બિઝનેસ મંત્ર:મહેનત છતાં પરિણામ ન મળતું હોય તો તપાસો આ 7 કારણો

બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ અને 25થી વધુ વ્યૂહરચના પુસ્તકોના લેખક હિરવ શાહ કહે છે: દુનિયાની સૌથી મોટી ગેરસમજોમાંની એક એ છે કે માત્ર સખત મહેનત જ સફળતાની ગેરંટી આપે છે. સાહસિકો અને સીઈઓથી લઈને વિદ્યાર્થીઓ, વ્યાવસાયિકો, રમતવીરો અને કલાકારો સુધીના લાખો લોકો દરરોજ સવારે સારા ઇરાદા અને મજબૂત કાર્ય નીતિ (Work ethic) સાથે જાગે છે. તેઓ લાંબા કલાકો સુધી કામ કરે છે. તેઓ બલિદાન આપે છે. તેઓ પ્રતિબદ્ધ રહે છે. છતાં પણ તેમનામાંથી ઘણા લોકો શાંતિથી મનમાં એક જ સવાલ પૂછે છે: "જો હું આટલી બધી મહેનત કરી રહ્યો છું, તો મને હજુ પણ જોઈતું પરિણામ કેમ નથી મળી રહ્યું?" બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ હિરવ શાહના જણાવ્યા અનુસાર, આનો જવાબ અવારનવાર આશ્ચર્યચકિત કરનારો હોય છે. વિવિધ ક્ષેત્રોમાં વ્યવસાયો, બ્રાન્ડ્સ, સાહસિકો, રોકાણકારો, મનોરંજનકારો અને રમતવીરો સાથે કામ કરવાના તેમના અનુભવમાં તેમણે જોયું છે કે સફળતા ભાગ્યે જ માત્ર સખત મહેનતથી નક્કી થાય છે. સખત મહેનત આવશ્યક છે, પરંતુ તે એક બહુ મોટા કોયડાનો (Puzzle) માત્ર એક જ ટુકડો છે. ઘણા લોકો એટલા માટે નિષ્ફળ નથી થઈ રહ્યા કે તેમના પ્રયત્નોમાં ખામી છે. તેઓ એટલા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે કારણ કે સફળતાના એક અથવા વધુ મહત્વપૂર્ણ ઘટકો (Ingredients) ખૂટે છે. જેમ હિરવ શાહ અવારનવાર કહે છે, "જ્યારે પરિણામો પ્રયત્નો સાથે મેળ ન ખાતા હોય, ત્યારે તેનો જવાબ હંમેશા વધુ સખત મહેનત નથી હોતો. ક્યારેક તેનો જવાબ એ શોધવામાં હોય છે કે શું ખૂટે છે." આ લેખ શેના વિશે છે? આ લેખ એવા દરેક વ્યક્તિ માટે છે જે પોતાનું સર્વસ્વ આપવા છતાં પણ અટકેલા અનુભવે છે. કદાચ તમારો વ્યવસાય અપેક્ષા મુજબ વધી રહ્યો નથી. કદાચ તમારી કારકિર્દી તમારી આશા કરતાં ધીમી ગતિએ આગળ વધી રહી છે. કદાચ વર્ષોની મહેનત પછી પણ તમારી આવક સ્થિર (Stagnant) રહી છે. અથવા કદાચ તમને સરળ રીતે એવું લાગે છે કે તમે જે ઊર્જા લગાવી રહ્યા છો તેના પ્રમાણમાં તમને મળતું વળતર (Rewards) યોગ્ય નથી. જો આમાંથી કોઈ પણ પરિસ્થિતિ જાણીતી લાગતી હોય, તો આ લેખ તમને મદદ કરી શકે છે. આગળના થોડા વિભાગોમાં, આપણે એવા 7 સામાન્ય कारणો વિશે વિગતવાર જાણીશું જેના લીધે સખત મહેનત કરનારા લોકો પણ ઘણીવાર યોગ્ય પરિણામ મેળવવામાં નિષ્ફળ જાય છે જેમના તેઓ હકદાર છે. વધુ મહત્વની વાત એ છે કે, આ છુપા અવરોધોને ઓળખવા અને તેને દૂર કરવા માટે શું કરી શકાય તેની આપણે ચર્ચા કરીશું. કારણ કે વધુ સખત મહેનત શરૂ કરતા પહેલા, એ સમજવું વધુ ડાહપણભર્યું હોઈ શકે છે કે કઈ બાબત તમારી વર્તમાન મહેનતને વધુ સારા પરિણામો લાવતા રોકી રહી છે. વિભાગ 1: તમે પ્રયત્નોને માપી રહ્યા છો કે પરિણામોને? જીવન અને વ્યવસાયમાં સૌથી ખતરનાક છટકબારીઓમાંથી એક એ માનવું છે કે પ્રયત્ન (Effort) અને પરિણામ (Results) બંને એક જ વસ્તુ છે. તેઓ એક નથી. ઘણા લોકો ગર્વથી કહે છે: "મેં આજે 12 કલાક કામ કર્યું." "હું વર્ષોથી આના પર કામ કરી રહ્યો છું." "મારાથી વધુ મહેનત કોઈ નથી કરતું." જો કે આ વિધાનો સાચા હોઈ શકે છે, પરંતુ એક બીજો પ્રશ્ન છે જેનો જવાબ અવારનવાર મળતો નથી: તે કલાકોએ ખરેખર શું ઉત્પાદન કર્યું (Produced)? બજાર (Marketplace) પ્રયત્નોને પુરસ્કૃત કરતું નથી. તે પરિણામોને પુરસ્કૃત કરે છે. ગ્રાહકો કંપનીએ કેટલી મહેનત કરી તેના પૈસા નથી આપતા. તેઓ તેમને મળેલા મૂલ્ય (Value) ના પૈસા આપે છે. નોકરીદાતાઓ લોકોને એટલા માટે પ્રમોશન નથી આપતા કે તેઓ વ્યસ્ત દેખાય છે. તેઓ એવા લોકોને પ્રમોશન આપે છે જેઓ પ્રભાવ (Impact) ઊભો કરે છે. રોકાણકારો એટલા માટે રોકાણ નથી કરતા કે ફાઉન્ડર્સ મોડી રાત સુધી કામ કરે છે. તેઓ રોકાણ કરે છે કારણ કે તેઓ અમલીકરણ (Execution), વૃદ્ધિ અને સંભવિતતા (Potential) જુએ છે. આ સાંભળવામાં કદાચ કઠોર લાગી શકે છે, પરંતુ આ જ વાસ્તવિકતા છે. ઘણા સખત મહેનત કરનારા લોકો અજાણતા જ પ્રયત્નના વ્યસની (Addicted) બની જાય છે. તેઓ વ્યસ્ત રહેવાની ઉજવણી કરે છે. તેઓ લાંબા કલાકોની ઉજવણી કરે છે. તેઓ પ્રવૃત્તિની ઉજવણી કરે છે. પરંતુ તેઓ ભાગ્યે જ એ માપવા માટે રોકાય છે કે શું તે પ્રવૃત્તિઓ કોઈ અર્થપૂર્ણ પરિણામો આપી રહી છે. બે સાહસિકોની કલ્પના કરો: પહેલો સાહસિક: દરરોજ 12 કલાક ઈમેઈલના જવાબો આપવામાં, મીટિંગોમાં હાજરી આપવામાં, નાની ઓપરેશનલ સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં અને મુશ્કેલીઓ પર પ્રતિક્રિયા આપવામાં (Reacting) વિતાવે છે. બીજો સાહસિક: વેચાણ સુધારવા, ગ્રાહક સંબંધો મજબૂત કરવા, વ્યૂહરચના સુધારવા અને સિસ્ટમ બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને 4 કલાક વિતાવે છે. કોણ વધુ સારું પરિણામ મેળવશે? જવાબ સ્પષ્ટ છે. તફાવત પ્રયત્નનો નથી. તફાવત અસરકારકતા (Effectiveness) નો છે. ઘણી સફળ બ્રાન્ડ્સ પાછળના માર્ગદર્શક અને બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ હિરવ શાહના જણાવ્યા અનુસાર, ઘણા લોકો પોતાને એટલા માટે થકવી રહ્યા છે કારણ કે તેઓ પરિણામો ટ્રૅક કરવાને બદલે પ્રયત્નો ટ્રૅક કરે છે. વિચારસરણીમાં એક નાનો ફેરફાર બધું બદલી શકે છે. "મેં કેટલા કલાક કામ કર્યું?" તે પૂછવાને બદલે, પૂછવાનું શરૂ કરો: "મેં આજે કયું અર્થપૂર્ણ પરિણામ મેળવ્યું?" આ એક જ પ્રશ્ન વ્યક્તિના વ્યવસાય, કારકિર્દી, સ્વાસ્થ્ય, સંબંધો અને જીવન પ્રત્યેના અભિગમને બદલી શકે છે. તમારી જાતને આ પ્રશ્નો પૂછો (Ask Yourself These Questions): હું કયું પરિણામ મેળવવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યો છું? હું પ્રગતિ કેવી રીતે માપું છું? કઈ પ્રવૃત્તિઓ તે પરિણામમાં સીધો ફાળો આપે છે? કઈ પ્રવૃત્તિઓ મને માત્ર વ્યસ્ત હોવાનો અહેસાસ કરાવે છે? હું પ્રયત્નોને ટ્રૅક કરું છું કે પરિણામોને? આ જવાબો કદાચ એ જાહેર કરશે કે તમારી સખત મહેનત કેમ અપેક્ષિત પરિણામો નથી આપી રહી. હિરવ શાહ કહે છે તેમ: "વ્યસ્ત રહેવું તમને થકવી શકે છે. પ્રોડક્ટિવ (ઉત્પાદક) બનવું તમને સફળ બનાવી શકે છે. આ બંને હંમેશા એક સરખા નથી હોતા." વિભાગ 2: જો સખત મહેનત સમસ્યા નથી, તો પછી શું છે? અત્યાર સુધીમાં એક વસ્તુ સ્પષ્ટ થઈ ગઈ હશે. આ લેખનો હેતુ તમને વધુ મહેનત કરવા માટે મનાવવાનો નથી. આ લેખ વાંચનારા મોટાભાગના લોકો ઓલરેડી સખત મહેનત કરી જ રહ્યા છે. વાસ્તવમાં, કેટલાક લોકો જરૂર કરતાં વધુ મહેનત કરી રહ્યા હશે. ખરો પ્રશ્ન એ છે કે: શા માટે કેટલાક લોકો અસાધારણ પરિણામો મેળવે છે જ્યારે અન્ય લોકો સમાન અથવા વધુ પ્રયત્નો કરવા છતાં પણ સંઘર્ષ ચાલુ રાખે છે? ઘણી સફળ બ્રાન્ડ્સ પાછળના માર્ગદર્શક અને બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ હિરવ શાહના જણાવ્યા અનુસાર, આનો જવાબ એવા પરિબળોમાં રહેલો છે જેને લોકો અવારનવાર નજરઅંદાજ કરે છે. ઘણા લોકો પ્રયત્નો વધારીને તેમના પરિણામો સુધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં વર્ષો વિતાવે છે. કમનસીબે, માત્ર પ્રયત્ન જ દરેક સમસ્યાનો ઉકેલ લાવી શકતો નથી. વ્યક્તિ મહેનતુ હોઈ શકે છે પરંતુ સ્પષ્ટતાનો (Clarity) અભાવ હોઈ શકે છે. વ્યક્તિ પ્રતિભાશાળી હોઈ શકે છે પરંતુ અમલીકરણનો (Execution) અભાવ હોઈ શકે છે. વ્યક્તિ શિસ્તબદ્ધ હોઈ શકે છે પરંતુ વ્યૂહરચનાનો (Strategy) અભાવ હોઈ શકે છે. વ્યક્તિ કુશળ હોઈ શકે છે પરંતુ યોગ્ય સમય (Timing) માં થાપ ખાતી હોઈ શકે છે. વ્યક્તિ પાસે ઉત્તમ પ્રોડક્ટ હોઈ શકે છે પરંતુ માર્કેટિંગમાં (Marketing) નિષ્ફળ જઈ શકે છે. આ જ કારણ છે કે સમાન પ્રયત્ન સ્તર ધરાવતા બે લોકો સંપૂર્ણપણે અલગ પરિણામોનો અનુભવ કરી શકે છે. હિરવ શાહ કહે છે: "સફળતા ભાગ્યે જ કોઈ એક પરિબળ દ્વારા નક્કી થાય છે. તે સામાન્ય રીતે એક જ સમયે સાથે મળીને કામ કરતા બહુવિધ પરિબળોનું પરિણામ હોય છે." સારી વાત એ છે કે આ પરિબળોને ઓળખી શકાય છે. તેનાથી પણ વધુ સારી વાત એ છે કે એકવાર તેઓ ઓળખાઈ જાય, પછી તેમને સુધારી શકાય છે. તો તમારી મહેનત ઓછી છે તેવું માની લેતા પહેલા, ચાલો તે 7 સામાન્ય કારણો વિશે જાણીએ કે જેના લીધે મહેનતુ લોકો ઘણીવાર યોગ્ય સફળતા મેળવવામાં નિષ્ફળ જાય છે. તમે કદાચ શોધી કાઢશો કે ખૂટતો ટુકડો એવો નથી જેની તમે અપેક્ષા રાખતા હતા. વિભાગ 3: કારણ 1: શું તમારી મહેનત ખોટી દિશામાં જઈ રહી છે? અમદાવાદથી દિલ્હી જતી ફ્લાઇટમાં બેઠેલી વ્યક્તિની કલ્પના કરો. એરક્રાફ્ટ ઉત્તમ છે. પાયલોટ અનુભવી છે. હવામાન પરફેક્ટ છે. એન્જિન ખામી રહિત કામ કરી રહ્યાં છે. બધું બરાબર દેખાય છે. પરંતુ એક સમસ્યા છે. સિસ્ટમમાં દાખલ કરાયેલું ગંતવ્ય સ્થાન (Destination) ખોટું છે. વિમાન ગમે તેટલું શક્તિશાળી હોય, તે ક્યારેય નિર્ધારિત સ્થળે પહોંચશે નહીં. ઘણા લોકો અજાણતા જ બિઝનેસ અને જીવનમાં આ જ ભૂલ કરે છે. તેઓ મહેનતુ છે. તેઓ શિસ્તબદ્ધ છે. તેઓ પ્રતિબદ્ધ છે. પરંતુ તેઓ ખોટી દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છે. બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ હિરવ શાહના જણાવ્યા અનુસાર, લોકો અર્થપૂર્ણ પરિણામો મેળવવામાં નિષ્ફળ જાય છે તેનું સૌથી મોટું કારણ પ્રયત્નોનો અભાવ નથી, પણ સ્પષ્ટતાનો (Clarity) અભાવ છે. ઘણા સાહસિકો વિકાસની તકોને અવગણીને નાની ઓપરેશનલ સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં વર્ષો વિતાવે છે. ઘણા વ્યાવસાયિકો મૂલ્યવાન બનવાને બદલે વ્યસ્ત રહેવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. ઘણા વ્યવસાય માલિકો પોતાનો સમય ત્યાં વિતાવે છે જ્યાં તેઓ આરામદાયક (Comfortable) અનુભવે છે, તેના બદલે જ્યાં પરિણામો સર્જાય છે ત્યાં સમય નથી આપતા. ઘણા લોકો વર્ષોથી જે કરતા આવ્યા છે તે જ કરવાનું ચાલુ રાખે છે અને અલગ પરિણામોની અપેક્ષા રાખે છે. આ પડકાર સરળ છે. પ્રવૃત્તિ (Activity) અને સિદ્ધિ (Achievement) એક જ વસ્તુ નથી. હલનચલન (Movement) અને પ્રગતિ (Progress) એક જ વસ્તુ નથી. આખો દિવસ વ્યસ્ત રહેવું એ વાતની ગેરંટી નથી કે તમે તમારા લક્ષ્યોની નજીક જઈ રહ્યા છો. આથી જ સફળ લોકો સતત મૂલ્યાંકન કરે છે કે તેમનો સમય, ઊર્જા અને ધ્યાન ક્યાં રોકાઈ રહ્યા છે. તેઓ આવા પ્રશ્નો પૂછે છે: મારા વ્યવસાયમાં સૌથી વધુ મૂલ્યવાન પ્રવૃત્તિ કઈ છે? કઈ બાબત સૌથી મોટું પરિણામ આપે છે? મારે કયું કામ બંધ કરવું જોઈએ? કઈ બાબત મારા વધુ ધ્યાનની હકદાર છે? આ પ્રશ્નો લાંબા કલાકો સુધી કામ કરવા કરતાં ઘણી વધુ વૃદ્ધિ આપે છે. હિરવ શાહના મતે, દરેક સફળ વ્યક્તિ સમય જતાં એક શક્તિશાળી "Not To Do List" (ન કરવાના કામોની યાદી) તૈયાર કરે છે. કારણ કે સફળતા માત્ર એ બાબત વિશે નથી કે તમે શું કરવાનું પસંદ કરો છો. તે એ બાબત વિશે પણ છે કે તમે શું ન કરવાનું પસંદ કરો છો. એક સરળ કસરત (A Simple Exercise): એક કાગળ લો. દર અઠવાડિયે તમારો મોટાભાગનો સમય લેતી 5 પ્રવૃત્તિઓ લખો. હવે તમારી જાતને પૂછો: આમાંથી કઈ પ્રવૃત્તિ મારા સૌથી મોટા લક્ષ્યમાં સીધો ફાળો આપે છે? જો જવાબ માત્ર 1 કે 2 હોય, તો તમારી સમસ્યા મહેનત નથી. તમારી સમસ્યા દિશા છે. હિરવ શાહ કહે છે: "खोટી દિશામાં કરાતી પ્રચંડ મહેનત કરતાં સાચી દિશામાં કરાયેલો યોગ્ય પ્રયત્ન વધુ સારો છે. ઝડપ વધારતા પહેલા, ખાતરી કરો કે તમે સાચા ગંતવ્ય તરફ જઈ રહ્યા છો." વિભાગ 4: કારણ 2: શું તમારી માનસિકતા તમારો સૌથી મોટો અવરોધ બની રહી છે? મોટાભાગના લોકો માને છે કે સફળતા બાહ્ય પરિબળો દ્વારા નક્કી થાય છે - પૈસા, કનેક્શન્સ, સંસાધનો, બજારની સ્થિતિ કે સ્પર્ધા. જ્યારે આ પરિબળો ચોક્કસપણે મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ બીજું એક પરિબળ છે જે તેનાથી પણ મોટી ભૂમિકા ભજવે છે - માનસિકતા (Mindset). બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ હિરવ શાહના જણાવ્યા અનુસાર, ઘણા મહેનતુ લોકો સ્પર્ધાના કારણે નથી હારતા. તેઓ પોતાની વિચારસરણીથી હારી જાય છે. એક જ પડકારનો સામનો કરી રહેલી બે વ્યક્તિઓ વિશે વિચારો: એક તેમાં તક જુએ છે. બીજી સમસ્યા જુએ છે. એક તેમાં પાઠ જુએ છે. બીજી નિષ્ફળતા જુએ છે. એક આગળ વધતી રહે છે. બીજી હાર માની લે છે. પરિસ્થિતિ બિલકુલ સમાન છે. પરંતુ માનસિકતા અલગ છે. અને પરિણામો પણ સમય જતાં અલગ આવે છે. ઘણા લોકો અજાણતા જ અદ્રશ્ય માનસિક અવરોધો સાથે જીવે છે જે તેમને તેમની સંપૂર્ણ ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરતા રોકે છે. નિષ્ફળતાનો ડર, અસ્વીકારનો ડર, ટીકાનો ડર, જોખમ લેવાનો ડર, ભૂલો કરવાનો ડર. આ ડર દરરોજના નિર્ણયોને શાંતિથી પ્રભાવિત કરે છે. એક સાહસિક પ્રોડક્ટ લોન્ચ કરવામાં વિલંબ કરે છે કારણ કે તે ડરે છે કે લોકો શું કહેશે. એક વ્યાવસાયિક તેની ક્ષમતાઓ પર શંકા હોવાને કારણે પ્રમોશન માટે અરજી કરવાનું ટાળે છે. એક બિઝનેસ માલિક નવા પ્રયોગો (Innovate) કરવાની ના પાડે છે કારણ કે ભૂતકાળના પ્રયત્નો સફળ થયા નહોતા. સમય જતાં, આ ડર અદ્રશ્ય દીવાલો બની જાય છે. કરૂણતા એ છે કે મોટાભાગના લોકોને ક્યારેય ખબર જ નથી પડતી કે આવી દીવાલો અસ્તિત્વ ધરાવે છે. હિરવ શાહના મતે, સફળતાની શરૂઆત હંમેશા તમારા પોતાના મગજમાં ચાલતી વાતચીતને બદલવાથી થાય છે. પરિસ્થિતિ સુધરે તે પહેલાં વિચારસરણીમાં સુધારો થવો જરૂરી છે. આત્મવિશ્વાસ દેખાય તે પહેલાં ક્રિયા (Action) દેખાવી જરૂરી છે. સફળ લોકો નીડર નથી હોતા. તેઓ બસ ડરને પોતાના વતી નિર્ણયો લેવાની મંજૂરી નથી આપતા. તમારી જાતને પૂછો (Ask Yourself): કયો ડર હાલમાં મને પાછળ ધકેલી રહ્યો છે? હું કઈ તક ટાળી રહ્યો છું? જો ડર જેવું કંઈ ન હોત તો હું શું કરત? હું શક્યતાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરું છું કે મર્યાદાઓ પર? આ જવાબો તમને અપેક્ષા કરતાં ઘણું વધારે જાહેર કરી શકે છે. હિરવ શાહ કહે છે: "ઘણા લોકો વાસ્તવિકતામાં હારતા પહેલા પોતાના મગજમાં જ યુદ્ધ હારી જાય છે. તમારી વિચારસરણીને મજબૂત કરો અને તમારા કાર્યો આપોઆપ તેને અનુસરશે." વિભાગ 5: કારણ 3: શું તમારી કુશળતા જૂની થઈ ગઈ છે? આજના આધુનિક શહેરમાં રસ્તો શોધવા માટે 20 વર્ષ જૂના નકશાનો ઉપયોગ કરવાની કલ્પના કરો. રસ્તાઓ બદલાયા છે. નવા પુલો બન્યા છે. આખા વિસ્તારોનો વિકાસ થયો છે. ટેકનોલોજીએ પરિવહનને બદલી નાખ્યું છે. એ નકશો કદાચ એક સમયે ઉપયોગી હતો. આજે તે જૂનો (Outdated) થઈ ગયો છે. કમનસીબે, ઘણા લોકો તેમની કારકિર્દી અને વ્યવસાય તરફ બિલકુલ આ જ રીતે અભિગમ રાખે છે. દુનિયા બદલાય છે. બજારો બદલાય છે. ગ્રાહકો બદલાય છે. ટેકનોલોજી બદલાય છે. ગ્રાહકોનું વર્તન બદલાય છે. પરંતુ ઘણા લોકો જૂની કુશળતા (Skills), જૂની પદ્ધતિઓ અને જૂની ધારણાઓ પર આધાર રાખવાનું ચાલુ રાખે છે. બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ હિરવ શાહના જણાવ્યા અનુસાર, આજની દુનિયામાં સૌથી મોટું જોખમ એ માની લેવાનું છે કે જે ગઈકાલે કામ કરતું હતું તે આવતીકાલે પણ આપોઆપ કામ કરશે જ. તે ભાગ્યે જ કરે છે. ડિજિટલ સેલિંગ પદ્ધતિઓ શીખવાની ના પાડતો સેલ્સપર્સન સંઘર્ષ કરે છે. ઓનલાઈન કોમર્સની અવગણના કરનાર રિટેલર માર્કેટ શેર ગુમાવે છે. જે વ્યાવસાયિક શીખવાનું બંધ કરે છે તે સમય જતાં બદલી શકાય તેવો (Replaceable) બની જાય છે. જે સાહસિક બદલાવ સ્વીકારવાની ના પાડે છે તે વધુ ચપળ (Agile) સ્પર્ધકો દ્વારા પાછળ ધકેલાઈ જાય છે. વાસ્તવિકતા કઠોર છે પણ સરળ છે. બજાર હંમેશા સુસંગતતાને (Relevance) પુરસ્કૃત કરે છે. ઇતિહાસને નહીં. માત્ર અનુભવને નહીં. માત્ર પ્રયત્નને નહીં. સુસંગતતાને. આનો અર્થ એ નથી કે તમારી ભૂતકાળની સિદ્ધિઓનું કોઈ મૂલ્ય નથી. તેનું મૂલ્ય છે. પરંતુ ભૂતકાળની સિદ્ધિઓ ભવિષ્યની સફળતાની ગેરંટી આપી શકતી નથી. સતત શીખવું (Continuous learning) હવે એક વિકલ્પ નહીં પણ જરૂરિયાત બની ગયું છે. સૌથી સફળ લોકો સતત પોતાને અપગ્રેડ કરવામાં રોકાણ કરે છે. તેઓ વાંચે છે. તેઓ ટ્રેન્ડ્સનું અવલોકન કરે છે. તેઓ સ્પર્ધકો પાસેથી શીખે છે. તેઓ પ્રશ્નો પૂછે છે. તેઓ જિજ્ઞાસુ રહે છે. જ્યારે અન્ય લોકો કમ્ફર્ટ ઝોનમાં આવી જાય છે, ત્યારે તેઓ સતત વિકાસ પામતા રહે છે. ઝડપી આત્મ-મૂલ્યાંકન (A Quick Self Assessment): તમારી જાતને પૂછો: મેં છેલ્લા 12 મહિનામાં કઈ નવી સ્કીલ શીખી છે? શું હું એક વર્ષ પહેલાં હતો તેના કરતાં આજે વધુ મૂલ્યવાન છું? શું મેં મારા ઉદ્યોગમાં આવેલા ફેરફારોને અપનાવ્યા છે? કઈ સ્કીલ મારા પરિણામોમાં નોંધપાત્ર સુધારો કરી શકે છે? જો આ પ્રશ્નો અગવડભર્યા લાગે, તો તે અગવડતા એક મહત્વપૂર્ણ તક તરફ ઈશારો કરી રહી હોઈ શકે છે. બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ અને 25થી વધુ વ્યૂહરચના પુસ્તકોના લેખક હિરવ શાહના મતે: "જો દુનિયા અપગ્રેડ થાય છે અને તમે નથી થતા, તો માત્ર સખત મહેનત તમારા ભવિષ્યનું રક્ષણ કરી શકશે નહીં. વૃદ્ધિ તેના ફાળે જાય છે જેઓ સતત શીખતા રહે છે." વિભાગ 6: કારણ 4: તમારી પાસે કોઈ વ્યૂહરચના છે કે માત્ર આશા? ચાલો એક સરળ પણ અગવડભર્યા પ્રશ્નથી શરૂઆત કરીએ. શું તમારી પાસે કોઈ વ્યૂહરચના (Strategy) છે? કે માત્ર એક લક્ષ્ય (Goal) છે? ઘણા લોકો ભૂલથી માને છે કે આ બંને એક જ વસ્તુ છે. તેઓ નથી. એક લક્ષ્ય તમને જણાવે છે કે તમારે ક્યાં જવું છે. વ્યૂહરચના સમજાવે છે કે તમે ત્યાં કેવી રીતે પહોંચશો. ઉદાહરણ તરીકે: "અમારે આવક બમણી કરવી છે." — આ એક લક્ષ્ય છે. "અમે બે નવા બજારોમાં પ્રવેશીને, એક પ્રીમિયમ પ્રોડક્ટ લોન્ચ કરીને, ગ્રાહકોને જાળવી રાખવાની પદ્ધતિ મજબૂત કરીને અને માર્કેટિંગ કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરીને આવક વધારીશું." — આ એક વ્યૂહરચના છે. બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ હિરવ શાહના જણાવ્યા અનુસાર, મહેનતુ લોકો ઇચ્છિત પરિણામો મેળવવામાં નિષ્ફળ જાય છે કારણ કે તેઓ મહત્વાકાંક્ષાને જ વ્યૂહરચના સમજી બેસે છે. તેમની પાસે સપના હોય છે. તેમની પાસે ટાર્ગેટ હોય છે. તેમની પાસે અપેક્ષાઓ હોય છે. પરંતુ તેમની પાસે એક સ્પષ્ટ રોડમેપ હોતો નથી. પરિણામે, દરેક દિવસ માત્ર પ્રતિક્રિયાશીલ (Reactive) બની જાય છે. સમસ્યાઓ પ્રાથમિકતાઓ નક્કી કરે છે. તાકીદના કામો આયોજનનું સ્થાન લઈ લે છે. અને મહિનાઓ કોઈ અર્થપૂર્ણ પ્રગતિ વિના પસાર થઈ જાય છે. ક્રિકેટ મેચ વિશે વિચારો. ટીમમાં પ્રતિભાશાળી ખેલાડીઓ હોઈ શકે છે. તેઓ શારીરિક રીતે ફિટ હોઈ શકે છે. તેઓ અત્યંત પ્રેરિત (Motivated) હોઈ શકે છે. પરંતુ રમતની યોજના (Game plan) વિના, આવા પ્રતિભાશાળી ખેલાડીઓ પણ શિસ્તબદ્ધ વિરોધીઓ સામે સંઘર્ષ કરે છે. વ્યવસાય પણ આ જ રીતે કામ કરે છે. વ્યૂહરચના વિના, સખત મહેનત ઘણીવાર અસ્તવ્યસ્ત પ્રવૃત્તિમાં ફેરવાઈ જાય છે. વ્યૂહરચના સાથે, પ્રયત્નો કેન્દ્રિત અને માપી શકાય તેવા બને છે. આથી જ સફળ સંસ્થાઓ અમલીકરણ કરતા પહેલા આયોજનમાં ઘણો સમય વિતાવે છે. તેઓ પૂછે છે: અમે શું હાંસલ કરવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા છીએ? અમે તેને પ્રાપ્ત કરવાનો પ્રયત્ન કેમ કરી રહ્યા છીએ? કયા સંસાધનોની (Resources) જરૂર પડશે? કયા અવરોધો આવી શકે છે? સફળતા કેવી રીતે માપવામાં આવશે? આ પ્રશ્નો સ્પષ્ટતા લાવે છે. અને સ્પષ્ટતા આત્મવિશ્વાસ પેદા કરે છે. હિરવ શાહના મતે, ઘણા લોકો પ્રયત્નોના અભાવથી પીડાતા નથી. તેઓ એક સ્પષ્ટ વ્યૂહરચના દ્વારા સમર્થિત દિશાના અભાવથી પીડાય છે. ચિંતનના પ્રશ્નો (Reflection Questions): આજે મારું સૌથી મોટું લક્ષ્ય શું છે? શું મારી પાસે તેને પ્રાપ્ત કરવા માટે લેખિત વ્યૂહરચના છે? આગળના 3 પગલાં કયા છે? હું પ્રગતિ કેવી રીતે માપીશ? હિરવ શાહ કહે છે: "આશા એ કોઈ વ્યૂહરચના નથી. સ્પષ્ટતા છે. રોડમેપ જેટલો સ્પષ્ટ હશે, સફળતાની સંભાવના એટલી જ વધારે હશે." વિભાગ 7: કારણ 5: શું તમે સતત અમલીકરણ કરી રહ્યા છો? મોટાભાગના લોકો જાણે છે કે તેમણે શું કરવું જોઈએ. ખરો પડકાર તેને સતત (Consistently) કરવાનો છે. બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ હિરવ શાહના જણાવ્યા અનુસાર, દુનિયા અધૂરી યોજનાઓ, અધૂરા ધ્યેયો અને અડધા પૂરા થયેલા પ્રોજેક્ટ્સથી ભરેલી છે. એવું નથી કે લોકોમાં બુદ્ધિની ખામી છે. એવું નથી કે તેમનામાં પ્રતિભાની ખામી છે. પરંતુ તેમનામાં સાતત્યનો (Consistency) અભાવ છે. ફિટનેસ વિશે વિચારો. દરેક વ્યક્તિ જાણે છે કે કસરત મહત્વપૂર્ણ છે. દરેક વ્યક્તિ હેલ્ધી ખાવાના ફાયદા સમજે છે. છતાં બહુ ઓછા લોકો વર્ષો સુધી આ આદતો સતત જાળવી રાખે છે. આ જ પેટર્ન બિઝનેસમાં પણ દેખાય છે. એક સાહસિક 2 અઠવાડિયા માટે માર્કેટિંગ કેમ્પેઈન શરૂ કરે છે અને પછી બંધ કરી દે છે. એક વ્યાવસાયિક નવી સ્કીલ શીખવાનું શરૂ કરે છે પરંતુ એક મહિના પછી છોડી દે છે. એક કંપની નવી પ્રક્રિયા (Process) રજૂ કરે છે પરંતુ તેને સતત અનુસરવામાં નિષ્ફળ જાય છે. પરિણામે, પરિણામોને ક્યારેય એટલો સમય મળતો જ નથી કે તે ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજની જેમ વધી (Compound થઈ) શકે. સફળતા ભાગ્યે જ કોઈ એક અસાધારણ પગલાથી મળે છે. વધુ પડતા કિસ્સાઓમાં, તે સમય જતાં સતત પુનરાવર્તિત થતા સામાન્ય કાર્યોમાંથી આવે છે. આથી જ સાતત્ય એ સફળતાના સૌથી ઓછા મૂલવાયેલા પરિબળોમાંનું એક છે. નાના દૈનિક સુધારાઓ સમય જતાં મોટા ફાયદા બને છે. નાની દૈનિક ઉપેક્ષા સમય જતાં મોટી સમસ્યાઓ બને છે. ઘણા લોકો 1 મહિનામાં તેઓ શું પ્રાપ્ત કરી શકે છે તેનો અતિરેક અંદાજ લગાવે છે, અને 5 વર્ષમાં તેઓ શું હાંસલ કરી શકે છે તેનો ઓછો અંદાજ લગાવે છે. હિરવ શાહના મતે, અમલીકરણ (Execution) એ જ જગ્યા છે જ્યાં સપના કાં તો વાસ્તવિકતા બને છે અથવા માત્ર કલ્પના જ રહી જાય છે. વિચારો મહત્વના છે. યોજનાઓ મહત્વની છે. વ્યૂહરચના મહત્વની છે. પરંતુ અમલીકરણ વિના આમાંથી કોઈ પણ વસ્તુ મહત્વની નથી. વાસ્તવિકતા તપાસો (A Reality Check): તમારી જાતને પૂછો: હું કઈ મહત્વપૂર્ણ પ્રવૃત્તિ વારંવાર શરૂ કરું છું અને બંધ કરું છું? જો હું 1 વર્ષ સુધી સતત વળગી રહું, તો કયા લક્ષ્યમાં નાટકીય સુધારો થઈ શકે છે? શું હું પ્રક્રિયા પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધ છું કે માત્ર પરિણામથી ઉત્સાહિત છું? સાતત્ય કદાચ રોમાંચક ન હોઈ શકે. પરંતુ તે મોટે ભાગે એ જ જગ્યા છે જ્યાં અસાધારણ પરિણામોનું નિર્માણ થાય છે. હિરવ શાહ કહે છે: "સફળતા તીવ્રતા (Intensity) કરતાં સાતત્યને (Consistency) વધુ પ્રેમ કરે છે. કોઈ પણ વ્યક્તિ એક દિવસ માટે પ્રેરિત થઈ શકે છે. વિજેતાઓ વર્ષો સુધી પ્રતિબદ્ધ રહે છે." વિભાગ 8: કારણ 6: શું યોગ્ય સમય ખૂટતો ટુકડો હોઈ શકે છે? સફળતા અને નિષ્ફળતા પાછળના સૌથી ઓછા સમજાતા કારણોમાંનું આ એક હોઈ શકે છે. ટાઇમિંગ. મોટાભાગના લોકો પ્રયત્નો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. કેટલાક વ્યૂહરચના પર ધ્યાન આપે છે. બહુ ઓછા લોકો ટાઇમિંગ પર ધ્યાન આપે છે. છતાં પણ, ટાઇમિંગ ઘણીવાર નક્કી કરે છે કે કોઈ તક સફળ થશે કે સંઘર્ષ કરશે. એક ખેડૂત વિશે વિચારો. જો શ્રેષ્ઠ બીજ પણ ખોટા સમયે વાવવામાં આવે, તો તે ક્યારેય સારો પાક આપી શકતા નથી. તેવી જ રીતે, વ્યવસાય અને જીવનમાં, ખોટા સમયે લેવાયેલું સાચું પગલું પણ નિરાશાજનક પરિણામો આપી શકે છે. ઘણા વ્યવસાયો પ્રોડક્ટ્સ ખૂબ વહેલા લોન્ચ કરે છે. કેટલાક ખૂબ મોડા લોન્ચ કરે છે. ઘણા રોકાણકારો બજારમાં ત્યારે પ્રવેશે છે જ્યારે સૌથી મોટી તકો ઓલરેડી જતી રહી હોય છે. અન્ય લોકો વૃદ્ધિ શરૂ થાય તેના બરાબર પહેલા બહાર નીકળી જાય છે. ઘણા વ્યાવસાયિકો યોગ્ય તૈયારી વિના કારકિર્દી બદલવાનો પ્રયાસ કરે છે. અન્ય લોકો તકો અદ્રશ્ય થઈ જાય ત્યાં સુધી મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લેવામાં વિલંબ કરે છે. બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ હિરવ શાહના જણાવ્યા અનુસાર, નિર્ણય લેવામાં ટાઇમિંગ એ સૌથી ઓછો મૂલવાયેલો પરિબળ છે. પડકાર એ છે કે ટાઇમિંગ ઘણીવાર અદ્રશ્ય હોય છે. લોકો ભૂતકાળ તરફ જોયા પછી જ તેનું મહત્વ સમજી શકે છે. આથી જ સફળ વ્યક્તિઓ માત્ર 'શું કરવું જોઈએ' તેના પર જ નહીં, પણ 'તે ક્યારે કરવું જોઈએ' તેના પર પણ ધ્યાન આપે છે. તેઓ સમજે છે કે દરેક તકની એક બારી (Window) હોય છે. દરેક બજારના ચક્ર (Cycles) હોય છે. દરેક વ્યવસાયની ઋતુઓ (Seasons) હોય છે. દરેક નિર્ણયની એક ક્ષણ હોય છે જ્યારે તે મહત્તમ પ્રભાવ (Maximum impact) પેદા કરી શકે છે. આનો અર્થ એ નથી કે પરફેક્ટ સમયની અનંત રાહ જોવી. પરફેક્ટ સમય ભાગ્યે જ અસ્તિત્વ ધરાવે છે. આનો અર્થ જાગૃતિ (Awareness) વિકસાવવાનો છે. આનો અર્થ સંદર્ભને સમજવાનો છે. આનો અર્થ એ ઓળખવાનો છે કે ક્યારે પરિસ્થિતિ અનુકૂળ છે અને ક્યારે ધીરજની જરૂર છે. હિરવ શાહના મતે, ટાઇમિંગ એ એક કારણ છે કે જેના લીધે બે લોકો સમાન નિર્ણય લઈ શકે છે અને સંપૂર્ણપણે અલગ પરિણામોનો અનુભવ કરી શકે છે. એક ખૂબ વહેલો કામ કરે છે. એક ખૂબ મોડો કામ કરે છે. એક યોગ્ય ક્ષણે કામ કરે છે. અને પરિણામો નાટકીય રીતે અલગ બની જાય છે. પૂછવા યોગ્ય પ્રશ્નો (Questions Worth Asking): શું હું કોઈ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં ઉતાવળ કરી રહ્યો છું? શું હું કોઈ જરૂરી નિર્ણય લેવામાં વિલંબ કરી રહ્યો છું? શું બજાર બદલાયું છે જ્યારથી મેં મારી મૂળ યોજના બનાવી હતી? શું આ યોગ્ય તક છે, પરંતુ ખોટો સમય છે? આ પ્રશ્નો ખર્ચાળ ભૂલોને રોકી શકે છે. હિરવ શાહ કહે છે: "ખોટા સમયે લેવાયેલું સાચું પગલું પણ ખોટું પરિણામ આપી શકે છે. સફળતા માત્ર એ બાબત વિશે નથી કે તમે શું કરો છો. તે એ બાબત વિશે પણ છે કે તમે તે ક્યારે કરો છું." વિભાગ 9: કારણ 7: શું ઇનોવેશન અને માર્કેટિંગ ખૂટે છે? ચાલો એક ક્ષણ માટે માની લઈએ કે તમે મહેનતુ છો. તમારી પાસે સાચી માનસિકતા છે. તમે સતત તમારી સ્કીલ્સ અપગ્રેડ કરી રહ્યા છો. તમારી પાસે વ્યૂહરચના છે. તમે સતત અમલીકરણ કરો છો. અને તમારો ટાઇમિંગ પણ વ્યાજબી રીતે સારો છે. છતાં પણ પરિણામો ત્યાં નથી જ્યાં હોવા જોઈએ. તો શું ખૂટે છે? બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ હિરવ શાહના જણાવ્યા અનુસાર, ઘણા કિસ્સાઓમાં આનો જવાબ આશ્ચર્યજનક રીતે સરળ હોય છે: ઇનોવેશન (નવીનતા) અને માર્કેટિંગ. ઘણા લોકો માને છે કે માત્ર સારી પ્રોડક્ટ કે સર્વિસ હોવી પૂરતી છે. કમનસીબે, બજાર આ રીતે કામ કરતું નથી. દુનિયા એવી ઉત્કૃષ્ટ પ્રોડક્ટ્સથી ભરેલી છે જેના વિશે કોઈ જાણતું નથી. દુનિયા એવી એવરેજ પ્રોડક્ટ્સથી પણ ભરેલી છે જે અસાધારણ રીતે વેચાય છે કારણ કે તેનું માર્કેટિંગ અસરકારક રીતે થાય છે. દુનિયાની કેટલીક સૌથી મોટી બ્રાન્ડ્સ વિશે વિચારો. શું તેઓ માત્ર ગુણવત્તાને કારણે સફળ છે? ના. તેઓ એટલા માટે સફળ છે કારણ કે લોકો તેમને જાણે છે, તેમના પર ભરોસો કરે છે, તેમને યાદ રાખે છે અને તેમના વિશે વાત કરે છે. આ વિઝિબિલિટીની (Visibility) શક્તિ છે. તે જ સમયે, માત્ર વિઝિબિલિટી પૂરતી નથી. વ્યવસાયોએ સતત વિકસિત થવું પડે છે. ગ્રાહકોની અપેક્ષાઓ બદલાય છે. ટેકનોલોજી બદલાય છે. સ્પર્ધા બદલાય છે. જે 5 વર્ષ પહેલાં કામ કરતું હતું તે આજે કદાચ કામ ન કરે. આ જગ્યાએ ઇનોવેશન મહત્વનું બને છે. ઇનોવેશન એટલે હંમેશા કંઈક ક્રાંતિકારી બનાવવું એવું નથી. ક્યારેક ઇનોવેશન એટલે: ગ્રાહક અનુભવ સુધારવો. વધુ સારી સિસ્ટમ્સ બનાવવી. સંચાર કરવાની સ્માર્ટ રીતો શોધવી. પ્રોડક્ટ્સનું પેકેજિંગ અલગ રીતે કરવું. નવી ટેકનોલોજી અપનાવવી. જૂની સમસ્યાઓ નવી રીતે ઉકેલવી. ઘણા મહેનતુ લોકો એટલા માટે અટકી જાય છે કારણ કે તેઓ લાંબા સમય સુધી એક જ કામ એક જ રીતે કરતા રહે છે. બજાર હંમેશા સુસંગતતાને પુરસ્કૃત કરે છે. અને સુસંગતતા માટે ઇનોવેશનની જરૂર પડે છે. હિરવ શાહના મતે, જ્યારે વ્યવસાયો ઇનોવેશન કરવાનું બંધ કરે છે અને માર્કેટ માટે અદ્રશ્ય (Invisible) બની જાય છે, ત્યારે વૃદ્ધિ મુશ્કેલ બની જાય છે. ઝડપી ચિંતન (Quick Reflection): તમારી જાતને પૂછો: મેં છેલ્લે ક્યારે કોઈ અર્થપૂર્ણ સુધારો રજૂ કર્યો હતો? શું મારા ગ્રાહકો મારી પ્રોડક્ટ કે સેવાને કંઈક અલગ તરીકે વર્ણવશે? શું માર્કેટિંગ પર પૂરતું ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે? જો મારી પ્રોડક્ટ ખરેખર મૂલ્યવાન છે, તો શું બજારનો પૂરતો હિસ્સો તેના વિશે જાણે છે? આ પ્રશ્નો અવારનવાર છુપી વૃદ્ધિની તકો જાહેર કરે છે. હિરવ શાહ કહે છે: "બજાર મૂલ્યને ત્યારે જ પુરસ્કૃત કરે છે જ્યારે તે મૂલ્ય જોઈ શકે છે. ઇનોવેશન સુસંગતતા બનાવે છે. માર્કેટિંગ વિઝિબિલિટી બનાવે છે." વિભાગ 10: સફળતા વિશે 6+3+2 ફોર્મ્યુલા આપણને શું શીખવે છે? આ સાત કારણોની સમીક્ષા કર્યા પછી, એક મહત્વપૂર્ણ પેટર્ન ઉભરી આવે છે. સફળતા ભાગ્યે જ કોઈ એક પરિબળનું પરિણામ હોય છે. તેવી જ રીતે, નિષ્ફળતા પણ ભાગ્યે જ કોઈ એક પરિબળને કારણે થાય છે. બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ હિરવ શાહના જણાવ્યા અનુસાર, લોકો ઘણીવાર જાદુઈ ફોર્મ્યુલા શોધતા હોય છે. એક રહસ્ય. એક શોર્ટકટ. એક ક્રાંતિકારી વિચાર. વાસ્તવિકતામાં, ટકાઉ સફળતા સામાન્ય રીતે ત્યારે જ સર્જાય છે જ્યારે બહુવિધ પરિબળો સાથે મળીને કામ કરે છે. આ ફિલસૂફી હિરવ શાહની 6+3+2 ફોર્મ્યુલા નો પાયો બનાવે છે. 6 મુખ્ય ડ્રાઇવર્સ (The 6 Core Drivers): સખત મહેનત (Hard Work) માનસિકતા (Mindset) કુશળતા (Skills) વ્યૂહરચના (Strategy) અમલીકરણ (Execution) યોગ્ય સમય (Timing) જો આમાંથી એક પણ ડ્રાઇવર નબળો પડે, તો પરિણામો પ્રભાવિત થઈ શકે છે. ઘણા લોકો વ્યૂહરચનાની અવગણના કરીને સખત મહેનત પર ખૂબ ભાર મૂકે છે. કેટલાક ઉત્કૃષ્ટ સ્કીલ્સ વિકસાવે છે પરંતુ અમલીકરણમાં નિષ્ફળ જાય છે. અન્ય લોકો સારું અમલીકરણ કરે છે પરંતુ ટાઇમિંગને અવગણે છે. સૌથી મજબૂત પ્રદર્શન કરનારાઓ આ તમામ 6 ક્ષેત્રોમાં સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરે છે. 3 આવશ્યક આંતરિક લક્ષણો (The 3 Essential Inner Traits): ભૂખ (Hunger) સમર્પણ (Dedication) સાતત્ય (Consistency) આ લક્ષણો નક્કી કરે છે કે પડકારો છતાં વ્યક્તિ કેટલા સમય સુધી આગળ વધી શકે છે. ભૂખ મહત્વાકાંક્ષા પેદા કરે છે. સમર્પણ પ્રતિબદ્ધતા બનાવે છે. સાતત્ય ગતિ (Momentum) લાવે છે. આ ગુણો વિના, શ્રેષ્ઠ વ્યૂહરચના પણ નિષ્ફળ થઈ શકે છે. 2 ગ્રોથ એક્સિલરેટર્સ (The 2 Growth Accelerators): ઇનોવેશન (Innovation) માર્કેટિંગ (Marketing) આ એવા પરિબળો છે જે વ્યવસાયો, કારકિર્દી અને બ્રાન્ડ્સને ઝડપથી વિકસાવવામાં મદદ કરે છે. ઇનોવેશન લોકોને સુસંગત રહેવામાં મદદ કરે છે. માર્કેટિંગ લોકોને વિઝિબલ (દ્રશ્યમાન) રહેવામાં મદદ કરે છે. સાથે મળીને, તેઓ એવી તકો ઊભી કરે છે જે ઘણા સ્પર્ધકો ચુકી જાય છે. હિરવ શાહના મતે, જ્યારે લોકો ફરિયાદ કરે છે કે પરિણામો પ્રયત્નો સાથે મેળ ખાતા નથી, ત્યારે આ 11 પરિબળોમાંથી કોઈ એક પરિબળ નબળું પ્રદર્શન કરી રહ્યું હોય છે. પડકાર એ ઓળખવાનો છે કે તે કયું છે. હિરવ શાહ કહે છે: "સફળતા કોઈ એક સ્તંભ પર નથી ટકી હોતી. તે એક જ સમયે એકબીજાને ટેકો આપતા બહુવિધ સ્તંભો પર બનેલી હોય છે." વિભાગ 11: આત્મ-મૂલ્યાંકન: કયું સફળતાનું ઘટક ખૂટે છે? લેખ વાંચવો ઉપયોગી છે. તેનો અમલ કરવો પરિવર્તનકારી (Transformational) છે. ઉકેલો તરફ આગળ વધતા પહેલા, તમારી જાતને પ્રમાણિકપણે રેટ કરવા માટે થોડી મિનિટો લો. દરેક ક્ષેત્રને 1 થી 10 ના સ્કેલ પર રેટ કરો. 6 મુખ્ય ડ્રાઇવર્સ (The 6 Core Drivers) સખત મહેનત (Hard Work): તમારો પ્રયત્ન કેટલો સુસંગત છે? સ્કોર: ___ / 10 માનસિકતા (Mindset): તમારી વિચારસરણી કેટલી હકારાત્મક, આત્મવિશ્વાસુ અને ગ્રોથ-ઓરિએન્ટેડ છે? સ્કોર: ___ / 10 કુશળતા (Skills): તમારી સ્કીલ્સ કેટલી સુસંગત અને અપડેટેડ છે? સ્કોર: ___ / 10 વ્યૂહરચના (Strategy): તમારો રોડમેપ કેટલો સ્પષ્ટ છે? સ્કોર: ___ / 10 અમલીકરણ (Execution): તમે યોજનાઓને ક્રિયામાં કેટલી અસરકારક રીતે બદલો છો? સ્કોર: ___ / 10 યોગ્ય સમય (Timing): તમે તકોને કેટલી સારી રીતે ઓળખો છો અને સાચી ક્ષણે કામ કરો છો? સ્કોર: ___ / 10 3 આવશ્યક લક્ષણો (The 3 Essential Traits) ભૂખ (Hunger): સુધારવાની અને વધવાની તમારી ઈચ્છા કેટલી મજબૂત છે? સ્કોર: ___ / 10 સમર્પણ (Dedication): પડકારો આવે ત્યારે તમે કેટલા પ્રતિબદ્ધ છો? સ્કોર: ___ / 10 સાતત્ય (Consistency): લાંબા ગાળા સુધી તમે કેટલા શિસ્તબદ્ધ છો? સ્કોર: ___ / 10 2 ગ્રોથ એક્સિલરેટર્સ (The 2 Growth Accelerators) ઇનોવેશન (Innovation): તમે કેટલી વાર સુધારો કરો છો, અનુકૂલન સાધો છો અને વિકસિત થાઓ છો? સ્કોર: ___ / 10 માર્કેટિંગ (Marketing): તમે દુનિયા સામે તમારું મૂલ્ય કેટલી અસરકારક રીતે રજૂ કરો છો? સ્કોર: ___ / 10 હવે તમારે આગળ શું કરવું જોઈએ? (What Should You Do Next?) તમારા સ્કોર્સને ધ્યાનથી જુઓ. મોટાભાગના લોકો તરત જ પોતાની શક્તિઓ (Strengths) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તેના બદલે, તમારા સૌથી નબળા સ્કોર્સ પર ધ્યાન આપો. તે નબળાઈઓ જ મોટે ભાગે એ ચોક્કસ કારણ જાહેર કરે છે કે તમારો પ્રયત્ન કેમ અપેક્ષિત પરિણામો નથી આપી રહ્યો. ઉદાહરણ તરીકે, ઓછો વ્યૂહરચના (Strategy) સ્કોર મૂંઝવણ સ્પષ્ટ કરી શકે છે. ઓછો અમલીકરણ (Execution) સ્કોર વિલંબને સ્પષ્ટ કરી શકે છે. ઓછો કુશળતા (Skills) સ્કોર સ્થિરતા (Stagnation) સ્પષ્ટ કરી શકે છે. ઓછો માર્કેટિંગ (Marketing) સ્કોર વિઝિબિલિટીનો અભાવ સ્પષ્ટ કરી શકે છે. ઓછો ટાઇમિંગ (Timing) સ્કોર ગુમાવેલી તકો સ્પષ્ટ કરી શકે છે. બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ હિરવ શાહના જણાવ્યા અનુસાર, જાગૃતિ (Awareness) એ પરિવર્તન તરફનું પ્રથમ પગલું છે. એકવાર તમે ખૂટતા ઘટકને ઓળખી લો, પછી સુધારો ઘણો સરળ બની જાય છે. હિરવ શાહ કહે છે: "ધ્યેય દરેક વ્યક્તિ કરતાં વધુ સખત મહેનત કરવાનો નથી. ધ્યેય એ સમજવાનો છે કે શું ખૂટે છે અને તેને વ્યવસ્થિત રીતે સુધારવાનો છે." વિભાગ 12: માત્ર કલાકો વધાર્યા વિના પરિણામો સુધારવાના 10 વ્યવહારુ રસ્તાઓ (10 Practical Ways to Improve Results Without Simply Working More Hours) અત્યાર સુધીમાં એક વસ્તુ સ્પષ્ટ થઈ ગઈ હ