાનો લગભગ 20 ટકા ઓઈલ પુરવઠો પસાર થાય છે. પરંતુ તાજેતરના દિવસોમાં આ આકલન ખોટું સાબિત થતું દેખાયું. ઈરાને ધમકી આપી કે તે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા ઓઈલના ટેન્કરો પર હુમલો કરી શકે છે. આ એ જ મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ છે જેમાંથી પસાર થઈને ફારસની ખાડીમાંથી નીકળતા તમામ જહાજો પસાર થાય છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં જહાજોની અવરજવર અટકી ઈરાનની આ ધમકીઓ બાદ ખાડી ક્ષેત્રમાં વ્યાવસાયિક જહાજોની અવરજવર લગભગ અટકી ગઈ છે. આ કારણે ઓઈલની કિંમતો એક સમયે 110 ડોલર પ્રતિ બેરલને સ્પર્શી ગઈ હતી. ટ્રમ્પ પ્રશાસન હવે આર્થિક સંકટને કાબૂમાં કરવાના રસ્તાઓ શોધવામાં લાગી ગયું છે. આ સંકટને કારણે અમેરિકામાં પેટ્રોલની કિંમતો પણ વધી ગઈ છે. આ ઘટના એ પણ દર્શાવે છે કે ટ્રમ્પ અને તેમના સલાહકારોએ ખોટો અંદાજ લગાવ્યો હતો કે ઈરાન આ યુદ્ધ પર કેવી પ્રતિક્રિયા આપશે. ઈરાન આ સંઘર્ષને પોતાના અસ્તિત્વ સાથે જોડાયેલો ખતરો માની રહ્યું છે. ઈરાનનો જવાબ વધુ આક્રમક ગયા વર્ષે જૂનમાં થયેલા 12 દિવસના યુદ્ધની સરખામણીમાં આ વખતે ઈરાને ક્યાંય વધુ આક્રમક પ્રતિક્રિયા આપી છે. તેણે અમેરિકાના સૈન્ય ઠેકાણાઓ, મિડલ ઈસ્ટના ઘણા આરબ દેશોના શહેરો અને ઈઝરાયેલના વસ્તીવાળા વિસ્તારો પર મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલા કર્યા છે. આ હુમલાઓને કારણે અમેરિકી અધિકારીઓને ઘણા પ્લાન તરત બદલવા પડ્યા. કેટલીક જગ્યાએ દૂતાવાસો ખાલી કરાવવા પડ્યા અને પેટ્રોલની વધતી કિંમતોને નિયંત્રિત કરવા માટે નવી નીતિ પર કામ કરવું પડ્યું. ટ્રમ્પ પાસે યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાની કોઈ યોજના નથી ત્યારબાદ મંગળવારે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રના અધિકારીઓએ સાંસદોને બંધ રૂમમાં માહિતી આપી. ત્યારબાદ કનેક્ટિકટના ડેમોક્રેટિક સેનેટર ક્રિસ્ટોફર મર્ફીએ સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું કે વહીવટીતંત્ર પાસે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ફરીથી સુરક્ષિત રીતે ખોલવાની કોઈ યોજના નથી. વહીવટીતંત્રની અંદર પણ કેટલાક અધિકારીઓ એ વાતથી નિરાશ છે કે યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાની કોઈ યોજના દેખાઈ રહી નથી. જોકે, તેઓ આ વાત સીધી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પને કહેવાનું ટાળી રહ્યા છે, કારણ કે ટ્રમ્પ વારંવાર કહી રહ્યા છે કે સૈન્ય અભિયાન સંપૂર્ણપણે સફળ રહ્યું છે. ઈરાનને લઈને ટ્રમ્પ અને સંરક્ષણ મંત્રીની વિચારસરણી અલગ ટ્રમ્પ ઘણીવાર ખૂબ મોટા લક્ષ્યોની વાત કરે છે. જેમ કે તેઓ ઈચ્છે છે કે ઈરાનમાં એવો નેતા આવે જે અમેરિકાની વાત માને. પરંતુ વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો અને સંરક્ષણ મંત્રી પીટ હેગસેથ આવી વાત કરતા નથી. પીટ હેગસેથે મંગળવારે એમ પણ કહ્યું હતું કે અમેરિકા, ઇરાકમાં હાથ બાળી ચૂક્યું છે. તેવું તે ઇરાનમાં નહીં કરે. તેમનું કહેવું છે કે ઇરાનની મિસાઇલ તાકાત અને સૈન્ય ક્ષમતાને નબળી પાડવી એ જ અસલ હેતુ છે. જો આ થઈ જાય તો યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાનો રસ્તો નીકળી શકે છે. હેગસેથે સ્વીકાર્યું કે ઇરાને તેના પડોશી દેશો પર જે રીતે જોરદાર જવાબી હુમલા કર્યા, તેની તીવ્રતાનો અંદાજ પેન્ટાગોનને સંપૂર્ણપણે નહોતો. જોકે તેમણે કહ્યું કે ઇરાનની આ કાર્યવાહીઓ આખરે તેની જ વિરુદ્ધ જઈ શકે છે. તેમણે કહ્યું કે એ કહેવું મુશ્કેલ છે કે ઇરાન પાસેથી બિલકુલ આવા જ જવાબની અપેક્ષા હતી, પરંતુ આવું થઈ શકે છે, તેની સંભાવના હતી. તેમના મતે ઇરાનના આ હુમલા દર્શાવે છે કે ત્યાંની સરકાર દબાણમાં છે. ઓઈલના સપ્લાય પર પડેલી અસરથી ટ્રમ્પ નારાજ આ દરમિયાન ટ્રમ્પે એમ પણ કહ્યું કે ઓઈલના સપ્લાય પર યુદ્ધની અસરથી તેઓ નારાજ છે. તેમણે ફોક્સ ન્યૂઝને કહ્યું કે ઓઈલ ટેન્કરોના ક્રૂ મેમ્બર્સને ‘થોડી હિંમત બતાવવી જોઈએ’ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા રહેવું જોઈએ. કેટલાક સૈન્ય સલાહકારોએ યુદ્ધ પહેલા ચેતવણી આપી હતી કે ઈરાન ખૂબ આક્રમક જવાબ આપી શકે છે અને અમેરિકા-ઈઝરાયેલના હુમલાને પોતાના અસ્તિત્વ માટે ખતરો માની શકે છે. પરંતુ કેટલાક અન્ય સલાહકારોને વિશ્વાસ હતો કે જો ઈરાનના ટોચના નેતાઓને મારી નાખવામાં આવે તો તેમની જગ્યાએ આવનારા નેતાઓ વધુ વ્યવહારુ હશે અને યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાનો પ્રયાસ કરશે. જ્યારે ટ્રમ્પને કહેવામાં આવ્યું કે યુદ્ધના કારણે ઓઈલની કિંમતો વધી શકે છે, તો તેમણે આ સંભાવનાનો સ્વીકાર તો કર્યો, પરંતુ તેને અસ્થાયી સમસ્યા ગણાવીને વધુ મહત્વ આપ્યું નહીં. તેમણે ઊર્જા મંત્રી ક્રિસ રાઈટ અને નાણાં મંત્રી સ્કોટ બેસેન્ટને સંભવિત ભાવ વધારાનો સામનો કરવા માટેના વિકલ્પો તૈયાર કરવા કહ્યું. જોકે રાષ્ટ્રપતિએ આ વિકલ્પો વિશે જાહેરમાં ત્યાં સુધી કંઈ કહ્યું નહીં, જ્યાં સુધી યુદ્ધ શરૂ થયાના 48 કલાકથી વધુ સમય વીતી ગયો ન હતો. આ વિકલ્પોમાં અમેરિકી સરકાર દ્વારા રાજકીય જોખમ વીમો આપવો અને અમેરિકી નૌકાદળ દ્વારા જહાજોને સુરક્ષા આપવા જેવા પગલાં શામેલ હતા. હજુ સુધી નૌકાદળની આવી એસ્કોર્ટ વ્યવસ્થા શરૂ થઈ નથી. દરિયાઈ સુરંગો બિછાવવાની તૈયારીમાં ઈરાન અમેરિકી ઉર્જા મંત્રી ક્રિસ રાઈટે 10 માર્ચે સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું કે અમેરિકી નૌકાદળે એક ઓઈલ ટેન્કરને સુરક્ષિત રીતે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પાર કરાવ્યું છે. તેમની આ પોસ્ટ પછી ઓઈલ બજારમાં હલચલ મચી ગઈ અને રોકાણકારોને લાગ્યું કે પરિસ્થિતિ સુધરી રહી છે. પરંતુ પછીથી જ્યારે પ્રશાસનના અન્ય અધિકારીઓએ કહ્યું કે આવું કોઈ એસ્કોર્ટ ઓપરેશન થયું જ નથી, તો રાઈટને તે પોસ્ટ હટાવવી પડી અને બજાર ફરીથી અસ્થિર થઈ ગયું. ઓઈલનો પુરવઠો ફરીથી શરૂ કરવાના પ્રયાસો એટલા માટે પણ મુશ્કેલ બની રહ્યા છે કારણ કે અમેરિકી ગુપ્તચર એજન્સીઓને માહિતી મળી છે કે ઈરાન સ્ટ્રેટમાં દરિયાઈ સુરંગો બિછાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. જોકે આ યોજના હજુ પ્રારંભિક તબક્કામાં હતી, પરંતુ તેનાથી ટ્રમ્પ પ્રશાસન ચિંતિત થઈ ગયું. અમેરિકી સેનાએ મંગળવારે સાંજે કહ્યું કે તેણે સ્ટ્રેટ નજીક ઈરાનના 16 આવા જહાજોને નિશાન બનાવ્યા છે જે દરિયાઈ સુરંગો બિછાવવાની તૈયારીમાં લાગેલા હતા. ઓઈલના ભાવ વધવાથી નેતાઓની ચિંતા વધી આ દરમિયાન ઓઈલના ભાવ વધવાથી વોશિંગ્ટનમાં રિપબ્લિકન નેતાઓની ચિંતા પણ વધી ગઈ છે. તેમને ડર છે કે તેનાથી મધ્યસત્ર ચૂંટણી પહેલા મતદારો વચ્ચે તેમની આર્થિક નીતિઓને નુકસાન થઈ શકે છે. અમેરિકામાં નવેમ્બરમાં મધ્યસત્ર ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે. ટ્રમ્પ સાર્વજનિક અને ખાનગી રીતે પણ કહી રહ્યા છે કે વેનેઝુએલાનું ઓઈલ આ સંકટનો સામનો કરવામાં મદદ કરી શકે છે. મંગળવારે પ્રશાસને ટેક્સાસમાં એક નવી રિફાઇનરીની પણ જાહેરાત કરી, જેનાથી ઓઈલનો પુરવઠો વધારવામાં મદદ મળી શકે છે અને ઈરાનને કારણે ઓઈલ બજાર પર લાંબા સમય સુધી અસર નહીં થાય. કેટલાક નિષ્ણાતોને એ પણ આશ્ચર્ય થયું કે ટ્રમ્પને આટલો વિશ્વાસ કેવી રીતે હતો કે ઓઈલનો પુરવઠો ચાલુ રહેશે. કારણ કે ગયા વર્ષે જ ટ્રમ્પે યમનના હુતી વિદ્રોહીઓ વિરુદ્ધ સૈન્ય અભિયાન શરૂ કર્યું હતું, જેમણે મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલાઓથી રેડ સીમાં જહાજોની અવરજવરને લગભગ રોકી દીધી હતી. ગયા વર્ષે માર્ચમાં હુતીઓ પર હુમલાની ઘોષણા કરતી વખતે ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે આ હુમલાઓથી વૈશ્વિક અર્થતંત્રને અબજો ડોલરનું નુકસાન થયું છે. વારંવાર નિવેદનો બદલી રહ્યા ટ્રમ્પ પરંતુ ઈરાન સાથે શરૂ થયેલા આ યુદ્ધ પછી ટ્રમ્પના નિવેદનો સતત એકસરખા રહ્યા નથી. ટ્રમ્પ ક્યારેક કહે છે કે આ યુદ્ધ એક મહિનાથી વધુ ચાલી શકે છે, તો ક્યારેક કહે છે કે આ લગભગ પૂરું થઈ ગયું છે. બીજી તરફ વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો અને રક્ષા મંત્રી પીટ હેગસેથે તાજેતરના દિવસોમાં 3 ઉદ્દેશ્યોની વાત કરી છે. 1. ઈરાનની મિસાઈલો અને તેમને લોન્ચ કરવાની ક્ષમતાનો નાશ કરવો. 2. મિસાઈલ બનાવતી ફેક્ટરીઓનો નાશ કરવો. 3. ઈરાનની નૌકાદળનો નાશ કરવો. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આનાથી એ સંકેત મળી શકે છે કે અમેરિકા ટૂંક સમયમાં યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાનો માર્ગ શોધી રહ્યું છે. જોકે, ટ્રમ્પે પોતાની પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં ચેતવણી આપી હતી કે જો ઈરાને દુનિયાની ઊર્જા સપ્લાય રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો તો અમેરિકા વધુ કડક પગલાં લેશે. ટ્રમ્પ પ્રશાસનમાં અગાઉ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર રહી ચૂકેલા મેથ્યુ પોટિંગરે કહ્યું કે ટ્રમ્પ કદાચ હજુ પણ યુદ્ધને થોડું વધુ આગળ વધારવાનો નિર્ણય કરી શકે છે. તેમના મતે ટ્રમ્પ નથી ઈચ્છતા કે પછીથી ફરીથી એક વધુ યુદ્ધ લડવું પડે. યુદ્ધ સમાપ્ત કરવું અમેરિકા માટે અત્યંત જરૂરી આ દરમિયાન યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાના રસ્તા શોધવાની જરૂરિયાત એટલા માટે પણ વધી ગઈ છે કારણ કે ઓઈલની કિંમતો ઝડપથી વધી રહી છે અને અમેરિકા મોટી માત્રામાં મોંઘા હથિયારોનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. પેન્ટાગોનના અધિકારીઓએ સંસદમાં બંધ રૂમમાં જણાવ્યું કે યુદ્ધના પહેલા બે દિવસમાં જ લગભગ 5.6 અબજ ડોલરના હથિયારોનો ઉપયોગ થઈ ચૂક્યો છે. આ આંકડો અગાઉ સાર્વજનિક રૂપે જણાવવામાં આવેલા આંકડાઓ કરતાં ઘણો વધારે છે. બીજી તરફ ઈરાનના અધિકારીઓ હજુ પણ કડક વલણ અપનાવી રહ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે તેઓ વિશ્વના ઓઈલ પુરવઠા પર પોતાના પ્રભાવનો ઉપયોગ કરીને અમેરિકા અને ઈઝરાયલ પર દબાણ લાવશે. ઈરાનના વરિષ્ઠ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અધિકારી અલી લારીજાનીએ સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ કાં તો બધા માટે શાંતિ અને સમૃદ્ધિનો માર્ગ બનશે, અથવા યુદ્ધ ઈચ્છનારાઓ માટે હાર અને દુઃખનો માર્ગ.