દુનિયાના સૌથી શક્તિશાળી રોકેટનું સફળ ટેસ્ટિંગ:પાણીમાં પ્રથમવાર સુરક્ષિત લેન્ડિંગ, અવકાશમાં 20 સેટેલાઇટ પણ તૈનાત કર્યા; મસ્ક કંપનીનું મિશન

દુનિયાના સૌથી શક્તિશાળી રોકેટ સ્ટારશિપની 13મી ટેસ્ટ ઉડાન સફળ રહી. આ મિશનમાં સ્ટારશિપના અપર સ્ટેજે હિંદ મહાસાગરમાં લેન્ડ કર્યું, જ્યારે તેના બૂસ્ટરે મેક્સિકોની ખાડીમાં લેન્ડિંગ કરી. ગયા અઠવાડિયે એન્જિન ઇગ્નિશનમાં ખામીને કારણે તેનું લોન્ચિંગ ટાળી દેવામાં આવ્યું હતું. દુનિયાના સૌથી ધનિક ઉદ્યોગપતિ ઇલોન મસ્કની કંપની સ્પેસએક્સે આ રોકેટ બનાવ્યું છે. સ્ટારશિપ સ્પેસક્રાફ્ટ (ઉપલો ભાગ) અને સુપર હેવી બૂસ્ટર (નીચલો ભાગ) ને સામૂહિક રીતે 'સ્ટારશિપ' કહેવામાં આવે છે. આ વાહનની ઊંચાઈ 403 ફૂટ છે. આ સંપૂર્ણપણે ફરીથી વાપરી શકાય તેવું છે. સ્ટારશિપે ટેક્સાસના દક્ષિણ છેડે આવેલા ‘સ્ટારબેઝ’ પરથી ભારતીય સમય અનુસાર સવારે લગભગ 4 વાગ્યે ઉડાન ભરી હતી. આ ટેસ્ટ 1 કલાક 3 મિનિટનો હતો. આ ટેસ્ટની સફળતા સ્પેસએક્સ અને નાસા બંને માટે અત્યંત જરૂરી હતી. આગળના વર્ષે નાસાનું મૂન લેન્ડિંગ આના પર નિર્ભર છે. પ્રથમ વખત પાણીમાં સુરક્ષિત રીતે તરતું દેખાયું સ્ટારશિપ સ્પેસએક્સના પ્રવક્તા ડેન હુઓટે લાઇવ સ્ટ્રીમ દરમિયાન જણાવ્યું કે "આ પહેલીવાર છે જ્યારે અમે આખી સ્ટારશિપને સુરક્ષિત રીતે પાણીમાં ઉતારી છે. લેન્ડિંગ દરમિયાન સ્ટારશિપ તેની 'બેલી-ફ્લોપ' સ્થિતિમાંથી સીધી થઈ અને પાણી પર લંબરૂપ ઉતરી. ત્યારબાદ તે ધીમે ધીમે એક તરફ ઝૂકીને સમુદ્રમાં તરવા લાગી." પહેલીવાર અસલી સ્ટારલિંક V3 સેટેલાઇટ્સની તૈનાતી આ મિશનમાં સ્ટારશિપે પહેલીવાર નવા વર્ઝનના 20 સ્ટારલિંક V3 સેટેલાઇટ્સને અવકાશમાં તૈનાત કર્યા. સ્પેસએક્સે પુષ્ટિ કરી કે તેણે તમામ 20 ટેસ્ટ સેટેલાઇટ્સ સાથે સંપર્ક સ્થાપિત કરી લીધો છે. આ સેટેલાઇટ્સ સબઓર્બિટલ ટ્રેજેક્ટરી પર હતા અને તેમને કાયમી ધોરણે અવકાશમાં રહેવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા ન હતા. તૈનાત થયાના લગભગ 20 મિનિટ પછી તેઓ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં બળીને નાશ પામ્યા. સુપર હેવી બૂસ્ટર અને 'હોટ સ્ટેજિંગ'માં સુધારો લોન્ચ સમયે સુપર હેવી બૂસ્ટરના તમામ 33 રેપ્ટર એન્જિનોએ ઉડાન ભરી, જેનાથી 1.8 કરોડ પાઉન્ડનો થ્રસ્ટ ઉત્પન્ન થયો. સ્પેસએક્સના સ્ટારશિપ લોન્ચના સિનિયર ડિરેક્ટર જસ્ટિન સ્ટેયર અનુસાર, "આ દુનિયાની સૌથી મોટી મશીન ગન જેવું છે જે ગોળીઓની જગ્યાએ દર સેકન્ડે 11 પિકઅપ ટ્રક ફાયર કરી રહી હોય." ઉડાનના 2 મિનિટ પછી મેઈન એન્જિન કટઓફ (MECO) પછી 'હોટ સ્ટેજિંગ' દ્વારા સ્ટારશિપ બૂસ્ટરથી અલગ થયું. મે મહિનામાં થયેલી અગાઉની ઉડાનમાં તમામ 6 એન્જિન એકસાથે ચાલુ ન થવાને કારણે બૂસ્ટર ઊંધું ફરી ગયું હતું, જેને આ વખતે સુધારી લેવામાં આવ્યું હતું. અલગ થયા પછી બૂસ્ટરે 13 એન્જિનોનો ઉપયોગ કરીને બૂસ્ટબેક બર્ન કર્યું. લેન્ડિંગ સમયે તેની સ્પીડ થોડી વધારે હતી અને તમામ 13 એન્જિન ચાલુ થઈ શક્યા નહોતા, તેમ છતાં તેણે ખાડીમાં નિયંત્રિત લેન્ડિંગ કરી. હવે સ્ટારશિપના પહેલા થયેલા 11 ટેસ્ટ વિશે જાણો…. 12મો ટેસ્ટ: એન્જિન ફેલ થયા પછી પણ હિંદ મહાસાગરમાં લેન્ડિંગ 'સ્ટારશિપ'નો 12મો ટેસ્ટ સફળતાઓ અને નિષ્ફળતાઓનો મિશ્ર પ્રવાસ રહ્યો હતો. આમાં સ્ટારશિપના નવા અને મોટા વર્ઝન (V3)નો ઉપયોગ પહેલીવાર કરવામાં આવ્યો હતો. ટેક્સાસના દક્ષિણી છેડે આવેલા 'સ્ટારબેઝ' લોન્ચિંગ પેડ પરથી ઉડાન ભર્યા પછી એન્જિનમાં ખરાબી આવી ગઈ. આ કારણે રોકેટના નષ્ટ થવાનો ખતરો મંડરાઈ રહ્યો હતો. આમ છતાં લગભગ એક કલાક પછી સ્ટારશિપ સ્પેસક્રાફ્ટ હિંદ મહાસાગરમાં સુરક્ષિત લેન્ડ કરવામાં સફળ રહ્યું. આ ટેસ્ટને ભારતીય સમય અનુસાર 23 મેની સવારે લોન્ચ કરવામાં આવ્યો. 11મો ટેસ્ટ: પ્રથમ વખત આઠ ડમી સેટેલાઇટ અવકાશમાં છોડ્યા સ્ટારશિપનો 11મો ટેસ્ટ 14 ઓક્ટોબર 2025ના રોજ સવારે 5:00 વાગ્યે ટેક્સાસના બોકા ચિકાથી કરવામાં આવ્યો હતો. આ ટેસ્ટ 1 કલાક 6 મિનિટનો હતો, જેમાં સુપર હેવી બૂસ્ટરનું અમેરિકાની ખાડીમાં વોટર લેન્ડિંગ કરાવવામાં આવ્યું. જ્યારે સ્ટારશિપનું હિંદ મહાસાગરમાં વોટર લેન્ડિંગ કરાવવામાં આવ્યું. આ ફ્લાઇટનો હેતુ ભવિષ્યમાં રોકેટને ઉડાન ભરવાના સ્થળે પાછા લાવવા સંબંધિત ટેસ્ટ કરવાનો હતો. 10મો ટેસ્ટ: પહેલીવાર આઠ ડમી સેટેલાઇટ અવકાશમાં છોડવામાં આવ્યા સ્ટારશિપનો 10મો ટેસ્ટ 27 ઓગસ્ટ 2025ના રોજ કરવામાં આવ્યો હતો, જે સફળ રહ્યો હતો. રોકેટને સવારે 5:00 વાગ્યે ટેક્સાસના બોકા ચિકાથી લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ટેસ્ટ 1 કલાક 6 મિનિટનો હતો. આ મિશનમાં સ્ટારલિંક સિમ્યુલેટર સેટેલાઇટને અવકાશમાં છોડવાથી લઈને એન્જિન ચાલુ કરવા જેવા તમામ ઉદ્દેશ્યો પૂરા થયા. સ્ટારલિંક સિમ્યુલેટર સેટેલાઇટ અસલી સ્ટારલિંક સેટેલાઇટ્સના ડમી છે. તેનો ઉપયોગ સ્ટારશિપની સેટેલાઇટ ડિપ્લોયમેન્ટ ક્ષમતાને ચકાસવા માટે થાય છે. 29 જૂને સ્ટારશિપમાં બ્લાસ્ટ થયો હતો આ પહેલા આ ટેસ્ટ 29 જૂન 2025ના રોજ થવાનો હતો, પરંતુ સ્ટેટિક ફાયર ટેસ્ટ દરમિયાન સ્ટારશિપમાં બ્લાસ્ટ થયો હતો. આ ટેસ્ટમાં રોકેટને જમીન પર રાખીને તેના એન્જિનને ચાલુ કરવામાં આવે છે, જેથી લોન્ચ પહેલા બધું બરાબર છે કે નહીં તે ચકાસી શકાય. ટેસ્ટ દરમિયાન રોકેટના ઉપરના ભાગમાં અચાનક વિસ્ફોટ શરૂ થયો. જોતજોતામાં આખું રોકેટ આગના ગોળામાં ફેરવાઈ ગયું હતું. નવમો ટેસ્ટ: બૂસ્ટર લેન્ડ થઈ ગયું હતું, પરંતુ શિપે કંટ્રોલ ગુમાવી દીધો 28 મે 2025ના રોજ થયેલા 9મા ટેસ્ટમાં, લોન્ચિંગના લગભગ 30 મિનિટ પછી સ્ટારશિપે નિયંત્રણ ગુમાવી દીધું હતું, જેના કારણે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશતા તે નષ્ટ થઈ ગયું હતું. આ સતત ત્રીજી વાર હતું, જ્યારે સ્ટારશિપ આકાશમાં જ નષ્ટ થયું હતું. જોકે, બૂસ્ટરે અમેરિકાની ખાડીમાં હાર્ડ લેન્ડિંગ કરી હતી. આઠમો ટેસ્ટ: બૂસ્ટર લેન્ડ થઈ ગયું હતું, પરંતુ શિપ બ્લાસ્ટ થઈ ગઈ હતી સ્ટારશિપનો આઠમો ટેસ્ટ ભારતીય સમય અનુસાર 7 માર્ચ 2025ના રોજ થયો હતો. લોન્ચિંગના 7 મિનિટ પછી બૂસ્ટર (નીચલો ભાગ) અલગ થઈને પાછું લોન્ચ પેડ પર આવી ગયું હતું. પરંતુ 8 મિનિટ પછી, શિપ (ઉપલા ભાગ)ના છ એન્જિનોમાંથી 4 એ કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું, જેના કારણે શિપે નિયંત્રણ ગુમાવી દીધું. ત્યારબાદ, ઓટોમેટેડ એબોર્ટ સિસ્ટમે શિપને બ્લાસ્ટ કરી દીધું. પડતા કાટમાળને કારણે મિયામી, ઓર્લાન્ડો, પામ બીચ અને ફોર્ટ લોડરડેલના એરપોર્ટ પર ફ્લાઇટ્સ પ્રભાવિત થઈ હતી. સાતમો ટેસ્ટ: બૂસ્ટર પાછું આવ્યું; પરંતુ સ્પેસક્રાફ્ટ આકાશમાં જ બ્લાસ્ટ થયું 17 જાન્યુઆરી 2025ના રોજ પણ સ્ટારશિપનો સાતમો ટેસ્ટ સંપૂર્ણપણે સફળ રહ્યો ન હતો. લોન્ચિંગના 8 મિનિટ પછી બૂસ્ટર (નીચલો ભાગ) અલગ થઈને પાછો લોન્ચ પેડ પર આવી ગયો હતો, પરંતુ શિપ (ઉપલો ભાગ) માં ઓક્સિજન લીક થવાથી બ્લાસ્ટ થયો હતો. છઠ્ઠો ટેસ્ટ: લોન્ચપેડ પર ઉતરવામાં મુશ્કેલી દેખાઈ તો પાણી પર લેન્ડ કરાવ્યું, ટ્રમ્પ પણ હાજર રહ્યા સ્ટારશિપનો છઠ્ઠો ટેસ્ટ 20 નવેમ્બર 2024ના રોજ સવારે 03:30 વાગ્યે કરવામાં આવ્યો હતો. અમેરિકાના નવનિર્વાચિત રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પણ ટેસ્ટ જોવા માટે સ્ટારબેઝ પહોંચ્યા હતા. આ ટેસ્ટમાં બૂસ્ટરને લોન્ચ કર્યા પછી પાછું લોન્ચપેડ પર કેચ કરવાનું હતું, પરંતુ બધા પેરામીટર બરાબર ન હોવાને કારણે તેને પાણીમાં લેન્ડ કરવાનો નિર્ણય લેવાયો. સ્ટારશિપના એન્જિનને સ્પેસમાં ફરીથી ચાલુ કરવામાં આવ્યું. ત્યારબાદ હિંદ મહાસાગરમાં લેન્ડિંગ થઈ. પાંચમો ટેસ્ટ: પ્રથમ વખત બૂસ્ટરને લોન્ચપેડ પર કેચ કરવામાં આવ્યું હતું સ્ટારશિપનો પાંચમો ટેસ્ટ 13 ઓક્ટોબર 2024ના રોજ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ટેસ્ટમાં પૃથ્વીથી 96 Km ઉપર મોકલવામાં આવેલા સુપર હેવી બૂસ્ટરને લોન્ચપેડ પર પાછો લાવવામાં આવ્યો, જેને મેકેઝિલાએ પકડ્યો. મેકેઝિલા બે મેટલ આર્મ છે, જે ચોપસ્ટિક્સ જેવા દેખાય છે. જ્યારે સ્ટારશિપની પૃથ્વીના વાતાવરણમાં રી-એન્ટ્રી કરાવીને હિંદ મહાસાગરમાં કંટ્રોલ્ડ લેન્ડિંગ કરાવવામાં આવી. સ્ટારશિપે જ્યારે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં એન્ટ્રી કરી, ત્યારે તેની ગતિ 26,000 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક હતી અને તાપમાન 1,430°C સુધી પહોંચી ગયું હતું. ચોથો ટેસ્ટ: સ્ટારશિપને સ્પેસમાં લઈ જવામાં આવ્યું, પછી પાણીમાં લેન્ડિંગ થઈ સ્ટારશિપનો ચોથો ટેસ્ટ 6 જૂન 2024ના રોજ થયો હતો, જે સફળ રહ્યો હતો. 1.05 કલાકના આ મિશનને બોકા ચિકાથી સાંજે 6.20 વાગ્યે લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. આમાં સ્ટારશિપને સ્પેસમાં લઈ જવામાં આવ્યું, પછી પૃથ્વી પર પાછું લાવીને પાણી પર લેન્ડ કરાવવામાં આવ્યું. ટેસ્ટનો મુખ્ય ધ્યેય એ જોવાનો હતો કે સ્ટારશિપ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશ દરમિયાન ટકી શકે છે કે નહીં. ટેસ્ટ પછી કંપનીના માલિક ઇલોન મસ્કે કહ્યું હતું કે, ‘ઘણી ટાઇલ્સના નુકસાન અને એક ડેમેજ્ડ ફ્લૅપ હોવા છતાં સ્ટારશિપે સમુદ્રમાં સોફ્ટ લેન્ડિંગ કરી.’ ત્રીજો ટેસ્ટ: રીએન્ટ્રી પછી સ્ટારશિપનો સંપર્ક તૂટ્યો હતો આ ટેસ્ટ 14 માર્ચ 2024 ના રોજ થયો હતો. સ્પેસએક્સે જણાવ્યું હતું કે સ્ટારશિપ રીએન્ટ્રી દરમિયાન ટકી શક્યું ન હતું, પરંતુ તેણે ઉડાન દરમિયાન ઘણી મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિઓ હાંસલ કરી હતી. જ્યારે ઇલોન મસ્કે કહ્યું કે તેમને આશા છે કે આ વર્ષે અડધો ડઝન સ્ટારશિપ ઉડાન ભરશે. બીજો ટેસ્ટ: સ્ટેજ સેપરેશન પછી ખામી આવી ગઈ હતી સ્ટારશિપનો બીજો ટેસ્ટ 18 નવેમ્બર 2023ના રોજ સાંજે લગભગ 6:30 વાગ્યે કરવામાં આવ્યો હતો. લોન્ચિંગના લગભગ 2.4 મિનિટ પછી સુપર હેવી બૂસ્ટર અને સ્ટારશિપનું સેપરેશન થયું. બૂસ્ટરને પાછું પૃથ્વી પર લેન્ડ થવાનું હતું, પરંતુ 3.2 મિનિટ પછી 90 કિમી ઉપર તે ફાટી ગયું. જ્યારે સ્ટારશિપ નિર્ધારિત યોજના મુજબ આગળ વધ્યું. લગભગ 8 મિનિટ પછી પૃથ્વીથી 148 કિમી ઉપર સ્ટારશિપમાં પણ ખરાબી આવી ગઈ, જેના કારણે તેને નષ્ટ કરવું પડ્યું. ફ્લાઇટ ટર્મિનેશન સિસ્ટમ દ્વારા તેને નષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું. બીજા ટેસ્ટમાં રોકેટ અને સ્ટારશિપને અલગ કરવા માટે પ્રથમ વખત હોટ સ્ટેજિંગ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જે સંપૂર્ણપણે સફળ રહી હતી. તમામ 33 રેપ્ટર એન્જિનોએ પણ લોન્ચથી સેપરેશન સુધી બરાબર ફાયર કર્યું હતું. પ્રથમ ટેસ્ટ: લોન્ચિંગના 4 મિનિટ પછી વિસ્ફોટ થયો હતો 20 એપ્રિલ 2023ના રોજ સ્ટારશિપનો પ્રથમ ઓર્બિટલ ટેસ્ટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ટેસ્ટમાં બૂસ્ટર 7 અને શિપ 24 ને લોન્ચ કરવામાં આવ્યા હતા. ઉડાન ભર્યાના 4 મિનિટ પછી જ મેક્સિકોના અખાત નજીક 30 કિલોમીટર ઉપર સ્ટારશિપમાં વિસ્ફોટ થયો હતો. સ્ટારશિપ નિષ્ફળ થયા પછી પણ ઇલોન મસ્ક અને કર્મચારીઓ ખુશી મનાવી રહ્યા હતા. આવું એટલા માટે કારણ કે રોકેટનું લોન્ચ પેડ પરથી ઉડવું એ જ મોટી સફળતા હતી. મસ્કે લોન્ચિંગના બે દિવસ પહેલા કહ્યું હતું- 'સફળતા કદાચ મળે, પરંતુ ઉત્સાહની ગેરંટી છે.' સ્પેસએક્સે કહ્યું હતું કે - 'સેપરેશન સ્ટેજ પહેલા જ તેનો એક ભાગ અચાનક અલગ થઈ ગયો, જ્યારે તે નક્કી નહોતું. આ પ્રકારના ટેસ્ટથી આપણે જે શીખીએ છીએ, તેનાથી સફળતા મળે છે. આજનો ટેસ્ટ આપણને સ્ટારશિપની વિશ્વસનીયતા સુધારવામાં મદદ કરશે. ટીમો ડેટાની સમીક્ષા કરવાનું ચાલુ રાખશે અને આગામી ફ્લાઇટ ટેસ્ટની દિશામાં કામ કરશે.'