Editor's View : યુદ્ધની ચપેટમાં દુબઈ:પર્યટન ઠપ થઈ જતાં સન્નાટો, જાયન્ટ કંપનીઓએ ઉચાળા ભર્યા, રિયલ એસ્ટેટમાં પણ ઊથલપાથલ, 20 લાખ ભારતીયોના જીવ અદ્ધર

ગગનચૂંબી બિલ્ડીંગ્સ, આસપાસ અફાટ રણ, બ્લૂ દરિયા કિનારા, લક્ઝૂરિયસ લાઈફ, વિશ્વની મોટી મોટી કંપનીઓનું હબ... સેઈફ અને સ્માર્ટ દેશ દુબઈ. આ દુબઈની હાલત અત્યારે સૂડી વચ્ચે સોપારી જેવી થઈ ગઈ છે. અમેરિકા અને ઈઝરાયલે ઈરાન પર હુમલા શરૂ કર્યા. પણ ઈરાને યુદ્ધમાં પણ એવી ગુગલી નાખી કે અમેરિકા જોતું રહી ગયું. ઈરાને UAEને નિશાન બનાવ્યું. તેમાં ય દુબઈ પર મિસાઈલ અને ડ્રોનથી હુમલા કર્યા. દુબઈ ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ પર તો ત્રણ-ત્રણ એટેક થયા. પણ આ યુદ્ધમાં દુબઈ પિક્ચરમાં ય નહોતું તો અચાનક ઈરાનની હડફેટે કેમ ચડી ગયું? આનો જવાબ ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ કોર્પ્સ (IRGC)એ આપી દીધો. ઈરાનની આ સેનાએ કહ્યું કે, મિડલ ઈસ્ટના જે દેશ અમેરિકાને પોતાની જમીન આપશે કે મદદ કરશે તેના પર હુમલો થશે. દુબઈ પર અમે હુમલો કરીશું તો આખી દુનિયાનું ધ્યાન ખેંચાશે. નમસ્કાર, જ્યારે યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારે UAEની સરકારે એવી જાહેરાત કરી હતી કે UAE પર ઈરાનના ડ્રોન કે મિસાઈલ આવે તો તેનો વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર મૂકવો નહિ. છતાં આ સૂચનાને કેટલાક લોકોએ નજરઅંદાજ કરી. UAEના અબુધાબી, દુબઈ જેવા દેશો પર હુમલા થયા તેના વીડિયો અને હુમલા ન થયા હોય તેવા વીડિયો બનાવીને સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કર્યા. UAEના એટોર્ની જનરલ ડો. હમદ સૈફ અલશમ્સે આદેશ આપ્યો કે આવા વીડિયો પોસ્ટ કરનારાની ધરપકડ કરો. UAE પોલીસે 35 લોકોની દુબઈમાંથી જ ધરપકડ કરી. તેમાં 19 ભારતીય છે. UAEના 7 દેશોમાંથી ટાર્ગેટ દુબઈ, ઈરાનની સ્ટ્રેટેજી શું છે? ઈરાન UAE પર હુમલા કરે છે. ઘણા એવું માને છે કે UAE એટલે દુબઈ. પણ એવું નથી. UAE એટલે યુનાઈટેડ આરબ અમિરાત્સ. આ 7 નાનકડા દેશોનું ઝૂમખું છે. અબુધાબી, દુબઈ, શારજહા, અજમાન, ઉમ્મ અલ કુવૈન, રસ અલ ખૈમાહ અને ફુજૈરાહ. આ બધા દેશોમાં દુબઈ આર્થિક સદ્ધર છે, દુનિયાના 200 દેશોના લોકો દુબઈમાં રહે છે. ત્યાં જ બિઝનેસ કરે છે. જો ઈરાન દુબઈ પર હુમલા કરે તો 200 દેશોનું ધ્યાન ખેંચાય ને અમેરિકા પર દબાણ આવે. ઈરાનની આ સ્ટ્રેટેજીએ અમેરિકાને કારમો ઘા આપ્યો છે. પણ યુદ્ધ લાંબુ ચાલશે તો દુબઈનું શું થશે અને યુદ્ધ પૂરું થઈ જશે તો દુબઈનું શું થશે, તે ચર્ચાનો વિષય છે. યુદ્ધના બીજા દિવસથી જ દુબઈ ઈરાનની મિસાઈલ્સ અને ડ્રોન્સની રેન્જમાં આવી ગયું છે. સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે ઈરાન દુબઈ પર હુમલા કેમ કરી રહ્યું છે? ઈરાનનો મેસેજ સ્પષ્ટ હતો કે તમે દુશ્મન દેશોને જમીન અને સપોર્ટ આપશો તો તમને પણ છોડીશું નહિ. આ જ લોજિક સાથે દુબઈને ટાર્ગેટ બનાવવામાં આવ્યું. પણ દુબઈ જ કેમ? તેના 5 કારણો છે. આ યુદ્ધની સૌથી ખરાબ અસર દુબઈમાં માઈગ્રેટ થઈને આવેલા લાખો કારીગરો પર અસર પડી છે. દુબઈની વર્કફોર્સના 90 ટકા સાઉથ એશિયન માઈગ્રેન્ટ છે. સૌથી વધારે ભારત, પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશથી કામદારો ત્યાં પહોંચે છે. UAEએ 19 ભારતીયોની ધરપકડ કેમ કરી? UAEમાં કેટલાક લોકોને સોશિયલ મીડિયા પર વીડિયો અપલોડ કરવા ભારે પડી ગયા છે. ત્યાંની સરકારે 35 લોકોની ધરપકડ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આમાં 19 ભારતીય પણ છે. UAEના એટોર્ની જનરલ ડો. હમદ સૈફ અલશમ્સે મીડિયા સામે કહ્યું કે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર કેટલાક ખોટા વીડિયો જોવા મળ્યા જેના કારણે ખોટી માહિતી પ્રસરતી હોવાનું ધ્યાને આવ્યું હતું. આ વીડિયોનો હેતુ લોકોમાં ભય અને અફવા ફેલાવવાનો હતો. UAE વિરૂદ્ધ આ પ્રકારનું ષડયંત્ર ચલાવી લેવાશે નહિ. UAE સરકારે યુદ્ધના બીજા દિવસથી જ સ્પષ્ટ સૂચના આપી હતી કે ઈરાન UAE પર મિસાઈલ કે ડ્રોન હુમલો કરે તેવા વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર મૂકવાના નથી. કેટલાક લોકોએ સૂચના માની નહીં અને કેટલાકના ધ્યાન બહાર રહી ગયું. પરિણામ એ આવ્યું કે તેમણે હવે કાનુની કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. 14 માર્ચે UAE સરકારે 10 નામ જાહેર કર્યા. તેમાં બે ભારતીય સામેલ હતા. એ પછી 15 માર્ચે બીજા 25 લોકોનું લિસ્ટ આવ્યું જેમાં 17 ભારતીયો છે. આ પ્રકરણમાં પાકિસ્તાન, નેપાળ, બાંગ્લાદેશ, ફિલિપિન્સ અને ઈજિપ્તના નાગરિકો પણ સામેલ છે. સરકારે આરોપોના આધારે ત્રણ અલગ અલગ ગ્રુપોમાં વહેંચ્યા છે યુદ્ધ પછી દુબઈમાં શું સ્થિતિ છે? વિશ્વની મોટી મોટી કંપનીઓ અને વિશ્વની મોટી બેન્કો દુબઈમાંથી ઉચાળા ભરી રહી છે. દુબઈ દુનિયાનું સૌથી મોટું ફાયનાન્સિયલ સેન્ટર છે. ઈરાનના હુમલાના કારણે દુબઈની ઈમેજને નુકસાન પહોંચ્યું છે. દુબઈને મિડલ ઈસ્ટની વોલ સ્ટ્રીટ પણ કહે છે. કારણ કે અહિયા દુનિયાની મોટી 5500 જેટલી ઈન્ટરનેશનલ કંપનીઓની ઓફિસો છે. આ કંપનીઓમાં હવે ઈરાન તરફથી થઈ રહેલા હુમલાનો ભય વધી ગયો છે. દુબઈ અત્યારે ખાલી જેવું લાગે છે, તેનું સૌથી મોટું કારણ એ છે કે ટુરિસ્ટો નથી આવતા. જે લોકો દુબઈમાં રહીને બિઝનેસ, નોકરી કરે છે તે મોટાભાગે વર્ક ફ્રોમ હોમ છે. દુબઈની સ્કૂલોમાં બે મહિનાનું વેકેશન હોય છે એટલે એ રીતે પણ ચહલ પહલ નથી. બાકી જે લોકો રહે છે તે નોર્મલ લાઈફ જ જીવે છે. માર્કેટમાં દુકાનો ખુલી હોય છે. થોડા વાહનોની અવર જવર દેખાય છે. એક રીતે અત્યારે દુબઈમાં રહેતા લોકોને કોઈ તકલીફ નથી. મોટાભાગના લોકો દુબઈ છોડી રહ્યા છે. સિટી બેન્ક, સ્ટાન્ડર્ડ ચાર્ટર્ડ બેન્ક અને HSBC જેવી બેન્કોએ પોતાની ઓફિસો બંધ કરી દીધી છે. ઘણી ફાયનાન્શિયલ કન્સલટિંગ કંપનીઓ છે. જેમ કે ડેલોઈટ, પ્રાઈઝ વોટર હાઉસ કૂપર (PWC) તેમણે પણ દુબઈની ઓફિસો બંધ કરી દીધી છે. ઈન્વેસ્ટમેન્ટ બેન્કિંગ કંપની ગોલ્ડમેન સેચ અને મોર્ગન સ્ટેનલીએ પણ અસ્થાયી રૂપે ઓફિસો બંધ કરી છે. આ કંપનીઓએ તેના કર્મચારીને કહ્યું છે કે તે વર્ક ફ્રોમ હોમ કરે અથવા બીજા દેશોમાં જઈને પણ કામ કરી શકે છે. ઈરાને કહી દીધું છે કે અમે દુબઈમાં બેન્કો, ફાયનાન્શિયલ ઈન્સ્ટિટ્યૂશન પર પણ હુમલા કરીશું. ટેક્સ ફ્રી દેશ હોવાના કારણે દુબઈમાં દુનિયાભરમાંથી ઈન્વેસ્ટમેન્ટ આવે છે ગ્લોબલ ફાયનાન્શિયલ સેન્ટર ઈન્ડેક્સમાં દુબઈ દુનિયામાં 11મા નંબરે છે. આ જ ઈન્ડેક્સમાં મિડલ ઈસ્ટમાં દુબઈ પહેલા નંબરે છે. દુબઈ દુનિયાના ચાર મોટા ફાયનાન્શિયલ હબમાં સામેલ છે. દુબઈ ઈન્ટરનેશનલ ફાયનાન્શિયલ સેન્ટર એટલે DIFC મિડલ ઈસ્ટ, આફ્રિકા અને દક્ષિણ એશિયાનું સૌથી મોટું ફાયનાન્શિયલ સેન્ટર છે. દુનિયાભરના આંતરરાષ્ટ્રીય બેન્ક, ફાયનાન્સ, ઈન્વેસ્ટમેન્ટ અને કન્સલ્ટિંગ કંપની અને મોટી મોટી લૉ ફર્મના રિજિયોનલ હેડક્વાર્ટર દુબઈમાં છે. DIFCમાં 8 હજાર કંપની રજીસ્ટર્ડ છે. અહિયા 48 હજાર પ્રોફેશનલ્સ કામ કરે છે. જે અલગ અલગ દેશોમાંથી આવ્યા છે. દુબઈ ટેક્સ ફ્રી દેશ છે. મોટી મોટી જાયન્ટ કંપનીઓ દુબઈમાં પોતાનો વ્યાપ વધારવા માગે છે કારણ કે અહિયા ટેક્સમાં છૂટ મળે છે. ઈન્વેસ્ટમેન્ટ સેઈફ છે, દેશ પણ સુરક્ષિત છે. કંપનીએ કે લોકોએ ટેક્સ આપવાનો નથી. પણ હવે સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. ન તો જીવન સુરક્ષિત છે ન તો ઈન્વેસ્ટમેન્ટ. દુબઈએ પોતાનું જે બ્રાન્ડિંગ કર્યું હતું તે ઈમેજને મોટો ફટકો લાગ્યો છે. યુદ્ધ લાંબુ ચાલશે તો હજી ઘણી મોટી મોટી કંપનીઓ બીજા દેશોમાં શિફ્ટ થઈ જશે અને અરબો ડોલરનું રોકાણ UAEથી બહાર ચાલ્યું જશે. આ કંપનીઓ સિંગાપોર, લંડન કે હોંગકોંગમાં શિફ્ટ થઈ શકે છે. દુબઈની મોંઘી મોંઘી પ્રોપર્ટી ખરીદનારા લોકોમાં વિદેશીઓ વધારે છે. આ લોકો દુબઈ છોડી દેશે તો દુબઈના રિયલ એસ્ટેટ સેક્ટરમાં ધરખમ ઘટાડો થઈ શકે છે. ઈરાને ત્રણવાર દુબઈ એરપોર્ટ પર હુમલા કેમ કર્યા? ઈરાન UAEમાં સંખ્યાબંધ ડ્રોન્સ મોકલીને હુમલા કરે છે. UAEમાં અબુધાબીમાં ઓઈલ રિફાઈનરી, ફુજૈરાહમાં ઓઈલ સ્ટોરેજ ફેસેલિટી અને દુબઈમાં સમુદ્ર કિનારે આવેલી બુર્જ અલ અરબ હોટેલ પાસે ડ્રોન મોકલ્યું હતું. દુબઈમાં પામ જુમેરાહ, જબલ અલી પોર્ટ, દુબઈ ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ, બુર્જ ખલીફા નજીક ઈરાને હુમલા કર્યા છે. દુબઈની આર્થિક ધરી સમાન પોઈન્ટ પર ઈરાન ઘા મારી રહ્યું છે. યુદ્ધ શરૂ ત્યારથી અત્યાર સુધી દુબઈ એરપોર્ટ પર ત્રણવાર હુમલા થઈ ચૂક્યા છે. દુબઈ એરપોર્ટ પર દર વર્ષે 90 લાખ પેસેન્જરોની અવર જવર રહે છે. રોજની 1200 ફ્લાઈટના ઓપરેશનન્સ હોય છે. 15 માર્ચની સવારથી 16 માર્ચની સાંજ સુધી તમામ ફ્લાઈટ સસ્પેન્ડ રખાઈ હતી. દુબઈ એરપોર્ટના ઓપરેશન બંધ રહે તો 24 કલાકમાં 1 અબજ ડોલર એટલે 12 હજાર કરોડથી 15 હજાર કરોડનું નુકસાન UAEને થઈ રહ્યું છે. આ વિશ્વનું સૌથી બિઝી એરપોર્ટ છે. દુબઈથી નજીક UAEનો ફુજૈરાહ દેશ છે. ત્યાં ઓઈલ સ્ટોરેજ ફેસેલિટી છે. તેના પર ઈરાને ડ્રોન હુમલો કર્યો છે. દુનિયાની જરૂરિયાતનું 1 ટકા ઓઈલ ફુજૈરાહ પોર્ટ પર સ્ટોરેજ કરાય છે. હવે હુમલો થતાં સ્ટોરેજ કેપેસિટી ઘટીને અડધી થઈ ગઈ છે. યુદ્ધ લાંબુ ચાલશે તો 1970-80ના દાયકામાં લેબનોનના બૈરૂતમાં જે સ્થિતિ થઈ હતી તેવી સ્થિતિ દુબઈની થઈ શકે છે. એ વખતે યુદ્ધના કારણે બૈરૂતનું બેન્કિંગ હબ ખતમ થઈ ગયું હતું. એ વખતે બૈરૂત પશ્ચિમ એશિયાનું પેરિસ કહેવાતું હતું. ઈરાન મોટા હુમલા નથી કરતું, નાનાં-નાનાં ઘા મારીને આર્થિક નુકસાન કરે છે ઈરાન એવી રીતે હુમલો કરે છે કે જાનહાનિ ન થાય પણ આર્થિક નુકસાન વધારે થાય. ઈરાન જાણે છે કે દુબઈમાં નાનાં નાનાં ડ્રોન હુમલાથી દુબઈને બહુ નુકસાન નહિ થાય. દુબઈમાં એટલા પૈસા છે કે રાતોરાત બેઠું થઈ શકે તેમ છે. પણ ડ્રોન હુમલા પછી આગની જ્વાળાઓ અને ઊંચે ઊડતા ધુમાડાના વીડિયો વાયરલ થાય ત્યારે દુબઈની ઈમેજ દુનિયામાં ખરાબ થાય છે. એટલે જ દુબઈએ આવા વીડિયો વાયરલ કરનાર સામે પગલાં લીધાં છે. ઈરાન નાનાં નાનાં ઘા મારે છે. ઈરાન માત્ર હથિયારોથી યુદ્ધ નથી લડતું, તે ડરનો ઉપયોગ કરે છે. ઈરાન આ યુદ્ધમાં આર્થિક ફટકો આપવા માગે છે. ન માત્ર અમેરિકાનું, પણ મિડલ ઈસ્ટના સહયોગી દેશોનું પણ આર્થિક નુકસાન કરવા ઈરાને સ્ટ્રેટેજી બનાવી છે. એક સમયે દુબઈ ભારતનો ભાગ હતું!! બહુ ઓછા લોકો જાણતા હશે કે ઓમાન, દુબઈથી લઈ એડન (અત્યારનું યમન) સુધીના આરબ દેશો ભારતનો જ ભાગ હતા. આરબ દેશોમાં જ્યાં જ્યાં બ્રિટીશ સામ્રાજ્ય હતું તે તમામ રાજ્યોનો કંટ્રોલ દિલ્હી પાસે હતો. આ અરબ દેશો પર ઈન્ડિયન પોલિટિકલ સર્વિસ હેઠળ શાસન થતું હતું. ઈન્ટરપ્રિટેશન એક્ટ 1889 હેઠળ આ દરેક સંરક્ષિત દેશ કાયદેસર રીતે ભારતનો ભાગ ગણાતા હતા. એ વખતે ભારત શાસિત રાજ્યોની યાદી અંગ્રેજી આલ્ફાબેટિકલ રીતે શરૂ થતી હતી અને તેમાં સૌથી પહેલું નામ લખાતું- અબુધાબી... વાઈસરોય લોર્ડ કર્ઝને એ વખતે કહેલું કે ઓમાનને પણ ભારતનું રજવાડું ગણવામાં આવે. એક સમયનું એડન આજે યમન તરીકે ઓળખાય છે. યમન સુધીના અરબ દેશોમાં ભારતીય પાસપોર્ટ આપવામાં આવતા હતા. એ વખતે પણ બહુ ઓછા લોકોને ખબર હતી કે બ્રિટીશ રાજ માત્ર ભારતમાં નહોતું, તે આરબ દેશો સુધી ફેલાયેલું હતું. અ વખતે જાહેર કરાયેલા નકશામાં ભારતની સાથે આરબ દેશોને બતાવાતા નહોતા, નહિતર આરબો ઉશ્કેરાઈ જાય તેવું હતું. રોયલ એશિયાટિક સોસાયટીના પ્રોફેસરે એવું કહ્યું હતું કે, જે રીતે કોઈ ઈર્ષાળુ શેખ પોતાની પ્રિય પત્નીને પડદા પાછળ જ રાખે છે તેમ બ્રિટીશ અધિકારી અરબ રાજ્યોની સ્થિતિને રહસ્ય બનાવીને રાખતા હતા. બ્રિટીશ પત્રકારને આરબ દેશોમાં ભારતનું કલ્ચર જોવા મળ્યું 1960માં બ્રિટીશ અખબાર ધ ટાઈમ્સના રિપોર્ટર ડેવિડ હોલ્ડન બેહરિન પહોંચ્યા. એ વખતે બેહરિન બ્રિટનની રક્ષા હેઠળ હતું. ત્યારે અરબ દેશોમાં એક સમારોહ ચાલતો હતો. બ્રિટનના રાણી વિક્ટોરિયા ભારતના મહારાણી બન્યા તેનું સેલિબ્રેશન ચાલતું હતું. આ પત્રકાર ખાડી દેશોમાં દુબઈ, અબુધાબી, ઓમાન ગયા તો તેમને ત્યાં બ્રિટીશ ભારતના કેટલાક સંકેત જોવા મળ્યા. હોલ્ડને નોંધ્યું છે કે, એ વખતે આરબ દેશોમાં કપડાં ધોનારને 'ધોબી' અને વોચમેન માટે 'ચોકીદાર' જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ થતો હતો. ઓમાનના સુલતાન રાજસ્થાનમાં ભણ્યા હતા તે કડકડાટ ઉર્દૂ બોલતા હતા. કુવૈતની સેનાના સિપાઈ હૈદરાબાદના સિપાઈના યુનિફોર્મમાં માર્ચ કરતા જોવા મળ્યા હતા. બ્રિટીશરોએ ભારતને ઓઈલ કન્ટ્રી બનાવતાં અટકાવ્યું!! ભારત મજબૂત રીતે ઊભરી રહ્યું હતું તે વાત બ્રિટીશરો જાણી ગયા એટલે ભારતને નબળું પાડવા 1 એપ્રિલ 1937એ ભારતથી યમન (એ વખતનું એડન)ને અલગ કરી નાખ્યું. જ્યારે આઝાદીનો સમય નજીક આવ્યો ત્યારે અંગ્રેજોએ વિચાર કર્યો કે શું ભારત કે પાકિસ્તાનને ફારસની ખાડીની જવાબદારી આપી શકાય? પણ બ્રિટનના રાજનાયિક મિશનના અધિકારીએ એ મિટિંગમાં એવું કહ્યું કે, દિલ્હીના અધિકારીઓ સાથે વાત થઈ છે. તેમણે કહ્યું છે કે ભારત સરકારને ફારસની ખાડીમાં કોઈ રસ નથી. એટલે ફારસની ખાડીની જવાબદારી આરબ દેશો પાસે જ રાખવી જોઈએ. ભારતની આઝાદી પહેલાં 1 એપ્રિલ 1947ના દિવસે દુબઈથી લઈને કુવૈત સુધીના ખાડી પ્રદેશો ભારતથી અલગ કરી દેવાયા. પછી ભારત-પાકિસ્તાનના ભાગલા પડ્યા. ભારતને આઝાદી મળી. ભારત અને પાકિસ્તાનમાં ક્યા-ક્યા પ્રાંતો અને રજવાડાંનો સમાવેશ થશે તેની યાદી અંગ્રેજોએ તૈયાર કરી. આ યાદીમાંથી ખાડી દેશોના નામ ગાયબ હતા. આજે 75 વર્ષ પછી પણ ભારત અને ખાડી દેશોના લોકો જાણતા નથી કે એ વખતે કેટલી મોટી ઐતિહાસિક ઘટના હતી. બ્રિટીશરોએ પોતાની રીતે નિર્ણય ન લીધો હોત તો આજે ક્રૂડ ઓઈલથી સમૃદ્ધ દેશો ભારતનો જ ભાગ હોત. બ્રિટીશરોને ક્રૂડ ઓઈલની લાલચ જાગી ને ભારતથી આરબ દેશો અલગ કરી દીધા બ્રિટીશરોએ ભારત પાસેથી અરબ દેશોનો હક્ક કેમ છીનવી લીધો? તેને ભારતથી અલગ કેમ કરી દીધા? એ વખતના બ્રિટીશ વડાપ્રધાન ક્લેમેન્ટ એટલીએ અધિકારીઓ સમક્ષ પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે આપણે ભારત અને આરબ દેશો પરનો અધિકાર નથી જોઈતો. તેમને આઝાદ કરી દો. ત્યારે બ્રિટીશ અધિકારીઓએ જ એટલીને ચૂપ કરાવી દીધા. આરબ દેશો હવે ભારતના વાઈસરોયને નહિ પણ વ્હાઈટહોલ (બ્રિટનની સંસદ)ને રિપોર્ટ કરતા હતા. એક્સપર્ટ પોલ રિચે લખ્યું છે કે આરબ દેશો બ્રિટનના ભારતીય સામ્રાજ્યનો અંતિમ કિલ્લો હતો. જેમ ગોવા પોર્ટુગીઝો માટે છેલ્લો કિલ્લો હતો અને પોંડીચેરી ફ્રાન્સનો છેલ્લો કિલ્લો હતો. ભારતથી આરબ દેશો અલગ થયા પછી પણ ત્યાંની કરંસી રૂપિયા જ હતી. ભારતમાંથી અંગ્રેજો ગયા પણ ખાડી દેશોમાં લાંબો સમય રહ્યા. ખાડી દેશોમાં લાંબો સમય રહેવાનું કારણ ત્યાંનો ક્રૂડ ઓઈલનો ખજાનો હતું. અંગ્રેજોનો જીવ ક્રૂડ ઓઈલમાં હતો. અંતે 1971માં બ્રિટીશરોએ ગલ્ફ દેશો છોડી દીધા. હવે ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની પછી પહેલીવાર ખાડી દેશો બ્રિટીશ હસ્તક્ષેપ વગર પોતાની રીતે સ્વતંત્ર્ય નિર્ણય લઈ શકે તેમ હતા. આજે દુબઈથી માંડીને યમન સુધીના આરબ દેશો બ્રિટીશરોને યાદ કરે છે પણ એ ભૂલી ગયા છે કે એક સમય એવો હતો કે આ દેશો પર દિલ્હીનું શાસન હતું. આજનું દુબઈ આલિશાન કેવી રીતે બન્યું? 1980ના દાયકામાં જે વિસ્તારમાં રણની ધૂળ ઊડતી હતી તે દેશમાં અત્યારે ગગનચૂંબી ઈમારાતો, હાઈફાઈ મોલ, પહોળા રસ્તા અને લક્ઝૂરિયસ લાઈફ સ્ટાઈલ છે. દુબઈમાં આજે 200 દેશોના લોકો રહે છે. દુબઈ અને અબુધાબીના શાસકોએ અંગ્રેજો ગયા પછી તરત નક્કી કરી લીધું કે આપણે આપણા દેશને કઈ દિશામાં લઈ જવો છે. દુબઈને 'દુબઈ' બનાવવાનું વિઝન શેખ રાશીદ અલમકતુમનું હતું. જેને તેના દીકરા શેખ મોહમ્મદ અલમકતુમે પૂરું કર્યું. બીજા એક હતા શેખ ઝાયદ. તેમણે સાત દેશોને ભેગા કરીને UAEના નિર્માણનો કન્સેપ્ટ આપ્યો. બધા દેશોને એક કર્યા એટલે UAE દુનિયાના નકશામાં ઊભરી આવ્યું. દુબઈના રાજાના વંશજોએ દુબઈને ઓઈલ નિર્ભર રહેવાના બદલે બિઝનેસ હબ બનાવી દીધું. શેખ રાશીદ અલમકતુમના વિઝનના કારણે જ આપણે અત્યારના દુબઈને આટલું સમૃદ્ધ જોઈએ છીએ. તેમણે વિચાર્યું કે હું દુનિયાના વેપારીઓને સુવિધા આપીશ તો એ લોકો અહીં આવીને રોકાણ કરશે ને દેશને ફાયદો થશે. દુબઈમાં કન્સ્ટ્રક્શન ઝડપથી વધતું ગયું. એક સમય એવો આવ્યો કે દુનિયામાં સૌથી વધારે લેબર અને ક્રેન દુબઈમાં હતા. દુબઈના ઝડપી વિકાસને જોઈને સંખ્યાબંધ દેશોના લોકો UAE અને દુબઈ કામ માટે પહોંચ્યા. આજે પણ UAEમાં 43 લાખ ભારતીયો રહે છે અને તેમાંથી એકલા દુબઈમાં 20 લાખ ભારતીયો રહે છે. દુબઈની મજબૂત ઈકોનોમીનો આધારસ્તંભ- ટુરિઝમ દુબઈની જાહોજલાલી જોવા લોકો જવા લાગ્યા. અત્યારના દુબઈના રાજા શેખ મોહમ્મદે એવું વિચાર્યું કે જે ક્યાંય ન હોય એ દુબઈમાં હોય. એવું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ટર ડેવલપ કર્યું. વિશ્વની સૌથી ઊંચી ઈમારત બુર્જ ખલીફા બનાવી, રણની સુકી ધરતી પર મિરેકલ ગાર્ડન બનાવીને લાખો ફૂલ ખિલવ્યા. દુબઈ ફ્રેમ, મ્યુઝીયમ ઓફ ફ્યૂચર બનાવીને દુબઈને નવી ઓળખ આપી. મ્યુઝીયમ ઓફ ફ્યૂચર બનાવ્યું. તેમાં તો 2050માં દુબઈ કેવું હશે, તેની અદ્દભૂત કલ્પના બતાવતા 7 માળ બનાવાયા છે. આ બધું ટુરિઝમને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવાયું છે. ડેઝર્ટ સફારી, ડોલ્ફીન શો પણ આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. ટુરિઝમ સિવાય પણ અલ બુર્જ અરબ હોટેલ દરિયામાં ટાપુ પર બનાવી છે. વહાણના શઢ આકારની આ હોટેલ પાસે જઈને ટુરિસ્ટો ફોટા પડાવે છે. વાહ... બોલી ઉઠે છે. 2026માં આ હોટેલ લોકોને આકર્ષે છે પણ દુબઈના શેખે તેને 1999માં જ બનાવી લીધી હતી. કેટલું દૂરંદેશી વિઝન હશે. પામ જુમેરાહ બંગલાની કોલોની છે. દરિયામાં પાંદડાના આકારમાં બનાવાઈ છે. આ કૃત્રિમ ટાપુ બનાવવા લોખંડ કે સિમેન્ટનો ઉપયોગ નથી થયો. સમુદ્રના તળિયેથી 120 બિલિયન ક્યૂબિક મીટર રેતી કાઢીને ટાપુ બનાવાયો છે. દુબઈના અખબાર ખલીજ ટાઈમ્સના બિઝનેસ એડિટર મુઝકર રિઝવી કહે છે કે દુબઈએ છેલ્લા 18 વર્ષોમાં વિશ્વનું સૌથી શ્રેષ્ઠ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવ્યું છે જે દુબઈને અલગ બનાવે છે. 2005, 2006માં બુર્જ ખલીફા, દુબઈ મોલ અને દુબઈ મેટ્રો જેવા મેગા ડેવલપમેન્ટની જાહેરાત કરી અને 2008માં વૈશ્વિક મંદી વચ્ચે પણ આ પ્રોજેક્ટ પૂરા કર્યા. દુબઈની બે મુખ્ય ઈન્કમ છે. એક, ઈન્ટવેસ્ટમેન્ટ અને બીજું, ટુરિઝમ. અત્યારે બંને પર જોખમ છે. ટુરિસ્ટોને દુબઈ ચૂંબકની જેમ આકર્ષે છે. રેકોર્ડ એ રહ્યો છે કે 2024ના એક જ વર્ષમાં દુબઈમાં 2 કરોડ ટુરિસ્ટ પહોંચ્યા હતા. છેલ્લે, દુબઈના રાજા શેખ મોહમ્મદે તેના ઉત્તરાધિકારી તરીકે સાત દીકરામાંથી એકની પસંદગી કરી લીધી છે. તેનું નામ છે શેખ હમદાન. ભવિષ્યમાં તે દુબઈના રાજા બનશે. સોશિયલ મીડિયા પર પોપ્યુલર ફિગર છે. તેમણે બુર્જ ખલીફાની ટોચ પરના ટાવર પર બેસીને કોફી પીધી છે. તેની પાસે શુદ્ધ સોનામાંથી બનેલી મર્સિડીસ કાર છે. હોર્સ રાઈડીંગ, ટ્રેકિંગ, ડ્રાઈવિંગ અને એડવેન્ચર સ્પોર્ટ્સનો જબરો શોખ છે. તેના ફાર્મ હાઉસમાં 1 હજાર ઘોડા અને 120 ઊંટ છે. શેખ હમદાન ત્યારે ચર્ચામાં આવ્યા હતા જ્યારે તેણે તેની ચોથી દીકરીનું નામ હિન્દ રાખ્યું હતું. સોમવારથી શુક્રવાર રાત્રે 8 વાગ્યે તમે જોતા રહો એડિટર્સ વ્યૂ. સોમવારે ફરી મળીશું. નમસ્કાર (રિસર્ચ : યશપાલ બક્ષી)