મુસ્લિમ સાથે લગ્ન, ભાઈનું ભણતર અને રાશન બંધ:મંદિરમાં એન્ટ્રી નહીં, છોકરી શહેર ભાગી ગઈ; ગામના લોકો બોલ્યા- આ ધર્માંતરણનું ષડયંત્ર

"મારો પરિવાર અને હું ગામમાં એકલા થઈ ગયા છીએ. મેં લગ્ન કર્યા હતા, અને હવે એમાંથી હું બહાર આવવા માંગુ છું પણ મને હજુ પણ સજા મળી રહી છે. મારા નાના ભાઈએ શાળા છોડી દીધી કારણ કે કોઈ ઓટો ડ્રાઈવર તેને લઈ જવા તૈયાર નથી. ખેતરોમાં બટાકાનો પાક બરબાદ થઈ ગયો છે કારણ કે કોઈ મજૂર તેને કાઢવા તૈયાર નથી. મારો પરિવાર મુશ્કેલીમાં છે." પશ્ચિમ બંગાળના બીરભૂમ જિલ્લાના મેટલા ગામની રહેવાસી મીતા ઘોષ (નામ બદલ્યું છે) સામાજિક બહિષ્કારનો સામનો કરી રહી છે. બે વર્ષ પહેલાં મીતાએ એક મુસ્લિમ છોકરા સાથે પ્રેમ લગ્ન કર્યા હતા. આ લગ્ન લાંબા સમય સુધી ટકી શક્યા નહીં, પરંતુ મીતા અને તેનો પરિવાર હજુ પણ તેના ધર્મની બહાર લગ્ન કરવા બદલ "સજા" ભોગવી રહ્યા છે. ગામલોકોનું કહેવું છે કે મીતાએ ઇસ્લામ ધર્મ સ્વીકાર્યો છે. તે બે વર્ષ પછી એટલે ગામમાં આવી છે કે છોકરા-છોકરીઓનું ધર્મ પરિવર્તન કરાવી શકે. "કોઈ દુકાનદાર રાશન આપશે નહીં, કે અમને મંદિરમાં છૂટ નહીં મળે" મીતાનું ગામ કોલકાતાથી લગભગ 250 કિમી દૂર છે. આ પરિવાર ગામના છેવાડે રહે છે. તેના વૃદ્ધ માતા-પિતા ઉપરાંત તેનો છ વર્ષનો ભાઈ પણ છે. સામાજિક બહિષ્કારને કારણે પરિવાર મોટાભાગે ઘરમાં જ રહે છે. જ્યારે તેના પરિવારની સુખાકારી વિશે પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે મીતા બંગાળીમાં લખેલું એક પેમ્ફલેટ વાંચે છે જેમાં તેના પિતાના નામ સાથે બહિષ્કારના મુદ્દાઓની યાદી આપવામાં આવી છે. પેમ્ફલેટમાં જણાવાયું છે કે, "ગામવાસીઓ સુદીપ ઘોષના પરિવાર સાથે કોઈ સંપર્ક કરશે નહીં. તેઓ તેમના કોઈપણ કાર્યક્રમમાં હાજરી આપશે નહીં. ઘોષ પરિવાર મંદિરમાં પૂજા કરી શકશે નહીં કે કોઈ દુકાનદાર તેમને રાશન પૂરું પાડશે નહીં. તેમને કોઈપણ ધાર્મિક કાર્યક્રમોમાં સામેલ કરવામાં આવશે નહીં." મીતા તે વાંચતી વખતે ભાવુક થઈ જાય છે. તે સમજાવે છે, "મેં 2024માં એક મુસ્લિમ છોકરા સાથે લગ્ન કર્યા. આ લગ્ન લાંબા સમય સુધી ટકી શક્યા નહીં. હું જુલાઈ 2025 માં ઘરે પાછી ફરી. તે પછી ગામમાં સમસ્યાઓ શરૂ થઈ. આસપાસના લોકોએ ખૂબ હોબાળો મચાવ્યો. તેઓએ અમારા ઘર પર પથ્થરમારો કર્યો. મારા પિતાએ બધાની માફી માંગી. તે મંદિરમાં ગયા અને સમાજ સમક્ષ હાથ જોડ્યા પરંતુ ગામલોકોએ સાંભળ્યું નહીં." તેઓ ફક્ત એટલું જ ઇચ્છતા હતા કે હું ગામમાં ન રહું. ' 'ગામલોકોએ પિતાને કહ્યું કે જો તે તેની પુત્રીને ઘરે રાખશે તો તેઓ આખા પરિવારને બહાર કાઢી મૂકશે. આ સાંભળીને હું ગભરાઈ ગઈ. મેં પિતાને મને શહેરમાં જવા દેવા કહ્યું. ગામની પરિસ્થિતિ જોઈને પિતાએ મને લગભગ 10 કિમી દૂર દુબરાજપુરમાં એક હોસ્ટેલમાં મોકલી દીધી. છ મહિના પછી હોસ્ટેલ પણ ખાલી થઈ ગઈ. હવે મારી પાસે ઘરે પાછા ફરવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ નહોતો.' ઢોલ વગાડીને ગામમાં જાહેરાત કરાઈ- નિયમ તોડ્યા તો 5 હજાર મીતા આગળ કહે છે, "પિતા મને ફેબ્રુઆરીના પહેલા અઠવાડિયામાં ઘરે પાછા લાવ્યા. ગામલોકોનો વિરોધ ફરી શરૂ થયો. ચાસપાડાના લોકોએ ઢોલ વગાડ્યા અને આખા ગામમાં જાહેરાત કરી કે કોઈ પણ ઘોષ પરિવાર સાથે કોઈ સંબંધ રાખશે નહીં. આખા ગામમાં પેમ્ફલેટ વહેંચવામાં આવ્યા હતા. જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે નિયમો તોડનાર કોઈપણ વ્યક્તિને 5,000 રૂપિયાનો દંડ કરવામાં આવશે." અમે મીતાને તેના પતિથી અલગ થવાનું કારણ પૂછ્યું. તેણે સ્પષ્ટ કારણ આપ્યું નહીં. ફક્ત એટલું જ કહ્યું કે તે તેના માતાપિતા વિના રહી શકતી નથી તેથી તે ઘરે પાછી ફરી. મીતાએ હવે છૂટાછેડા માટે અરજી કરી છે. આ વર્ષે જુલાઈમાં પરસ્પર સંમતિથી છૂટાછેડાનો નિર્ણય લેવામાં આવશે. અમે મીતાને પૂછ્યું, તેઓ ઘરનો જરૂરતનો સામાન ક્યાંથી મેળવે છે? તેણે કહ્યું, "અમે શહેરમાંથી વસ્તુઓ મેળવીએ છીએ. ક્યારેક મારા કાકાના દીકરા તે લાવે છે. સમસ્યા એ છે કે જો કોઈ બીમાર પડે તો ગામના ડોકટરો દવા આપતા નથી. જો દિવસે કંઈક થાય તો અમે શહેરમાં જઈશું પરંતુ જો રાત્રે થાય તો અમે શું કરીશું?" અમને હજુ પણ ડર છે કે કોઈ અમારા પર હુમલો કરી શકે છે. તેઓ પહેલાથી જ પથ્થરો ફેંકીને બારીઓ તોડી નાખી છે, અને હવે અમને ખબર નથી કે તેઓ શું કરશે." "દીકરીએ ભૂલ કરી, માફી માંગી પણ બધું બદલી શકાતું નથી" મીતાની બાજુમાં તેના પિતા સુદીપ ઘોષ (નામ બદલ્યું છે) બેઠા હતા. તે હિન્દી બોલતા નથી. બંગાળીમાં તેમણે કહ્યું, "ગામવાળાઓએ અમારું જીવન મુશ્કેલ બનાવી દીધું છે. પરિસ્થિતિ એવી છે કે મારો છ વર્ષનો દીકરો શાળાએ જઈ શકતો નથી. લોકોએ સ્કૂલ વાન ડ્રાઇવરને ધમકી આપી છે. તેથી જ તે જઈ શકતો નથી. તેના અભ્યાસમાં કોઈ વિક્ષેપ ન પડે તે માટે તે હાલમાં મારા ભાઈની પુત્રવધૂ પાસે ટ્યુશન માટે જાય છે." "ખેતરોમાં બટાકા વાવેલા છે, પરંતુ અમને તે કાપવા માટે મજૂરો મળતા નથી. જે ​​લોકો અમારા કહેવાથી કામ પર આવતા હતા તેઓ અમારી સાથે વાત કરવા પણ તૈયાર નથી." સુદીપે આગળ કહ્યું, "મારી દીકરીએ ભૂલ કરી, અને મેં આખા ગામની હાથ જોડીને માફી માંગી છે. હવે હું બીજું શું કરી શકું? જે બન્યું છે તેને બદલી શકાતું નથી." હવે, ગામલોકોની વાત… જ્યારે અમે મીતાને વિરોધ કરનારાઓ વિશે પૂછ્યું, ત્યારે તેણે પંકજ ચૌધરી અને આશિષ મંડલનું નામ આપ્યું. જે બંને ગામના રહેવાસી હતા. અમે તેમને મળવા ગામમાં આગળ વધ્યા. અમે લગભગ સો પગથિયા દૂર મનસા મંદિર પહોંચ્યા. અમે ત્યાં બેઠેલા લોકોને સુદીપ ઘોષ વિશે પૂછ્યું. તેઓએ કંઈ કહેવાનો ઇનકાર કર્યો. તેઓએ કહ્યું કે જે પણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે તે યોગ્ય છે. આ પછી અમે આશિષ મંડલના ઘરે પહોંચ્યા. તે ઘરે નહોતો. તેના ભાઈની પત્ની હતી. પરંતુ તે કેમેરા સામે બોલવા તૈયાર નહોતી. તેણીએ ફક્ત એટલું જ કહ્યું કે આશિષ હૃદયરોગનો દર્દી છે. થોડા સમય પહેલા તેનું ઓપરેશન થયું હતું. ઘોષ પરિવાર દ્વારા કરવામાં આવેલા બહિષ્કાર સાથે તેનો કોઈ સંબંધ નથી. આખું ગામ આ બાબતમાં સામેલ છે. ઘોષ પરિવાર ફક્ત થોડા લોકોને જ નિશાન બનાવી રહ્યો છે. દીકરી ભાગી તો પોલીસ સ્ટેશન ઘેર્યું, પાછી આવી તો કહેતા પણ નથી શેરીમાં આગળ પંકજ ચૌધરીનું ઘર છે. મોટાભાગનું માટીનું ઘર ડાંગર અને અન્ય પાકોથી ભરેલું છે. અમે ઘરે પંકજના વૃદ્ધ માતા-પિતાને મળ્યા. ઘોષ પરિવારના સામાજિક બહિષ્કાર વિશે પૂછવામાં આવતાં તેના પિતા તારાપોદો ચૌધરીએ કહ્યું, "આમાં ફક્ત મારો દીકરો જ સામેલ નથી; આખું ગામ વિરોધ કરી રહ્યું છે. આ વિરોધના ઘણા કારણો છે." કારણ પૂછવામાં આવતાં તેમણે સમજાવ્યું, "બે વર્ષ પહેલાં ઘોષની દીકરી એક મુસ્લિમ છોકરા સાથે ભાગી ગઈ હતી. તે સમયે ગામના દરેક ઘરમાંથી એક વ્યક્તિ પોલીસ સ્ટેશન ગયો. બધા પરિવાર સાથે ઉભા હતા અને માંગ કરી રહ્યા હતા કે છોકરી સમાજમાં પાછી આવે. તે પાછી ન આવી. છોકરી પુખ્ત હતી, તેથી કોઈ બળનો ઉપયોગ કરી શકાતો નહોતો. તે મુશ્કેલ સમયમાં આખા ગામ ઘોષ પરિવારને ટેકો આપતું હતું." "બે વર્ષ પછી, છોકરી અચાનક ગામમાં પાછી આવી. તેના પિતાએ કોઈને કહેવાની પણ તસ્દી લીધી નહીં. જ્યારે ગામલોકોને ખબર પડી ત્યારે તેઓ ગુસ્સે થયા. લોકોએ ઘોષને મંદિરમાં બોલાવ્યા અને છોકરીને ગામની બહાર રાખવા કહ્યું. "બીજી સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે મીતાએ એક મુસ્લિમ છોકરા સાથે લગ્ન કર્યા છે. હવે તે હિન્દુ સમાજનો ભાગ નથી. ભવિષ્યમાં ગામના અન્ય છોકરાઓ અને છોકરીઓ આવા કાર્યો ન કરે તે માટે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે." "બહિષ્કાર જરૂરી છે જેથી કોઈ આ ભૂલનું પુનરાવર્તન ન કરે" સામાજિક બહિષ્કાર વિશે પૂછવામાં આવતાં તેઓ કહે છે, "આખા ગામમાં નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે કે કોઈ પણ તેમના પરિવારને કોઈપણ લગ્ન, કાર્યક્રમ પૂજા અથવા અન્ય કાર્યક્રમમાં સામેલ કરશે નહીં. જો તેઓ મંદિરમાં પૂજા કરવા માંગતા હોય તો તેઓ ત્યાં અલગથી જઈને કરે." ગામમાંથી રાશન ન મળવા અંગે પૂછવામાં આવતાં તારાપોદો કહે છે, "આ બધું ખોટું છે. મીતાની નાનીનું ઘર આ ગામમાં છે. આખો પરિવાર તેમની મુલાકાત લે છે અને તેમનું બધું કામ ત્યાં જ થાય છે. વિરોધ એ વાતનો છે કે ભવિષ્યમાં કોઈ બાળક સમાજ છોડીને જવાની ભૂલ ન કરે." ઘોષ પરિવાર વિરુદ્ધ વહેંચવામાં આવેલી પત્રિકામાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે તેમને ગામમાંથી કોઈ સુવિધા આપવામાં આવશે નહીં. આ વાતની પુષ્ટિ કરવા માટે અમે ગામના ચૈતાલી સ્ટોર પર ગયા અને દુકાનના માલિક સમીર દાસને બહિષ્કાર વિશે પૂછ્યું. તેમણે કહ્યું, "સામાજિક બહિષ્કારનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. છતાં જો તેઓ માલ ખરીદવા આવશે તો હું તેમને આપીશ." તેઓ હજુ સુધી તેમનો સામાન લેવા આવ્યા નથી. મીતા હવે મુસલમાન, ધર્માંતરણ કરવા ગામમાં આવી અમે ફરીથી આશિષ મંડલ અને પંકજ ચૌધરીનો સંપર્ક કરવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ મળ્યા નહોતા. અંતે અમે પંકજ ચૌધરી સાથે ફોન પર વાત કરી. તે એક જાહેરાત એજન્સી ચલાવે છે. તે માને છે કે ગામમાં સ્વસ્થ વાતાવરણ જાળવવા માટે બહિષ્કાર જરૂરી છે. અમે પૂછ્યું, "બંધારણ પ્રેમ લગ્ન અથવા છૂટાછેડાનો અધિકાર આપે છે. શું તમે બંધારણમાં માનતા નથી?" પંકજે જવાબ આપ્યો, "અમે બંધારણમાં માનીએ છીએ પરંતુ ગામમાં પણ કેટલાક નિયમો અને કાયદા છે જેનું દરેકે પાલન કરવું જોઈએ. મીતાએ મુસ્લિમ છોકરા સાથે લગ્ન કર્યા." જો સામાજિક બહિષ્કાર નહીં હટે તો અમે કેસ દાખલ કરીશું ગામમાં રહેતા ધર્મ જાગરણ સમન્વયના સહ-કન્વીનર ડૉ. રંજન બેનર્જી પહેલા દિવસથી જ આ મામલાને જોઈ રહ્યા છે. તેમનો અભિપ્રાય ગામલોકોના મતથી અલગ છે. તેઓ કહે છે, "મીતા કોઈનો ધર્મ પરિવર્તન નથી કરાવી રહી. તે પોતે પીડિત છે. તેણીના લગ્ન સફળ થયા નહોતા. આના ઘણા કારણો છે, કારણ કે તેમના સમાજ અને સંસ્કૃતિ બંને અલગ છે." "બહિષ્કારની વાત કરીએ તો તે હિન્દુ ધર્મ કે કાયદા દ્વારા માન્ય નથી. તેથી અમે મીતાને તેની વિરુદ્ધ ફરિયાદ નોંધાવવા માટે કહ્યું છે. પહેલા જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ અને પછી સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશનમાં પરંતુ કોઈ જવાબ મળ્યો નથી. અમે કોલકાતા હાઇકોર્ટમાં સામાજિક બહિષ્કાર વિરુદ્ધ નોટિસ દાખલ કરી છે. જો તે હટાવવામાં નહીં આવે તો અમે કેસ દાખલ કરીશું." આ પછી અમે ગામના વડા ગૌતમ મંડલને મળ્યા. તેમણે કહ્યું, "જે દિવસે આ ઘટના બની તે દિવસે હું ગામમાં નહોતો. સુદીપ ઘોષે મને પછીથી કહ્યું. મેં ગ્રામજનો સાથે પણ આ વિશે વાત કરી પરંતુ કોઈએ માન્યું નહીં." દુબરાજપુર પોલીસ સ્ટેશનના પોલીસ અધિકારીઓએ આશિષ મંડલ અને પંકજ ચૌધરીને તેમજ કેટલાક અન્ય લોકોને પોલીસ સ્ટેશન બોલાવ્યા અને તેમની સાથે સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ કંઈ કામ ન આવ્યું. મીતાએ અમને ઇમેઇલ પણ બતાવ્યા. અધિકારીઓ તરફથી કોઈ જવાબ મળ્યો નહીં. અમે કેસની સ્થિતિ જાણવા માટે જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટનો સંપર્ક કરવાનો પણ પ્રયાસ કર્યો પરંતુ કોઈ જવાબ મળ્યો નહીં. વકીલ કહે છે, લગ્ન એક વ્યક્તિગત બાબત છે; સામાજિક બહિષ્કાર ગેરકાયદેસર સામાજિક બહિષ્કાર અંગે કલકત્તા હાઇકોર્ટના વકીલ સબ્યસાચી ચેટર્જી કહે છે, "બંગાળમાં ખાસ કરીને બાંગ્લાદેશ સાથે સરહદ ધરાવતા વિસ્તારોમાં આંતરધાર્મિક લગ્ન પહેલાથી જ પ્રચલિત છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આદિવાસી અને સરહદી વિસ્તારોમાં હિન્દુત્વને વ્યાપકપણે પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું છે. આના કારણે અહીં વ્યાપક ધાર્મિક ભેદભાવ થયો છે." "જે કોઈ પણ વ્યક્તિ જેની સાથે લગ્ન કરે છે તે તેનો વ્યક્તિગત મામલો છે. સમાજે આમાં દખલ ન કરવી જોઈએ. જો કોઈ આ આધારે સામાજિક બહિષ્કાર કરે છે તો તે ગેરકાયદેસર છે. બંધારણ મુજબ કલમ 21 હેઠળ લગ્ન એ મૂળભૂત અધિકાર છે. આમાં કોઈપણ અવરોધ સજાપાત્ર છે. વધુમાં કલમ 15 અને 17 સામાજિક બહિષ્કારને પ્રતિબંધિત કરે છે." તેઓ આગળ કહે છે, પોતાની સ્વતંત્ર ઇચ્છાથી લગ્ન કરવા બદલ કોઈનો બહિષ્કાર કરી શકાતો નથી. આમાં પણ જો કોઈ વ્યક્તિ અનુસૂચિત જાતિનો હોય તો તેની સામે SC/ST અધિનિયમ 1989 મુજબ સજાની જોગવાઈ છે જે બિન-જામીનપાત્ર છે.