મુસ્લિમોના એડમિશન પર વિવાદ, હિન્દુ વિદ્યાર્થીઓનો અભ્યાસ અટક્યો:વૈષ્ણો દેવી મેડિકલ કોલેજની માન્યતા રદ થઈ, સ્ટુડન્ટ્સ ઘરે પરત ફર્યા, નવા એડમિશનનું કંઈ નક્કી નહીં

કાશ્મીરના બડગામની રહેવાસી બિલ્કિસ 6 જાન્યુઆરીની સાંજે કોલેજ હોસ્ટેલમાં હતી. બિલ્કિસ જમ્મુમાં રિયાસીના શ્રી માતા વૈષ્ણો દેવી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ એક્સેલન્સમાંથી MBBSનો અભ્યાસ કરી રહી હતી. તેને જાણવા મળ્યું કે નેશનલ મેડિકલ કમિશને તેની કોલેજની માન્યતા રદ કરી દીધી છે. બિલ્કિસ મુસ્લિમ છે, અને કોલેજની 50 બેઠકોમાંથી 42 પર મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીઓના એડમિશનને કારણે હિન્દુવાદી સંગઠનો તેનો વિરોધ કરી રહ્યા હતા. બિલ્કિસ હાલમાં ઘરે છે. તેને ખબર નથી કે આગળનો અભ્યાસ કેવી રીતે થશે. જો બીજી કોઈ કોલેજમાં એડમિશન મળી પણ જાય તો અભ્યાસ કેવી રીતે કવર કરશે. હિન્દુવાદી સંગઠનોની દલીલ હતી કે કોલેજ માતા વૈષ્ણો દેવી તીર્થ ક્ષેત્રમાં છે અને માતાના ભક્તોના દાનથી બની છે. તેથી તેમાં માત્ર હિન્દુ વિદ્યાર્થીઓને જ એડમિશન મળવું જોઈએ. જોકે, બિલ્કિસ કહે છે કે બહાર ભલે ગમે તે થઈ રહ્યું હોય, પરંતુ અંદર અમે બધા સારી રીતે અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા. ધર્મને કારણે કોઈને તકલીફ થઈ નહોતી. શ્રી માતા વૈષ્ણો દેવી યુનિવર્સિટી હેઠળ આવતી આ મેડિકલ કોલેજમાં 2025માં MBBSનો અભ્યાસ શરૂ થયો હતો. આ વિવાદ પર ભાસ્કરે કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ સાથે વાત કરી. શું ખરેખર આ કોલેજ દાનના પૈસાથી ચાલે છે, તેની પણ તપાસ કરી. જાણવા મળ્યું કે જમ્મુ-કાશ્મીર સરકાર તરફથી યુનિવર્સિટીને દર વર્ષે મદદ મળી રહી છે. 2017 થી 2025 સુધીમાં સરકારે અંદાજે 121 કરોડ રૂપિયાની મદદ કરી છે. પહેલા વિદ્યાર્થીઓની વાત નામ: બિલ્કિસ સરનામું: બડગામ, કાશ્મીર MBBS, ફર્સ્ટ યર બિલ્કિસે અમને એડમિશનથી અત્યાર સુધીની પૂરી વાર્તા કહી. તે જણાવે છે, '25 ઓક્ટોબર, 2025ના રોજ NEET ની થર્ડ રાઉન્ડ કાઉન્સેલિંગ થઈ હતી. આમાં જ મને એડમિશન મળ્યું. NEETમાં મારે 490 માર્ક્સ આવ્યા હતા. જમ્મુ-કાશ્મીર ડિવિઝનમાં 758મો રેન્ક હતો. 29 ઓક્ટોબરે એડમિશન પ્રક્રિયા પૂરી થઈ અને 3 નવેમ્બરથી ક્લાસ શરૂ થઈ ગયા.' બિલ્કિસના ઘરથી આ કોલેજ લગભગ 250 કિમી દૂર છે. તેણે ચોઇસ ફિલિંગમાં બીજી કોલેજો પણ રાખી હતી, તેમાંથી શ્રી માતા વૈષ્ણો દેવી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ એક્સેલન્સ મળી ગયું. બિલ્કિસને કોલેજ વિશે જાણવા મળ્યું કે અહીં ફેકલ્ટી અને બાકીની સુવિધાઓ સારી છે. તેથી તેણે એડમિશન લઈ લીધું. બિલ્કિસ જણાવે છે, 'મેં બે મહિના અને 10 દિવસ અભ્યાસ કર્યો. સવારે 9 વાગ્યે ક્લાસ શરૂ થતા હતા. બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું. અમારું સેશન મોડું શરૂ થયું હતું. અમે બીજી કોલેજો કરતા બે મહિના પાછળ ચાલી રહ્યા હતા. મેડિકલ કોલેજમાં અમારો આ પહેલો જ બેચ હતો. તેથી લાગ્યું કે સારી રીતે અભ્યાસ થશે. ગાઇડ કરવા માટે સિનિયર વિદ્યાર્થીઓ નહોતા, તેથી ફેકલ્ટી કહેતી હતી કે કોઈ તકલીફ હોય તો અમને જણાવજો.' મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીઓના એડમિશનથી થયેલા વિવાદ પર બિલ્કિસ કહે છે, 'કોલેજમાં અમને ધર્મને કારણે કોઈ તકલીફ થઈ નથી. ક્યારેય એવું લાગ્યું પણ નથી કે અમે અલગ ધર્મના છીએ. બહાર વિરોધ પ્રદર્શન ચાલતા હતા, ત્યારે પણ અંદર કોઈ નેગેટિવિટી આવી નહોતી.' 'મેં કોલેજમાં 4.95 લાખ રૂપિયા ટ્યુશન ફી આપી છે. હોસ્ટેલના પૈસા અલગથી હતા. અમને અત્યાર સુધી કોઈ ભરોસો મળ્યો નથી. જે પણ થયું, તેનાથી નુકસાન તો અમારું જ થયું છે. અમે હવે ઘરે બેઠા છીએ. મુખ્યમંત્રી ઓમર અબ્દુલ્લાએ કહ્યું છે કે ટૂંક સમયમાં અમારું એડમિશન કરાવશે. તો પણ સમય તો બરબાદ થઈ જ રહ્યો છે.' કોર્સની માન્યતા રદ થવા પર બિલ્કિસ કહે છે, 'બે મહિનાથી અમારા મગજમાં એ જ ચાલી રહ્યું છે કે અમારું શું થશે. આગળ શું કરીશું. વિરોધ કરનારાઓને લાગે છે કે તેમણે એક કોલેજ બંધ કરાવી દીધી, પરંતુ તેમણે વિચારવું જોઈએ કે કોલેજ બનાવવામાં કેટલી મહેનત, કેટલો સમય લાગે છે.' આ અમારા 50 વિદ્યાર્થીઓનું નુકસાન નથી, આખી પેઢીનું નુકસાન છે. અત્યારે તો કોલેજ બનવી જોઈએ, નહીં કે બંધ થવી જોઈએ. જેવું જ જાણવા મળ્યું કે કોલેજની માન્યતા રદ થઈ ગઈ છે, બધા વિદ્યાર્થીઓ પોતપોતાના ઘરે ચાલ્યા ગયા. હવે બધા લિસ્ટની રાહ જોઈ રહ્યા છે, જેથી ખબર પડે કે આગળ શું થશે. અમે બિલ્કિસને પૂછ્યું કે શું તમને ખબર છે કોલેજને ચલાવવામાં શ્રાઈન બોર્ડનો શું રોલ છે? તે જવાબ આપે છે, 'આ વિશે કોઈ આઇડિયા નથી. અમે તો અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા, જેવો બીજી કોલેજોમાં થાય છે. હવે અમારી કોઈ ડિમાન્ડ નથી, બસ વિનંતી છે કે જેટલું જલ્દી બની શકે, અમને બીજી કોલેજમાં શિફ્ટ કરવા જોઈએ. અમે ઘણું દબાણ સહન કરી લીધું છે. ઓગસ્ટમાં અમારી પરીક્ષાઓ છે. અમને એ જ ખબર નથી કે અમને ક્યારે શિફ્ટ કરશે.' નેશનલ મેડિકલ કમિશને માન્યતા રદ કરવાનું કારણ જણાવ્યું છે કે કોલેજમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ફેકલ્ટી અને જરૂરી ધોરણોમાં ગંભીર ખામીઓ હતી. તેથી મંજૂરી રદ કરવામાં આવી. બિલ્કિસ આના પર કહે છે, 'કોલેજમાં કોઈ ખામી નહોતી. મારા મિત્રો બીજી કોલેજોમાં છે, તેમની સાથે વાત કરવા પર ખબર પડતી હતી કે તેમના કરતા વધારે સુવિધાઓ અમને મળી રહી છે. જો ખામીઓ હોત તો પહેલા જ પરમિશન ન મળત.' મૈનત શ્રીવાસ્તવ કોલેજની માન્યતા રદ થવા પર કહે છે, 'વિવાદ અને કોર્સની પરમિશન ખતમ થવી ખૂબ જ પરેશાન કરનારું છે. અમને અહીં ઘણી સારી સુવિધાઓ મળી રહી હતી. અમને કોલેજોમાં શિફ્ટ કરવામાં આવી શકે છે, પણ ત્યાં ભાગ્યે જ આવી સુવિધાઓ મળશે.' 'અમે ટ્રાન્સફર પ્રોસેસ વિશે વિચારીને પરેશાન છીએ. હજુ પણ ખબર નથી કે અમને કઈ મેડિકલ કોલેજમાં શિફ્ટ કરવામાં આવશે. ટ્રાન્સફર કયા આધારે થશે. કંઈ જ સ્પષ્ટ નથી. આનાથી સ્ટ્રેસ અને ઇનસિક્યોરિટી વધી રહી છે. હમણાં તો અમે અભ્યાસના રૂટિનમાં સેટલ થવાનું શરૂ કર્યું હતું.' આશિયા કહે છે, 'અમારી ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં એવી સુવિધાઓ હતી, જે ઘણી જાણીતી મેડિકલ કોલેજોમાં પણ નથી. અમે બીજી મેડિકલ કોલેજોની હાલત જોઈ છે. અહીં ખરેખર ખૂબ જ સારી અને સ્ટુડન્ટ ફ્રેન્ડલી ફેસિલિટી હતી. ફક્ત એનાટોમી માટે અમારી પાસે ચાર ડેડ બોડી હતા. બીજી મેડિકલ કોલેજોમાં વિદ્યાર્થીઓ માટે એક પણ ડેડ બોડી નથી.' 'લાઈબ્રેરીમાં અભ્યાસ માટે શાંત વાતાવરણ હતું. પુસ્તકો, બેસવાની જગ્યા કે અભ્યાસના રિસોર્સની અછત નહોતી. ક્લાસરૂમ ક્યારેય ભીડભાડવાળા નહોતા. ફેકલ્ટી દરેક વિદ્યાર્થી પર ધ્યાન આપતા હતા. લેક્ચર દરમિયાન સારી રીતે વાતચીત થતી હતી. અમારા જેવા વિદ્યાર્થીઓ માટે, જેમણે હમણાં જ મેડિકલનો અભ્યાસ શરૂ કર્યો છે, આવું વાતાવરણ ખતમ થવું એ મોટો ફટકો છે.' વિવાદનું મૂળ: શું માત્ર દાનના પૈસાથી ચાલે છે કોલેજ? શ્રી માતા વૈષ્ણો દેવી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ એક્સેલન્સને સપ્ટેમ્બર 2025માં 50 બેઠકો પર એડમિશનની પરમિશન મળી હતી. MBBSના પહેલા બેચમાં 43 કાશ્મીરી મુસ્લિમ, 6 હિન્દુ અને એક શીખ વિદ્યાર્થીએ એડમિશન લીધું. વિવાદ ત્યારે શરૂ થયો, જ્યારે વૈષ્ણો દેવી સંઘર્ષ સમિતિએ મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીઓના એડમિશનનો વિરોધ કર્યો. 22 નવેમ્બરે બનાવવામાં આવેલી આ સમિતિમાં 50 થી વધુ સંગઠનો સામેલ હતા, જેમાં RSS અને BJP થી જોડાયેલા સંગઠનો પણ હતા. બજરંગ દળે તો કોલેજ વિરુદ્ધ પ્રદર્શન પણ કર્યું હતું. બંધારણના આર્ટિકલ-30 મુજબ, લઘુમતીઓને પોતાના સમુદાય માટે 50% સુધી અનામત સાથે શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સ્થાપવાનો અધિકાર છે. જોકે, શ્રાઈન બોર્ડની માલિકીની 34 એકર જમીન પર બનેલી શ્રી માતા વૈષ્ણો દેવી યુનિવર્સિટી લઘુમતી સંસ્થા નથી. 8 વર્ષમાં યુનિવર્સિટીને 121 કરોડ રૂપિયાની સરકારી મદદ વૈષ્ણો દેવી સંઘર્ષ સમિતિએ દાવો કર્યો કે યુનિવર્સિટી શ્રાઈન બોર્ડના ફંડથી બની છે, જે ભક્તોના દાનથી ભેગું થાય છે. તેથી અહીં માત્ર હિન્દુ વિદ્યાર્થીઓને જ ભણવાની પરમિશન મળવી જોઈએ. ત્યારબાદ કોલેજમાંથી મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીઓને હટાવવાની માગ ઉઠવા લાગી. જમ્મુમાં મોટા પાયે વિરોધ પ્રદર્શનો થયા. સૂત્રો જણાવે છે કે શ્રી માતા વૈષ્ણો દેવી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ એક્સેલન્સમાં વાર્ષિક ફી સ્ટ્રક્ચરમાં 4.95 લાખ રૂપિયા ટ્યુશન ફી, 50 હજાર રૂપિયા રિફંડેબલ સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ, લગભગ 51 હજાર રૂપિયા વન ટાઈમ કોલેજ ચાર્જ અને 20 હજાર રૂપિયા વાર્ષિક હોસ્ટેલ ફી સામેલ છે. યુનિવર્સિટી અને મેસ ચાર્જ મળીને દરેક વિદ્યાર્થીનો વાર્ષિક ખર્ચ અંદાજે 5.5 લાખ રૂપિયા થઈ જાય છે. હિન્દુવાદી સંગઠનો દાવો કરી રહ્યા હતા કે શ્રી માતા વૈષ્ણો દેવી યુનિવર્સિટી દેશની એકમાત્ર મુસ્લિમ-મેજોરિટી ધરાવતી સરકાર પાસેથી ફંડ લીધા વિના ચાલી રહી છે. જોકે, ડોક્યુમેન્ટ્સથી જાણવા મળે છે કે જમ્મુ-કાશ્મીરને બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યું, ત્યારે પણ યુનિવર્સિટીને સરકાર તરફથી મદદ મળતી રહી. સૂત્રો જણાવે છે કે જમ્મુ-કાશ્મીર સરકાર તરફથી યુનિવર્સિટીને 2017-18માં 10 લાખ રૂપિયાની મદદ મળી. 2018-19માં આ મદદ વધીને 50 લાખ રૂપિયા અને 2019-20માં 5 કરોડ રૂપિયા થઈ ગઈ. 2019 પછી JKના બજેટને 2025 સુધી સંસદે મંજૂરી આપી હતી, જ્યારે ઓમર અબ્દુલ્લાના નેતૃત્વમાં પ્રથમ ચૂંટાયેલી સરકારે શપથ લીધા હતા. બજેટ ડોક્યુમેન્ટ્સ દર્શાવે છે કે 2020-21માં યુનિવર્સિટીને 19.70 કરોડ રૂપિયા આપ્યા હતા. ત્યારબાદ આ ગ્રાન્ટ સતત વધી છે. 2021-22માં 21 કરોડ રૂપિયા, 2022-23માં 23 કરોડ રૂપિયા, 2023-24 અને 2024-25માં 24-24 કરોડ રૂપિયા આપ્યા. આ વર્ષ માટે જમ્મુ-કાશ્મીર સરકારે યુનિવર્સિટી માટે 28 કરોડ રૂપિયાની મંજૂરી આપી છે. મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીઓને એડમિશન આપવા વિરુદ્ધ થયેલા પ્રોટેસ્ટમાં સામેલ રહેલા રાષ્ટ્રીય બજરંગ દળના નેતા રાકેશ બજરંગી જણાવે છે, 'આ યુનિવર્સિટી 2004માં બની હતી. ત્યારબાદ 13 વર્ષ શ્રાઈન બોર્ડે તેને ચલાવવા માટે સરકાર પાસેથી કોઈ પૈસા લીધા નથી. યુનિવર્સિટી શ્રાઈન બોર્ડના પૈસાથી ચાલતી હતી. 2017 થી સરકારે પૈસા આપવાનું શરૂ કર્યું. કુલ 121 કરોડ રૂપિયા આપ્યા છે. શ્રાઈન બોર્ડે યુનિવર્સિટી પર 600 કરોડ રૂપિયા ખર્ચ કર્યા છે.' 'સરકાર આ સેશન માટે 28 કરોડ રૂપિયા આપવાની છે, પરંતુ અત્યાર સુધી મળ્યા નથી. આટલા પૈસામાં તો યુનિવર્સિટી નથી ચાલવાની. આ એક હિસ્સો હોઈ શકે છે. બાકીના પૈસા તો શ્રાઈન બોર્ડ જ ખર્ચ કરે છે. મેડિકલ કોલેજ હમણાં શરૂ થઈ હતી અને આ વર્ષે યુનિવર્સિટીએ સરકાર પાસેથી મદદ જ લીધી નથી. એટલે કે મેડિકલ કોલેજમાં સરકારે કોઈ પૈસા આપ્યા નથી. શ્રાઈન બોર્ડનું કામ મેડિકલ કોલેજ ખોલવાનું નથી. અમારી માંગ છે કે કાં તો તેને બંધ કરી દો અથવા અહીં ગુરુકુલ બનાવી દો અથવા 100% અમને આપી દો.' માન્યતા રદ થવાનું કારણ ધોરણો પૂરા ન થવા નેશનલ મેડિકલ કમિશનને મેડિકલ કોલેજમાં અપૂરતું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, લાયક ટીચિંગ ફેકલ્ટી અને રેસિડેન્ટ ડોક્ટરોની અછત, દર્દીઓની ઓછી સંખ્યા અને બેડ ઓક્યુપન્સી ખરાબ હોવાની ફરિયાદો મળી હતી. મેડિકલ એસેસમેન્ટ એન્ડ રેટિંગ બોર્ડની ટીમ 2 જાન્યુઆરી, 2026ના રોજ કોલેજ પહોંચી. એસેસમેન્ટ રિપોર્ટમાં મોટી ખામીઓ સામે આવી. આ દરમિયાન ટીચિંગ ફેકલ્ટીમાં 39% અને ટ્યુટર, ડેમોન્સ્ટ્રેટર અને સિનિયર રેસિડેન્ટની 65% ની અછત જોવા મળી. OPDમાં ન્યૂનતમ જરૂરી સંખ્યાના બદલે 50% થી પણ ઓછા દર્દીઓ હતા. બેડ ઓક્યુપન્સી ઓછામાં ઓછી 80% હોવી જોઈએ, પરંતુ તે માત્ર 45% જોવા મળી. ICUમાં પણ એવરેજ બેડ ઓક્યુપન્સી આશરે 50% હતી. રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું કે કેટલાક ડિપાર્ટમેન્ટમાં વિદ્યાર્થીઓ માટે પ્રેક્ટિકલ અને રિસર્ચ લેબ નથી. લાઈબ્રેરી પણ નિયમો મુજબ નથી. અહીં જરૂરી સંખ્યાના બદલે માત્ર 50% પુસ્તકો મળ્યા. અહીં 15 જર્નલ્સ હોવા જોઈતા હતા, જે માત્ર બે જ મળ્યા. ART સેન્ટર, MDR-TB મેનેજમેન્ટ ફેસિલિટી, ઓપરેશન થિયેટર અને અલગ-અલગ મેલ-ફીમેલ વોર્ડ જેવી જરૂરી સુવિધાઓ પણ કાં તો નથી અથવા અપૂરતી છે. ત્યારબાદ નેશનલ મેડિકલ કમિશને જોયું કે સંસ્થા અંડરગ્રેજ્યુએટ મેડિકલ એજ્યુકેશન નિયમો હેઠળ ન્યૂનતમ જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે. તેથી મેડિકલ એસેસમેન્ટ એન્ડ રેટિંગ બોર્ડે કમિશનના ચેરમેનની મંજૂરીથી માન્યતા તરત જ પાછી ખેંચવાનો આદેશ આપ્યો. કોંગ્રેસના સ્ટુડન્ટ વિંગ NSUIના નેશનલ પ્રેસિડેન્ટ રહી ચૂકેલા એડવોકેટ ફિરોઝ ખાન કહે છે, 'મેડિકલ કોલેજ બંધ થવાથી જમ્મુ-કાશ્મીરના વિદ્યાર્થીઓનું મોટું નુકસાન થયું છે. હેલ્થ મિનિસ્ટ્રી અને નેશનલ મેડિકલ કમિશને કોલેજને માન્યતા આપી હતી. તેને કેવી રીતે અને કેમ રદ કરી? જો તેને માઇનોરિટી ઇન્સ્ટિટ્યૂશન જાહેર કરવું હતું, તો શ્રાઈન બોર્ડે હિન્દુ-મુસ્લિમ ભાગલા પાડવાને બદલે તેના માટે એપ્લાય કરવું જોઈતું હતું.'