8 વર્ષ પછી ટ્રમ્પ ચીન પહોંચ્યા:₹9 લાખ કરોડની બોઇંગ વિમાન ડીલ શક્ય; ઈરાન યુદ્ધ પર કહ્યું હતું – ચીનની મદદની જરૂર નથી

અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ બુધવારે 8 વર્ષ પછી ચીનના પ્રવાસે પહોંચ્યા. તેમનું વિમાન બેઇજિંગ કેપિટલ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ પર લેન્ડ થયું, જ્યાં ચીનના ઉપરાષ્ટ્રપતિ હાન ઝેંગ અને ચીની રાજદ્વારી શી ફેંગે તેમનું સ્વાગત કર્યું. એર ફોર્સ વનમાંથી ઉતરતી વખતે લગભગ 300 બાળકો વાદળી અને સફેદ રંગના યુનિફોર્મમાં એરપોર્ટ પર હાજર હતા. તેઓ અમેરિકા અને ચીનના ઝંડા લહેરાવી રહ્યા હતા. ટ્રમ્પ સાથે તેમના પુત્ર એરિક ટ્રમ્પ અને પુત્રવધૂ લારા ટ્રમ્પ પણ હાજર હતા. આ દરમિયાન બાળકોએ મેન્ડરિન ભાષામાં ‘વેલકમ’ના નારા લગાવ્યા. આ પ્રવાસમાં 9 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુની બોઇંગ વિમાન ડીલ થઈ શકે છે. ચીન 500 બોઇંગ 737 MAX, 100 બોઇંગ 787 ડ્રીમલાઇન અને ઘણા 777X વાઇડબોડી વિમાનો ખરીદી શકે છે. જો કરાર થશે તો તે ઇતિહાસનો સૌથી મોટો વિમાન સોદો હશે. અમેરિકાના 17 મોટા ઉદ્યોગપતિઓ પણ ચીન પહોંચ્યા ટ્રમ્પ સાથે ઇલોન મસ્ક, એપલના CEO ટિમ કૂક અને બોઇંગના CEO સહિત 17 મોટા અમેરિકી ઉદ્યોગપતિઓ પણ ગયા છે. જોકે, ચિપ કંપની એનવીડિયાના CEO જેન્સન હુઆંગ આ પ્રવાસમાં સામેલ નહીં થાય. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ અને ટ્રમ્પ વચ્ચે ગુરુવાર અને શુક્રવારે અલગ-અલગ તબક્કાની વાતચીત થશે. બંને નેતાઓ વચ્ચે વેપાર, તાઇવાન, રેર અર્થ મિનરલ્સ, AI અને ઇરાન યુદ્ધ જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની સંભાવના છે. ટ્રમ્પ 15 મે સુધી બેઇજિંગમાં રહેશે. 2017 પછી આ તેમનો પહેલો ચીન પ્રવાસ છે. ટ્રમ્પે કહ્યું હતું - ઇરાન યુદ્ધ સમાપ્ત કરવા માટે ચીનની જરૂર નથી ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું છે કે ઇરાન સાથે ચાલી રહેલા યુદ્ધને સમાપ્ત કરવા માટે તેમને ચીનની મદદની જરૂર નથી. ટ્રમ્પે આ નિવેદન વોશિંગ્ટનથી બેઇજિંગ રવાના થતી વખતે આપ્યું હતું. પત્રકારો સાથેની વાતચીતમાં ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે મને નથી લાગતું કે અમને ઇરાનના મામલે કોઈ મદદની જરૂર છે. અમેરિકા આ યુદ્ધ કોઈપણ રીતે જીતી જશે.જ્યારે ટ્રમ્પને પૂછવામાં આવ્યું કે શું અમેરિકામાં લોકોની આર્થિક મુશ્કેલીઓ તેમના નિર્ણયોને પ્રભાવિત કરી રહી છે, તો તેમણે કહ્યું, હું અમેરિકનોની આર્થિક સ્થિતિ વિશે વિચારતો નથી. હું ફક્ત એક જ વાત વિચારું છું, ઇરાન પાસે પરમાણુ હથિયારો ન હોવા જોઈએ. ચીને અમેરિકી વિદેશ મંત્રીનું નામ લખવાની રીત બદલી અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો ટ્રમ્પ સાથે ચીન જઈ રહ્યા છે. ખાસ વાત એ છે કે ચીને પહેલાથી જ માર્કો રુબિયો પર પ્રતિબંધ લગાવી દીધો હતો. માર્કો રુબિયો પહેલા અમેરિકામાં સાંસદ હતા અને તેઓ અવારનવાર ચીનની ટીકા કરતા હતા. તેમણે ઉઇગર મુસ્લિમો અને હોંગકોંગના મુદ્દે ચીન વિરુદ્ધ અવાજ ઉઠાવ્યો હતો. તેનાથી નારાજ થઈને ચીને તેમના પર પ્રતિબંધો લગાવ્યા હતા, જેમાં ચીનમાં પ્રવેશ પર રોક પણ સામેલ હતી. પરંતુ હવે ચીને એક નવી રીત શોધી કાઢી છે. ચીને માર્કો રુબિયોના નામને ચીની ભાષામાં લખવાની રીત (ટ્રાન્સલિટરેશન) બદલી નાખી. એવું માનવામાં આવે છે કે આવું એટલા માટે કરવામાં આવ્યું જેથી જૂના નામ પર લાગેલા પ્રતિબંધો નવા નામ પર લાગુ ન પડે અને તેમની ચીન યાત્રા શક્ય બની શકે. ટ્રાન્સલિટરેશનનો અર્થ છે કોઈ નામ કે શબ્દને બીજી ભાષાની લિપિમાં લખવું. સરળ ભાષામાં કહીએ તો ચીને રુબિયો લખવાની રીત બદલી નાખી જેથી ટેકનિકલી તે જૂનું પ્રતિબંધિત નામ ન ગણાય. ચીનના રાષ્ટ્રપતિ જિનપિંગ ટ્રમ્પને સ્ટેટ ડિનર આપશે વ્હાઇટ હાઉસ અનુસાર, ચીન પ્રવાસ દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના સન્માનમાં ભવ્ય સ્ટેટ ડિનરનું આયોજન કરશે. ચીનમાં આવા સ્ટેટ ડિનરને મોટા રાજદ્વારી સન્માન તરીકે જોવામાં આવે છે. આવા કાર્યક્રમો સામાન્ય રીતે બેઇજિંગના ગ્રેટ હોલ ઓફ ધ પીપલમાં યોજાય છે, જ્યાં ચીનનું ટોચનું નેતૃત્વ વિદેશી મહેમાનોનું સ્વાગત કરે છે. તેમાં બંને દેશોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, વેપારી પ્રતિનિધિઓ અને ખાસ મહેમાનો શામેલ હોય છે. રાજદ્વારી નિષ્ણાતોના મતે, ચીન કોઈ વિદેશી નેતાને જેટલું મોટું ઔપચારિક સ્વાગત આપે છે, તેને સંબંધોના મહત્વનો સંકેત માનવામાં આવે છે. સ્ટેટ ડિનર દ્વારા ચીન એ સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ કરે છે કે તે અમેરિકા સાથેના સંબંધોને વ્યૂહાત્મક સ્તરે મહત્વ આપી રહ્યું છે. ટ્રમ્પના પ્રથમ કાર્યકાળમાં 2017ના ચીન પ્રવાસ દરમિયાન પણ રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગે તેમના સન્માનમાં વિશેષ સ્વાગત કાર્યક્રમ રાખ્યો હતો. ટ્રમ્પ-જિનપિંગ વચ્ચે 4 મહત્વના મુદ્દાઓ પર વાતચીત થશે 1. ટ્રેડ ટેરિફ વિવાદ અમેરિકા-ચીન ટ્રેડ વોર હજુ પણ મોટો મુદ્દો છે. ટ્રમ્પ અગાઉ ચીની સામાન પર ભારે ટેરિફની ચેતવણી આપી ચૂક્યા છે. બંને દેશો હવે વ્યાપારી તણાવ ઘટાડવા પર વાતચીત કરી શકે છે. 2. તાઇવાન અને હથિયારોનું વેચાણ તાઇવાનને લઈને પણ બંને દેશો વચ્ચે તણાવ યથાવત છે. ટ્રમ્પે કહ્યું છે કે તેઓ શી જિનપિંગ સાથે 11 અબજ ડોલરના અમેરિકી હથિયાર પેકેજ પર વાત કરશે. ચીન તાઇવાનને પોતાનો હિસ્સો માને છે અને અમેરિકી હથિયારોના વેચાણનો સતત વિરોધ કરતું રહ્યું છે. 3. રેર અર્થ મિનરલ્સ અને AI રેર અર્થ મિનરલ્સ ઇલેક્ટ્રિક વાહન, ચિપ્સ અને ડિફેન્સ ઇન્ડસ્ટ્રી માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ચીન દુનિયાનો સૌથી મોટો સપ્લાયર છે, જ્યારે અમેરિકા તેની નિર્ભરતા ઘટાડવા માંગે છે. AI અને સેમિકન્ડક્ટર ટેકનોલોજીને લઈને પણ બંને દેશો વચ્ચે સ્પર્ધા તેજ બની છે. 4. સોયાબીન અને કૃષિ વેપાર ચીન અમેરિકી ખેડૂતો માટે મોટું બજાર છે. ટ્રેડ વોર પછી ચીને અમેરિકી સોયાબીનની ખરીદી ઘટાડી હતી. હવે ટ્રમ્પ પ્રશાસન કૃષિ નિકાસ વધારવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. ઈરાની ઓઈલ ખરીદવા મુદ્દે ચીનનો અમેરિકા સાથે વિવાદ ઈરાન પાસેથી ઓઈલ ખરીદવા મુદ્દે અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે તણાવ યથાવત છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસનનો આરોપ છે કે ચીન મોટા પાયે ઈરાની ઓઈલ ખરીદીને તેહરાનને આર્થિક ટેકો આપી રહ્યું છે, જ્યારે ચીન તેને પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો સાથે જોડાયેલો મામલો જણાવી રહ્યું છે. અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશોના પ્રતિબંધો છતાં ચીન લાંબા સમયથી ઈરાન પાસેથી મોટા પાયે ઓઈલ ખરીદતું રહ્યું છે. નિષ્ણાતોના મતે, ચીન પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે સસ્તું ઓઈલ ખરીદવાની રણનીતિ અપનાવે છે. ઈરાન પર પ્રતિબંધો લાગુ થયા પછી તેને પોતાનું ઓઈલ ડિસ્કાઉન્ટ પર વેચવું પડે છે. ચીનની ઘણી ખાનગી રિફાઇનરીઓ આ જ રાહત દરે મળતા ઓઈલને ખરીદે છે. આનાથી ચીનને સસ્તી ઊર્જા મળે છે, જ્યારે ઈરાનને વિદેશી મુદ્રા કમાવવાનો મોટો રસ્તો મળે છે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, તાજેતરના વર્ષોમાં ઈરાનના કુલ ઓઈલ નિકાસનો મોટો હિસ્સો ચીન જતો રહ્યો છે. ઘણી વાર આ કારોબાર સીધો ઈરાનના નામે નહીં, પરંતુ અન્ય દેશો દ્વારા અથવા બ્લેન્ડેડ ઓઈલના રૂપમાં કરવામાં આવે છે, જેથી અમેરિકી પ્રતિબંધોથી બચી શકાય. અમેરિકા ઈચ્છે છે કે ચીન ઈરાની ઓઈલની ખરીદી ઓછી કરે, જેથી તેહરાનની કમાણી ઘટે અને તેના પર દબાણ વધે. જો ચીન ખરીદી ઓછી કરે છે તો ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા પર અસર પડી શકે છે, કારણ કે ઓઈલ નિકાસ તેની સૌથી મોટી આવકનો સ્ત્રોત છે. જોકે, ચીને પહેલા પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે પોતાના ઊર્જા હિતોના આધારે નિર્ણયો લે છે અને બાહ્ય દબાણમાં નીતિ બદલતો નથી. બેઇજિંગનું કહેવું છે કે તેની ઊર્જા સુરક્ષા તેના માટે પ્રાથમિકતા છે. આ જ કારણોસર ટ્રમ્પ અને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગની બેઠકમાં આ મુદ્દો મહત્વનો માનવામાં આવી રહ્યો છે. એવું માનવામાં આવે છે કે અમેરિકા વેપાર અને ટેરિફ વિવાદની સાથે ઈરાની ઓઈલને લઈને પણ ચીન પાસેથી સહયોગ માંગી શકે છે. ચીન પર ઈરાની ઓઈલ ન ખરીદવા માટે અમેરિકા દબાણ કરી રહ્યું છે અમેરિકા ઈચ્છે છે કે ચીન ઈરાની ઓઈલની ખરીદી ઘટાડે, જેથી તેહરાનની કમાણી ઘટે અને તેના પર દબાણ વધે. જો ચીન ખરીદી ઘટાડશે તો ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા પર અસર પડી શકે છે, કારણ કે ઓઈલ નિકાસ તેની સૌથી મોટી આવકનો સ્ત્રોત છે. જોકે, ચીને પહેલા પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે તેના ઊર્જા હિતોના આધારે નિર્ણયો લે છે અને બાહ્ય દબાણમાં નીતિ બદલતું નથી. બેઇજિંગનું કહેવું છે કે તેની ઊર્જા સુરક્ષા તેના માટે પ્રાથમિકતા છે.આ જ કારણોસર ટ્રમ્પ અને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગની બેઠકમાં આ મુદ્દો મહત્વનો માનવામાં આવી રહ્યો છે. એવું માનવામાં આવે છે કે અમેરિકા વેપાર અને ટેરિફ વિવાદની સાથે ઈરાની ઓઈલને લઈને પણ ચીન પાસેથી સહયોગ માંગી શકે છે. અમેરિકી ખેડૂતોને ટ્રેડ ડીલની આશા ટ્રમ્પની ચીન યાત્રા પર અમેરિકી ખેડૂતોની નજર છે. ટ્રેડ વોર, મોંઘવારી અને ઘટતા સોયાબીન નિકાસથી પરેશાન ખેડૂતો ઈચ્છે છે કે ચીન સાથે મજબૂત ટ્રેડ ડીલ થાય. NPRના રિપોર્ટ મુજબ ટ્રમ્પના ટેરિફ પછી ચીને અમેરિકી સોયાબીનની ખરીદી ઘટાડીને બ્રાઝિલથી ખરીદી વધારી દીધી હતી. આનાથી ઘણા અમેરિકી ખેડૂતોને પાકનો સંગ્રહ કરવો પડ્યો.જોકે, ગયા વર્ષના અંતમાં ચીને ફરી અમેરિકી સોયાબીનની ખરીદી શરૂ કરી. વ્હાઇટ હાઉસનો દાવો છે કે આ વર્ષે ચીન 2.5 કરોડ મેટ્રિક ટન સોયાબીન ખરીદી શકે છે, પરંતુ ખેડૂતો લેખિત કરારની માંગ કરી રહ્યા છે.રિપોર્ટ મુજબ 2022માં ચીને અમેરિકા પાસેથી 3 કરોડ મેટ્રિક ટન સોયાબીન ખરીદી હતી, જ્યારે ટ્રમ્પના પહેલા કાર્યકાળ પહેલા આ આંકડો 3.6 કરોડ મેટ્રિક ટન સુધી પહોંચી ગયો હતો.